3. Upacālātherīgāthāvaṇṇanā
Satimatītiādikā upacālāya theriyā gāthā .
Tassā vatthu cālāya theriyā vatthumhi vuttameva .
Ayampi hi cālā viya pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ patvā udānentī –
189.
‘‘ Satimatī
V0.186 cakkhumatī , bhikkhunī bhāvitindriyā ;Paṭivijjhi padaṃ santaṃ , akāpurisasevitan ’’ ti .
–
Imaṃ gāthaṃ abhāsi .
Tattha satimatīti satisampannā , pubbabhāge
P0.166 paramena satinepakkena samannāgatā hutvā pacchā ariyamaggassa bhāvitattā sativepullappattiyā uttamāya satiyā samannāgatāti attho .Cakkhumatīti paññācakkhunā samannāgatā , ādito udayatthagāminiyā paññāya ariyāya nibbedhikāya samannāgatā
M0.172 hutvā paññāvepullappattiyā paramena paññācakkhunā samannāgatāti vuttaṃ hoti .Akāpurisasevitan ti alāmakapurisehi uttamapurisehi ariyehi buddhādīhi sevitaṃ .
‘‘ Kinnu jātiṃ na rocesī ’’ ti gāthā theriṃ kāmesu upahāretukāmena mārena vuttā .
‘‘ Kiṃ nu tvaṃ bhikkhuni na rocesī ’’ ti ( saṃ . ni .1.167) hi mārena puṭṭhā therī āha –
‘‘ jātiṃ khvāhaṃ , āvuso , na rocemī ’’ ti .
Atha naṃ māro jātassa kāmā paribhogā , tasmā jātipi icchitabbā , kāmāpi paribhuñjitabbāti dassento –
190.
‘‘ Kinnu jātiṃ na rocesi , jāto kāmāni bhuñjati ;
Bhuñjāhi kāmaratiyo , māhu pacchānutāpinī ’’ ti .
–
Gāthamāha .
Tassattho – kiṃ nu taṃ kāraṇaṃ , yena tvaṃ upacāle jātiṃ na rocesi na roceyyāsi , na taṃ kāraṇaṃ atthi .
Yasmā jāto kāmāni bhuñjati idha jāto kāmaguṇasaṃhitāni rūpādīni paṭisevanto kāmasukhaṃ paribhuñjati .
Na hi ajātassa taṃ atthi , tasmā bhuñjāhi kāmaratiyo kāmakhiḍḍāratiyo anubhava .
Māhu pacchānutāpinī ‘‘ yobbaññe sati vijjamānesu bhogesu na mayā kāmasukhamanubhūtan ’’ ti pacchānutāpinī mā ahosi .
Imasmiṃ loke dhammā nāma yāvadeva atthādhigamattho attho ca kāmasukhatthoti pākaṭoyamatthoti adhippāyo .
Taṃ
V0.187 sutvā therī jātiyā dukkhanimittataṃ attano ca tassa visayātikkamaṃ vibhāvetvā tajjentī – 191.
‘‘ Jātassa
P0.167 maraṇaṃ hoti , hatthapādāna chedanaṃ ;Vadhabandhapariklesaṃ , jāto dukkhaṃ nigacchati .
192.
‘‘ Atthi sakyakule jāto , sambuddho aparājito ;
So me dhammamadesesi , jātiyā samatikkamaṃ .
193.
‘‘ Dukkhaṃ
M0.173 dukkhasamuppādaṃ , dukkhassa ca atikkamaṃ ;Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ , dukkhūpasamagāminaṃ .
194.
‘‘ Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā , vihariṃ sāsane ratā ;
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanaṃ .
195.
‘‘ Sabbattha vihatā nandī , tamokkhandho padālito ;
Evaṃ jānāhi pāpima , nihato tvamasi antakā ’’ ti .
–
Imā gāthā abhāsi .
Tattha jātassa maraṇaṃ hotīti yasmā jātassa sattassa maraṇaṃ hoti , na ajātassa .
Na kevalaṃ maraṇameva , atha kho jarārogādayo yattakānatthā , sabbepi te jātassa honti jātihetukā .
Tenāha bhagavā –
‘‘ jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavantī ’’ ti ( mahāva .1; vibha .225; udā .1).
Tenevāha –
‘‘ hatthapādāna chedanan ’’ ti hatthapādānaṃ chedanaṃ jātasseva hoti , na ajātassa .
Hatthapādachedanāpadesena cettha bāttiṃsa kammakāraṇāpi dassitā evāti daṭṭhabbaṃ .
Tenevāha –
‘‘ vadhabandhapariklesaṃ , jāto dukkhaṃ nigacchatī ’’ ti .
Jīvitaviyojanamuṭṭhippahārādisaṅkhātaṃ vadhapariklesañceva andubandhanādisaṅkhātaṃ bandhapariklesaṃ aññañca yaṃkiñci dukkhaṃ nāma taṃ sabbaṃ jāto eva nigacchati , na ajāto , tasmā jātiṃ na rocemīti .
Idāni
V0.188 jātiyā kāmānañca accantameva attanā samatikkantabhāvaṃ mūlato paṭṭhāya dassentī –‘‘ atthi sakyakule jāto ’’ tiādimāha .
Tattha aparājitoti kilesamārādinā kenaci na parājito .
Satthā hi sabbābhibhū sadevakaṃ lokaṃ aññadatthu abhibhavitvā ṭhito
P0.168 , tasmā aparājito .Sesaṃ vuttanayattā uttānameva .
Upacālātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Sattakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā .