3. Sumaṅgalamātutherīgāthāvaṇṇanā
Sumuttikātiādikā
M0.30 sumaṅgalamātāya theriyā gāthā .Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ daliddakule nibbattitvā vayappattā aññatarassa naḷakārassa dinnā paṭhamagabbheyeva pacchimabhavikaṃ puttaṃ labhi .
Tassa sumaṅgaloti nāmaṃ ahosi .
Tato paṭṭhāya sā sumaṅgalamātāti paññāyittha .
Yasmā panassā nāmagottaṃ na pākaṭaṃ , tasmā ‘‘ aññatarā therī bhikkhunī apaññātā ’’ ti pāḷiyaṃ vuttaṃ .
Sopissā putto viññutaṃ patto pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā sumaṅgalattheroti pākaṭo ahosi .
Tassa mātā bhikkhunīsu pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī ekadivasaṃ gihikāle attanā laddhadukkhaṃ paccavekkhitvā saṃvegajātā vipassanaṃ
P0.29 vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā udānentī – 23.
‘‘ Sumuttikā
V0.31 sumuttikā , sādhumuttikāmhi musalassa ;Ahiriko me chattakaṃ vāpi , ukkhalikā me deḍḍubhaṃ vāti .
24.
‘‘ Rāgañca ahaṃ dosañca , cicciṭi cicciṭīti vihanāmi ;
Sā rukkhamūlamupagamma ,‘ aho sukhan ’ ti sukhato jhāyāmī ’’ ti .
–
Imā dve gāthā abhāsi .
Tattha sumuttikāti sumuttā .
Ka-kāro padapūraṇamattaṃ , suṭṭhu muttā vatāti attho .
Sā sāsane attanā paṭiladdhasampattiṃ disvā pasādavasena , tassā vā pasaṃsāvasena āmantetvā vuttaṃ ‘‘ sumuttikā sumuttikā ’’ ti .
Yaṃ pana gihikāle visesato jigucchati , tato vimuttiṃ dassentī ‘‘ sādhumuttikāmhī ’’ tiādimāha .
Tattha sādhumuttikāmhīti sammadeva muttā vata amhi .
Musalassāti musalato .
Ayaṃ kira daliddabhāvena gihikāle sayameva musalakammaṃ karoti , tasmā evamāha .
Ahiriko meti mama sāmiko ahiriko nillajjo , so mama na ruccatīti vacanaseso .
Pakatiyāva kāmesu virattacittatāya kāmādhimuttānaṃ pavattiṃ jigucchantī vadati .
Chattakaṃ vāpīti jīvitahetukena karīyamānaṃ chattakampi me na ruccatīti attho .
Vā-saddo avuttasamuccayattho , tena
M0.31 peḷācaṅkoṭakādiṃ saṅgaṇhāti .Veḷudaṇḍādīni gahetvā divase divase chattādīnaṃ karaṇavasena dukkhajīvitaṃ jigucchantī vadati .
‘‘ Ahitako me vāto vātī ’’ ti keci vatvā ahitako jarāvaho gihikāle mama sarīre vāto vāyatīti atthaṃ vadanti .
Apare pana ‘‘ ahitako paresaṃ duggandhataro ca mama sarīrato vāto vāyatī ’’ ti atthaṃ vadanti .
Ukkhalikā me deḍḍubhaṃ vātīti me mama bhattapacanabhājanaṃ cirapārivāsikabhāvena aparisuddhatāya
P0.30 udakasappagandhaṃ vāyati , tato ahaṃ sādhumuttikāmhīti yojanā .Rāgañca ahaṃ dosañca , cicciṭi cicciṭīti vihanāmīti ahaṃ kilesajeṭṭhakaṃ rāgañca dosañca cicciṭi cicciṭīti iminā saddena saddhiṃ vihanāmi vināsemi , pajahāmīti attho .
Sā kira attano sāmikaṃ jigucchantī tena divase divase phāliyamānānaṃ sukkhānaṃ veḷudaṇḍādīnaṃ saddaṃ garahantī tassa pahānaṃ rāgadosapahānena samaṃ katvā avoca .
Sā rukkhamūlamupagammāti sā ahaṃ sumaṅgalamātā vivittaṃ rukkhamūlaṃ upasaṅkamitvā .
Sukhato jhāyāmīti sukhanti jhāyāmi , kālena kālaṃ samāpajjantī phalasukhaṃ nibbānasukhañca paṭisaṃvediyamānā
V0.32 phalajjhānena jhāyāmīti attho .Aho sukhan ti idaṃ panassā samāpattito pacchā pavattamanasikāravasena vuttaṃ , pubbābhogavasenātipi yujjateva .
Sumaṅgalamātutherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .