4. Sundarīnandātherīgāthāvaṇṇanā

Āturaṃ asucin tiādikā sundarīnandāya theriyā gāthā .

Ayampi kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagareP0.81 kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā , satthu santike dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ jhāyinīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā kusalaṃ upacinantī kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sakyarājakule nibbatti .

Nandā tissā nāmaṃ akaṃsu .

Aparabhāge rūpasampattiyā sundarīnandā , janapadakalyāṇīti ca paññāyittha .

Sā amhākaṃ bhagavati sabbaññutaṃ patvā anupubbena kapilavatthuṃ gantvā nandakumārañca rāhulakumārañca pabbājetvā gate suddhodanamahārāje ca parinibbute mahāpajāpatigotamiyā rāhulamātāya ca pabbajitāya cintesi –

‘‘ mayhaṃ jeṭṭhabhātā cakkavattirajjaṃV0.90 pahāya pabbajitvā loke aggapuggalo buddho jāto , puttopissa rāhulakumāro pabbaji , bhattāpi me nandarājā , mātāpiM0.84 mahāpajāpatigotamī , bhaginīpi rāhulamātā pabbajitā , idānāhaṃ gehe kiṃ karissāmi , pabbajissāmī ’’ ti bhikkhunupassayaṃ gantvā ñātisinehena pabbaji , no saddhāya .

Tasmā pabbajitvāpi rūpaṃ nissāya uppannamadā .

‘‘ Satthā rūpaṃ vivaṇṇeti garahati , anekapariyāyena rūpe ādīnavaṃ dassetī ’’ ti buddhupaṭṭhānaṃ na gacchatītiādi sabbaṃ heṭṭhā abhirūpanandāya vatthusmiṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .

Ayaṃ pana viseso – satthārā nimmitaṃ itthirūpaṃ anukkamena jarābhibhūtaṃ disvā aniccato dukkhato anattato manasikarontiyā theriyā kammaṭṭhānābhimukhaṃ cittaṃ ahosi .

Taṃ disvā satthā tassā sappāyavasena dhammaṃ desento –

82.

‘‘ Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ , passa nande samussayaṃ ;

Asubhāya cittaṃ bhāvehi , ekaggaṃ susamāhitaṃ .

83.

‘‘ Yathā idaṃ tathā etaṃ , yathā etaṃ tathā idaṃ ;

Duggandhaṃ pūtikaṃ vāti , bālānaṃ abhinanditaṃ .

84.

‘‘ Evametaṃ avekkhantī , rattindivamatanditā ;

Tato sakāya paññāya , abhinibbijjha dakkhisan ’’ ti .

–

Imā tisso gāthā abhāsi .

Sā desanānusārena ñāṇaṃ pesetvāP0.82 sotāpattiphale patiṭṭhahi .

Tassā uparimaggatthāya kammaṭṭhānaṃ ācikkhanto ‘‘ nande , imasmiṃ sarīre appamattakopi sāro natthi , maṃsalohitalepano jarādīnaṃ vāsabhūto , aṭṭhipuñjamatto evāyan ’’ ti dassetuṃ –

‘‘ Aṭṭhinaṃ nagaraṃ kataṃ , maṃsalohitalepanaṃ ;

Yattha jarā ca maccu ca , māno makkho ca ohito ’’ ti .( dha . pa .150)–

Dhammapade imaṃ gāthamāha .

SāV0.91 desanāvasāne arahattaṃ pāpuṇi .

Tena vuttaṃ apadāne ( apa . therī 2.3.166-219)–

‘‘ Padumuttaro nāma jino , sabbadhammāna pāragū ;

Ito satasahassamhi , kappe uppajji nāyako .

‘‘ OvādakoM0.85 viññāpako , tārako sabbapāṇinaṃ ;

Desanākusalo buddho , tāresi janataṃ bahuṃ .

‘‘ Anukampako kāruṇiko , hitesī sabbapāṇinaṃ ;

Sampatte titthiye sabbe , pañcasīle patiṭṭhapi .

‘‘ Evaṃ nirākulaṃ āsi , suññataṃ titthiyehi ca ;

Vicittaṃ arahantehi , vasībhūtehi tādibhi .

‘‘ Ratanānaṭṭhapaññāsaṃ , uggatova mahāmuni ;

Kañcanagghiyasaṅkāso , bāttiṃsavaralakkhaṇo .

‘‘ Vassasatasahassāni , āyu vijjati tāvade ;

Tāvatā tiṭṭhamāno so , tāresi janataṃ bahuṃ .

‘‘ Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ , jātā seṭṭhikule ahuṃ ;

Nānāratanapajjote , mahāsukhasamappitā .

‘‘ Upetvā taṃ mahāvīraṃ , assosiṃ dhammadesanaṃ ;

Amataṃ paramassādaṃ , paramatthanivedakaṃ .

‘‘ Tadā nimantayitvāna , sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ ;

Datvā tassa mahādānaṃ , pasannā sehi pāṇibhi .

‘‘ Jhāyinīnaṃ bhikkhunīnaṃ , aggaṭṭhānamapatthayiṃ ;

Nipacca sirasā dhīraṃ , sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ .

‘‘ TadāV0.92P0.83 adantadamako , tilokasaraṇo pabhū ;

Byākāsi narasārathi , lacchase taṃ supatthitaṃ .

‘‘ Satasahassito kappe , okkākakulasambhavo ;

Gotamo nāma gottena , satthā loke bhavissati .

‘‘ Tassa dhammesu dāyādā , orasā dhammanimmitā ;

Nandāti nāma nāmena , hessati satthu sāvikā .

‘‘ Taṃ sutvā muditā hutvā , yāvajīvaṃ tadā jinaṃ ;

Mettacittā paricariṃ , paccayehi vināyakaṃ .

‘‘ TenaM0.86 kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;

Jahitvā mānusaṃ dehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .

‘‘ Tato cutā yāmamagaṃ , tatohaṃ tusitaṃ gatā ;

Tato ca nimmānaratiṃ , vasavattipuraṃ tato .

‘‘ Yattha yatthūpapajjāmi , tassa kammassa vāhasā ;

Tattha tattheva rājūnaṃ , mahesittamakārayiṃ .

‘‘ Tato cutā manussatte , rājānaṃ cakkavattinaṃ ;

Maṇḍalīnañca rājūnaṃ , mahesittamakārayiṃ .

‘‘ Sampattiṃ anubhotvāna , devesu manujesu ca ;

Sabbattha sukhitā hutvā , nekakappesu saṃsariṃ .

‘‘ Pacchime bhave sampatte , suramme kapilavhaye ;

Rañño suddhodanassāhaṃ , dhītā āsiṃ aninditā .

‘‘ SiriyāV0.93 rūpiniṃ disvā , nanditaṃ āsi taṃ kulaṃ ;

Tena nandāti me nāmaṃ , sundaraṃ pavaraṃ ahu .

‘‘ Yuvatīnañca sabbāsaṃ , kalyāṇīti ca vissutā ;

Tasmimpi nagare ramme , ṭhapetvā taṃ yasodharaṃ .

‘‘ Jeṭṭho bhātā tilokaggo , pacchimo arahā tathā ;

Ekākinī gahaṭṭhāhaṃ , mātarā paricoditā .

‘‘ Sākiyamhi kule jātā , putte buddhānujā tuvaṃ ;

Nandenapi vinā bhūtā , agāre kinnu acchasi .

‘‘ JarāvasānaṃP0.84 yobbaññaṃ , rūpaṃ asucisammataṃ ;

Rogantamapicārogyaṃ , jīvitaṃ maraṇantikaṃ .

‘‘ Idampi te subhaṃ rūpaṃ , sasīkantaṃ manoharaṃ ;

Bhūsanānaṃ alaṅkāraṃ , sirisaṅghāṭasaṃnibhaṃ .

‘‘ Puñjitaṃ lokasāraṃva , nayanānaṃ rasāyanaṃ ;

Puññānaṃ kittijananaṃ , ukkākakulanandanaṃ .

‘‘ NaM0.87 cireneva kālena , jarā samadhisessati ;

Vihāya gehaṃ kāruññe , cara dhammamanindite .

‘‘ Sutvāhaṃ mātu vacanaṃ , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;

Dehena natu cittena , rūpayobbanalāḷitā .

‘‘ Mahatā ca payattena , jhānajjhena paraṃ mama ;

Kātuñca vadate mātā , na cāhaṃ tattha ussukā .

‘‘ TatoV0.94 mahākāruṇiko , disvā maṃ kāmalālasaṃ ;

Nibbandanatthaṃ rūpasmiṃ , mama cakkhupathe jino .

‘‘ Sakena ānubhāvena , itthiṃ māpesi sobhiniṃ ;

Dassanīyaṃ suruciraṃ , mamatopi surūpiniṃ .

‘‘ Tamahaṃ vimhitā disvā , ativimhitadehiniṃ ;

Cintayiṃ saphalaṃ meti , nettalābhañca mānusaṃ .

‘‘ Tamahaṃ ehi subhage , yenattho taṃ vadehi me ;

Kulaṃ te nāmagottañca , vada me yadi te piyaṃ .

‘‘ Na vañcakālo subhage , ucchaṅge maṃ nivāsaya ;

Sīdantīva mamaṅgāni , pasuppayamuhuttakaṃ .

‘‘ Tato sīsaṃ mamaṅge sā , katvā sayi sulocanā ;

Tassā nalāṭe patitā , luddhā paramadāruṇā .

‘‘ SahaP0.85 tassā nipātena , piḷakā upapajjatha ;

Pagghariṃsu pabhinnā ca , kuṇapā pubbalohitā .

‘‘ Pabhinnaṃ vadanañcāpi , kuṇapaṃ pūtigandhanaṃ ;

Uddhumātaṃ vinilañca , pubbañcāpi sarīrakaṃ .

‘‘ Sā paveditasabbaṅgī , nissasantī muhuṃ muhuṃ ;

Vedayantī sakaṃ dukkhaṃ , karuṇaṃ paridevayi .

‘‘ Dukkhena dukkhitā homi , phusayanti ca vedanā ;

Mahādukkhe nimuggamhi , saraṇaṃ hohi me sakhī .

‘‘ KuhiṃM0.88V0.95 vadanasotaṃ te , kuhiṃ te tuṅganāsikā ;

Tambabimbavaroṭṭhante , vadanaṃ te kuhiṃ gataṃ .

‘‘ Kuhiṃ sasīnibhaṃ vaṇṇaṃ , kambugīvā kuhiṃ gatā ;

Doḷā lolāva te kaṇṇā , vevaṇṇaṃ samupāgatā .

‘‘ Makuḷakhārakākārā , kalikāva payodharā ;

Pabhinnā pūtikuṇapā , duṭṭhagandhittamāgatā .

‘‘ Vedimajjhāva sussoṇī , sūnāva nītakibbisā ;

Jātā amajjhabharitā , aho rūpamasassataṃ .

‘‘ Sabbaṃ sarīrasañjātaṃ , pūtigandhaṃ bhayānakaṃ ;

Susānamiva bībhacchaṃ , ramante yattha bālisā .

‘‘ Tadā mahākāruṇiko , bhātā me lokanāyako ;

Disvā saṃviggacittaṃ maṃ , imā gāthā abhāsatha .

‘‘ Āturaṃ kuṇapaṃ pūtiṃ , passa nande samussayaṃ ;

Asubhāya cittaṃ bhāvehi , ekaggaṃ susamāhitaṃ .

‘‘ Yathā idaṃ tathā etaṃ , yathā etaṃ tathā idaṃ ;

Duggandhaṃ pūtikaṃ vāti , bālānaṃ abhinanditaṃ .

‘‘ Evametaṃ avekkhantī , rattindivamatanditā ;

Tato sakāya paññāya , abhinibbijjha dakkhisaṃ .

‘‘ Tatohaṃ atisaṃviggā , sutvā gāthā subhāsitā ;

Tatraṭṭhitāvahaṃ santī , arahattamapāpuṇiṃ .

‘‘ YatthaV0.96P0.86 yattha nisinnāhaṃ , sadā jhānaparāyaṇā ;

Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho , etadagge ṭhapesi maṃ .

‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .

Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena ‘‘ āturaṃ asucin ’’ tiādinā satthārā desitāhi tīhi gāthāhi saddhiṃ –

85.

‘‘ TassāM0.89 me appamattāya , vicinantiyā yoniso ;

Yathābhūtaṃ ayaṃ kāyo , diṭṭho santarabāhiro .

86.

‘‘ Atha nibbindahaṃ kāye , ajjhattañca virajjahaṃ ;

Appamattā visaṃyuttā , upasantāmhi nibbutā ’’ ti .

–

Imā dve gāthā abhāsi .

Tattha evametaṃ avekkhantī … pe … dakkhisan ti etaṃ āturādisabhāvaṃ kāyaṃ evaṃ ‘‘ yathā idaṃ tathā etan ’’ tiādinā vuttappakārena rattindivaṃ sabbakālaṃ atanditā hutvā parato ghosahetukaṃ sutamayañāṇaṃ muñcitvā , tato taṃnimittaṃ attani sambhūtattā sakāya bhāvanāmayāya paññāya yāthāvato ghanavinibbhogakaraṇena abhinibbijjha , kathaṃ nu kho dakkhisaṃ passissanti ābhogapurecārikena pubbabhāgañāṇacakkhunā avekkhantī vicinantīti attho .

Tenāha ‘‘ tassā me appamattāyā ’’ tiādi .

Tassattho – tassā me satiavippavāsena appamattāya yoniso upāyena aniccādivasena vipassanāpaññāya vicinantiyā vīmaṃsantiyā , ayaṃ khandhapañcakasaṅkhāto kāyo sasantānaparasantānavibhāgato santarabāhiro yathābhūtaṃ diṭṭho .

Atha tathā dassanato pacchā nibbindahaṃ kāye vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya attabhāve nibbindiṃ , visesatova ajjhattasantāne virajji virāgaṃ āpajjiṃ , ahaṃ yathābhūtāya appamādapaṭipattiyāV0.97 matthakappattiyā appamattā sabbaso saṃyojanānaṃ samucchinnattā visaṃyuttā upasantā ca nibbutā ca amhīti .

Sundarīnandātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Therīgāthā-aṭṭhakathā

Therīgāthā-aṭṭhakathā