5. Nanduttarātherīgāthāvaṇṇanā
Aggiṃ
P0.87 candañcātiādikā nanduttarāya theriyā gāthā .Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde kururaṭṭhe kammāsadhammanigame brāhmaṇakule nibbattitvā
M0.90 , ekaccāni vijjāṭṭhānāni sippāyatanāni ca uggahetvā nigaṇṭhapabbajjaṃ upagantvā , vādappasutā jambusākhaṃ gahetvā bhaddākuṇḍalakesā viya jambudīpatale vicarantī mahāmoggallānattheraṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchitvā parājayaṃ pattā therassa ovāde ṭhatvā sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ karontī na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena – 87.
‘‘ Aggiṃ candañca sūriyañca , devatā ca namassihaṃ ;
Nadītitthāni gantvāna , udakaṃ oruhāmihaṃ .
88.
‘‘ Bahūvatasamādānā , aḍḍhaṃ sīsassa olikhiṃ ;
Chamāya seyyaṃ kappemi , rattiṃ bhattaṃ na bhuñjahaṃ .
89.
‘‘ Vibhūsāmaṇḍanaratā , nhāpanucchādanehi ca ;
Upakāsiṃ imaṃ kāyaṃ , kāmarāgena aṭṭitā .
90.
‘‘ Tato saddhaṃ labhitvāna , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;
Disvā kāyaṃ yathābhūtaṃ , kāmarāgo samūhato .
91.
‘‘ Sabbe bhavā samucchinnā , icchā ca patthanāpi ca ;
Sabbayogavisaṃyuttā , santiṃ pāpuṇi cetaso ’’ ti .
–
Imā
V0.98 pañca gāthā abhāsi .Tattha aggiṃ candañca sūriyañca , devatā ca namassihan ti aggippamukhā devāti indānaṃ devānaṃ ārādhanatthaṃ āhutiṃ paggahetvā aggiñca , māse māse sukkapakkhassa dutiyāya candañca , divase divase sāyaṃ pātaṃ sūriyañca , aññā ca bāhirā hiraññagabbhādayo devatā ca , visuddhimaggaṃ gavesantī namassihaṃ namakkāraṃ ahaṃ akāsiṃ .
Nadītitthāni
P0.88 gantvāna , udakaṃ oruhāmihan ti gaṅgādīnaṃ nadīnaṃ pūjātitthāni upagantvā sāyaṃ pātaṃ udakaṃ otarāmi udake nimujjitvā aṅgasiñcanaṃ karomi .Bahūvatasamādānāti pañcātapatappanādi bahuvidhavatasamādānā .
Gāthāsukhatthaṃ bahūti dīghakaraṇaṃ .
Aḍḍhaṃ sīsassa olikhin ti mayhaṃ sīsassa aḍḍhameva
M0.91 muṇḍemi .Keci ‘‘ aḍḍhaṃ sīsassa olikhinti kesakalāpassa aḍḍhaṃ jaṭābandhanavasena bandhitvā aḍḍhaṃ vissajjesin ’’ ti atthaṃ vadanti .
Chamāya seyyaṃ kappemīti thaṇḍilasāyinī hutvā anantarahitāya bhūmiyā sayāmi .
Rattiṃ bhattaṃ na bhuñjahan ti rattūparatā hutvā rattiyaṃ bhojanaṃ na bhuñjiṃ .
Vibhūsāmaṇḍanaratāti cirakālaṃ attakilamathānuyogena kilantakāyā ‘‘ evaṃ sarīrassa kilamanena natthi paññāsuddhi .
Sace pana indriyānaṃ tosanavasena sarīrassa tappanena suddhi siyā ’’ ti mantvā imaṃ kāyaṃ anuggaṇhantī vibhūsāyaṃ maṇḍane ca ratā vatthālaṅkārehi alaṅkaraṇe gandhamālādīhi maṇḍane ca abhiratā .
Nhāpanucchādanehi cāti sambāhanādīni kāretvā nhāpanena ucchādanena ca .
Upakāsiṃ imaṃ kāyan ti imaṃ mama kāyaṃ anuggaṇhiṃ santappesiṃ .
Kāmarāgena aṭṭitāti evaṃ kāyadaḷhībahulā hutvā ayonisomanasikārapaccayā pariyuṭṭhitena kāmarāgena aṭṭitā abhiṇhaṃ upaddutā ahosiṃ .
Tato saddhaṃ labhitvānāti evaṃ samādinnavatāni bhinditvā kāyadaḷhībahulā vādappasutā hutvā tattha tattha vicarantī tato pacchā aparabhāge mahāmoggallānattherassa santike laddhovādānusāsanā saddhaṃ paṭilabhitvā .
Disvā kāyaṃ yathābhūtan ti saha vipassanāya maggapaññāya imaṃ mama kāyaṃ yathābhūtaṃ disvā anāgāmimaggena sabbaso kāmarāgo samūhato .
Tato paraṃ aggamaggena sabbe bhavā samucchinnā , icchā ca patthanāpi cāti paccuppannavisayābhilāsasaṅkhātā icchā ca āyatibhavābhilāsasaṅkhātā patthanāpi sabbe bhavāpi samucchinnāti
V0.99 yojanāP0.89 .Santiṃ pāpuṇi cetasoti accantaṃ santiṃ arahattaphalaṃ pāpuṇiṃ adhigacchinti attho .
Nanduttarātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .