5. Hatthakasuttavaṇṇanā
128. Pañcame abhikkantāya rattiyāti ettha abhikkantasaddo khayasundarābhirūpaabbhanumodanādīsu dissati .
Tattha ‘‘ abhikkantā , bhante , ratti , nikkhanto paṭhamo yāmo , ciranisinno bhikkhusaṅgho , uddisatu , bhante , bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhan ’’ ti evamādīsu khaye dissati .
‘‘ Ayaṃ imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’ ti evamādīsu ( a . ni .4.100) sundare .
‘‘ Ko me vandati pādāni , iddhiyā yasasā jalaṃ ;
Abhikkantena vaṇṇena , sabbā obhāsayaṃ disā ’’ ti .( vi . va .857)–
Evamādīsu abhirūpe .
‘‘ Abhikkantaṃ , bho gotamā ’’ ti evamādīsu ( pārā .15) abbhanumodane .
Idha pana sundare .
Tena abhikkantāya rattiyāti iṭṭhāya kantāya manāpāya rattiyāti vuttaṃ hoti .
Abhikkantavaṇṇāti idha abhikkantasaddo abhirūpe , vaṇṇasaddo
P2.376 pana chavithutikulavaggakāraṇasaṇṭhānapamāṇarūpāyatanādīsu dissati .Tattha ‘‘ suvaṇṇavaṇṇosi bhagavā ’’ ti
V2.231M2.239 evamādīsu ( ma . ni .2.399; su . ni .553) chaviyaṃ .‘‘ Kadā saññūḷhā pana te gahapati samaṇassa gotamassa vaṇṇā ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .2.77) thutiyaṃ .
‘‘ Cattārome , bho gotama , vaṇṇā ’’ ti evamādīsu ( dī . ni .3.115) kulavagge .
‘‘ Atha kena nu vaṇṇena , gandhatthenoti vuccatī ’’ ti evamādīsu ( saṃ . ni .1.234) kāraṇe .
‘‘ Mahantaṃ hatthirājavaṇṇaṃ abhinimminitvā ’’ ti evamādīsu ( saṃ . ni .1.138) saṇṭhāne .
‘‘ Tayo pattassa vaṇṇā ’’ ti evamādīsu ( pārā .602) pamāṇe .
‘‘ Vaṇṇo gandho raso ojā ’’ ti evamādīsu rūpāyatane .
So idha chaviyā daṭṭhabbo .
Tena abhikkantavaṇṇāti abhirūpacchavi , iṭṭhavaṇṇā manāpavaṇṇāti vuttaṃ hoti .
Kevalakappan ti ettha kevala saddo anavasesayebhuyyābyāmissānatirekadaḷhatthavisaṃyogādianekattho .
Tathā hissa ‘‘ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyan ’’ ti evamādīsu ( pārā .1) anavasesatā attho .
‘‘ Kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya upasaṅkamissantī ’’ ti evamādīsu ( mahāva .43) yebhuyyatā .
‘‘ Kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī ’’ ti evamādīsu ( vibha .225) abyāmissatā .
‘‘ Kevalaṃ saddhāmattakaṃ nūna ayamāyasmā ’’ ti evamādīsu ( mahāva .244) anatirekatā .
‘‘ Āyasmato , bhante , anuruddhassa bāhiyo nāma saddhivihāriko kevalakappaṃ saṅghabhedāya ṭhito ’’ ti evamādīsu ( a . ni .4.243) daḷhatthatā .
‘‘ Kevalī vusitavā uttamapurisoti vuccatī ’’ ti evamādīsu ( saṃ . ni .3.57) visaṃyogo .
Idha
P2.377 pana anavasesatā atthoti adhippetā .Kappa saddo panāyaṃ abhisaddahanavohārakālapaññattichedanavikappalesasamantabhāvādianekattho .
Tathā hissa ‘‘ okappaniyametaṃ bhoto gotamassa , yathā taṃ arahato sammāsambuddhassā ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.387) abhisaddahanamattho .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjitun ’’ ti evamādīsu ( cūḷava .250) vohāro .
‘‘ Yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmī ’’ ti evamādīsu ( ma . ni .1.387) kālo .
‘‘ Iccāyasmā kappo ’’ ti evamādīsu ( su . ni .1098; cūḷani . kappamāṇavapucchā 117, kappamāṇavapucchāniddeso 61) paññatti
M2.240 .‘‘ Alaṅkato kappitakesamassū ’’ ti evamādīsu ( jā .2.22.1368; vi . va .1094) chedanaṃ .
‘‘ Kappati dvaṅgulakappo ’’ ti evamādīsu ( cūḷava .446) vikappo .
‘‘ Atthi kappo nipajjitun ’’ ti evamādīsu ( a . ni .8.80) leso .
‘‘ Kevalakappaṃ veḷuvanaṃ
V2.232 obhāsetvā ’’ ti evamādīsu ( saṃ . ni .1.94) samantabhāvo .Idha panassa samantabhāvo attho adhippeto .
Tasmā kevalakappaṃ jetavanan ti ettha anavasesaṃ samantato jetavananti attho .
Obhāsetvāti ābhāya pharitvā .
Vālukāyāti saṇhāya vālukāya .
Na saṇṭhātīti na patiṭṭhāti .
Oḷārikan ti brahmadevatāya hi pathaviyaṃ patiṭṭhānakāle attabhāvo oḷāriko māpetuṃ vaṭṭati pathavī vā , tasmā evamāha .
Dhammāti iminā pubbe uggahitabuddhavacanaṃ dasseti .
Nappavattino ahesun ti sajjhāyamūḷhakā vācā parihīnāyeva ahesuṃ .
Appaṭivānoti
P2.378 anivatto anukkaṇṭhito .Dassanassāti cakkhuviññāṇena dassanassa .
Upaṭṭhānassāti catūhi paccayehi upaṭṭhānassa .
Adhisīlan ti dasavidhaṃ sīlaṃ .
Tañhi pañcasīlaṃ upādāya adhisīlanti vuccati .
Avihaṃ gatoti avihabrahmaloke nibbattosmīti dasseti .