7. Catumahārājasuttavaṇṇanā
37. Sattame
M2.122 amaccā pārisajjāti paricārikadevatā .Imaṃ lokaṃ anuvicarantīti aṭṭhamīdivase kira sakko devarājā cattāro mahārājāno āṇāpeti –
‘‘ tātā , ajja aṭṭhamīdivase manussalokaṃ anuvicaritvā puññāni karontānaṃ nāmagottaṃ uggaṇhitvā āgacchathā ’’ ti .
Te gantvā attano paricārake pesenti –
‘‘ gacchatha , tātā , manussalokaṃ vicaritvā puññakārakānaṃ nāmagottāni suvaṇṇapaṭṭe likhitvā ānethā ’’ ti .
Te tathā karonti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ imaṃ lokaṃ anuvicarantī ’’ ti .
Kacci
P2.233 bahūtiādi tesaṃ upaparikkhākāradassanatthaṃ vuttaṃ .Evaṃ upaparikkhantā hi te anuvicaranti .
Tattha uposathaṃ upavasantīti māsassa aṭṭhavāre uposathaṅgāni adhiṭṭhahanti .
Paṭijāgarontīti paṭijāgarauposathakammaṃ nāma karonti .
Taṃ karontā ekasmiṃ addhamāse catunnaṃ uposathadivasānaṃ paccuggamanānuggamanavasena karonti .
Pañcamīuposathaṃ paccuggacchantā catutthiyaṃ uposathikā honti , anugacchantā chaṭṭhiyaṃ .
Aṭṭhamīuposathaṃ paccuggacchantā sattamiyaṃ , anugacchantā navamiyaṃ .
Cātuddasiṃ paccuggacchantā terasiyaṃ , pannarasīuposathaṃ anugacchantā pāṭipade uposathikā honti .
Puññāni karontīti saraṇagamananiccasīlapupphapūjādhammassavanapadīpasahassaāropanavihārakaraṇādīni nānappakārāni puññāni karonti .
Te evaṃ anuvicaritvā puññakammakārakānaṃ nāmagottāni sovaṇṇamaye paṭṭe likhitvā āharitvā catunnaṃ mahārājānaṃ denti .
Puttā imaṃ lokaṃ anuvicarantīti catūhi mahārājehi
V2.122 purimanayeneva pahitattā anuvicaranti .Tadahūti taṃdivasaṃ .
Uposatheti uposathadivase .
Sace , bhikkhave , appakā hontīti catunnaṃ mahārājānaṃ amaccā pārisajjā tā tā gāmanigamarājadhāniyo upasaṅkamanti , tato taṃ upanissāya adhivatthā devatā ‘‘ mahārājānaṃ amaccā āgatā ’’ ti paṇṇākāraṃ gahetvā tesaṃ santikaṃ gacchanti .
Te paṇṇākāraṃ gahetvā ‘‘ kacci nu kho mārisā bahū manussā matteyyā ’’ ti vuttanayena manussānaṃ puññapaṭipattiṃ pucchitvā ‘‘ āma , mārisa , imasmiṃ gāme asuko ca asuko ca puññāni karontī ’’ ti vutte tesaṃ nāmagottaṃ likhitvā aññattha
M2.123 gacchanti .Atha cātuddasiyaṃ catunnaṃ mahārājānaṃ puttāpi tameva suvaṇṇapaṭṭaṃ gahetvā teneva nayena anuvicarantā nāmagottāni likhanti .
Tadahuposathe
P2.234 pannarase cattāropi mahārājāno teneva nayena tasmiṃyeva suvaṇṇapaṭṭe nāmagottāni likhanti .Te suvaṇṇapaṭṭaparimāṇeneva –
‘‘ imasmiṃ kāle manussā appakā , imasmiṃ kāle bahukā ’’ ti jānanti .
Taṃ sandhāya ‘‘ sace , bhikkhave , appakā honti manussā ’’ tiādi vuttaṃ .
Devānaṃ tāvatiṃsānan ti paṭhamaṃ abhinibbatte tettiṃsa devaputte upādāya evaṃladdhanāmānaṃ .
Tesaṃ pana uppattikathā dīghanikāye sakkapañhasuttavaṇṇanāya vitthāritā .
Tenāti tena ārocanena , tena vā puññakārakānaṃ appakabhāvena .
Dibbā vata , bho , kāyā parihāyissantīti navanavānaṃ devaputtānaṃ apātubhāvena devakāyā parihāyissanti , ramaṇīyaṃ dasayojanasahassaṃ devanagaraṃ suññaṃ bhavissati .
Paripūrissanti asurakāyāti cattāro apāyā paripūrissanti .
Iminā ‘‘ mayaṃ paripuṇṇe devanagare devasaṅghamajjhe nakkhattaṃ kīḷituṃ na labhissāmā ’’ ti anattamanā honti .
Sukkapakkhepi imināva upāyena attho veditabbo .
Bhūtapubbaṃ , bhikkhave , sakko devānamindoti attano sakkadevarājakālaṃ sandhāya katheti .
Ekassa vā sakkassa ajjhāsayaṃ gahetvā kathetīti vuttaṃ .
Anunayamānoti anubodhayamāno .
Tāyaṃ velāyan ti tasmiṃ kāle .
Pāṭihāriyapakkhañcāti ettha pāṭihāriyapakkho nāma antovasse temāsaṃ nibaddhuposatho , taṃ asakkontassa dvinnaṃ pavāraṇānaṃ antare ekamāsaṃ nibaddhuposatho , tampi asakkontassa paṭhamapavāraṇato paṭṭhāya eko addhamāso pāṭihāriyapakkhoyeva nāma .
Aṭṭhaṅgasusamāgatan ti aṭṭhahi
V2.123 guṇaṅgehi samannāgataṃ .Yopissa
P2.235 mādiso naroti yopi satto mādiso bhaveyya .Sakkopi kira vuttappakārassa uposathakammassa guṇaṃ jānitvā dve devalokasampattiyo pahāya māsassa aṭṭha vāre uposathaṃ upavasati .
Tasmā evamāha .
Aparo nayo – yopissa mādiso naroti yopi satto mādiso assa , mayā pattaṃ
M2.124 sampattiṃ pāpuṇituṃ iccheyyāti attho .Sakkā hi evarūpena uposathakammena sakkasampattiṃ pāpuṇitunti ayamettha adhippāyo .
Vusitavāti vutthavāso .
Katakaraṇīyoti catūhi maggehi kattabbakiccaṃ katvā ṭhito .
Ohitabhāroti khandhabhārakilesabhāraabhisaṅkhārabhāre otāretvā ṭhito .
Anuppattasadatthoti sadattho vuccati arahattaṃ , taṃ anuppatto .
Parikkhīṇabhavasaṃyojanoti yena saṃyojanena baddho bhavesu ākaḍḍhīyati , tassa khīṇattā parikkhīṇabhavasaṃyojano .
Sammadaññā vimuttoti hetunā nayena kāraṇena jānitvā vimutto .
Kallaṃ vacanāyāti yuttaṃ vattuṃ .
Yopissa mādiso naroti yopi mādiso khīṇāsavo assa , sopi evarūpaṃ uposathaṃ upavaseyyāti uposathakammassa guṇaṃ jānanto evaṃ vadeyya .
Aparo nayo yopissa mādiso naroti yopi satto mādiso assa , mayā pattaṃ sampattiṃ pāpuṇituṃ iccheyyāti attho .
Sakkā hi evarūpena uposathakammena khīṇāsavasampattiṃ pāpuṇitunti ayamettha adhippāyo .
Aṭṭhamaṃ uttānatthameva .