(10)5. Loṇakapallavaggo
1. Accāyikasuttavaṇṇanā
93. Pañcamassa
V2.213M2.221P2.354 paṭhame accāyikānīti atipātikāni .Karaṇīyānīti avassakiccāni .
Yañhi na avassaṃ kātabbaṃ , taṃ kiccanti vuccati .
Avassaṃ kātabbaṃ karaṇīyaṃ nāma .
Sīghaṃ sīghan ti vegena vegena .
Tassa kho tan ti ettha tan ti nipātamattaṃ .
Natthi sā iddhi vā ānubhāvo vāti sā vā iddhi so vā ānubhāvo natthi .
Uttarasveti tatiyadivase .
Utupariṇāminīti laddhautupariṇāmāni hutvā .
Jāyantipīti tatiyadivase nikkhantasetaṅkurāni honti , sattāhe patte nīlaṅkurāni honti .
Gabbhīnipi hontīti diyaḍḍhamāsaṃ patvā gahitagabbhāni honti .
Paccantipīti tayo māse patvā paccanti .
Idāni yasmā buddhānaṃ gahapatikena vā sassehi vā attho natthi , sāsane pana tappaṭirūpakaṃ puggalaṃ vā atthaṃ vā dassetuṃ taṃ taṃ opammaṃ āharanti .
Tasmā yamatthaṃ dassetukāmena etaṃ ābhataṃ , taṃ dassento evameva khotiādimāha .
Taṃ atthato uttānameva .
Sikkhā pana idhāpi missikā eva kathitā .
2. Pavivekasuttavaṇṇanā
94. Dutiye cīvarapavivekan ti cīvaraṃ nissāya uppajjanakakilesehi vivittabhāvaṃ .
Sesadvayepi eseva nayo .
Sāṇānīti sāṇavākacelāni .
Masāṇānīti missakacelāni .
Chavadussānīti matasarīrato chaḍḍitavatthāni , erakatiṇādīni vā ganthetvā katanivāsanāni .
Paṃsukūlānīti pathaviyaṃ chaḍḍitanantakāni .
Tirīṭānīti rukkhatacavatthāni .
Ajinānīti
P2.355 ajinamigacammāni .Ajinakkhipan ti tadeva majjhe phālitaṃ , sahakhurakantipi vadanti .
Kusacīran ti kusatiṇāni ganthetvā katacīraṃ .
Vākacīraphalakacīresu pi eseva nayo .
Kesakambalan ti manussakesehi katakambalaṃ .
Vālakambalan ti assavālādīhi katakambalaṃ .
Ulūkapakkhikan ti ulūkapattāni ganthetvā katanivāsanaṃ .
Sākabhakkhāti
V2.214M2.222 allasākabhakkhā .Sāmākabhakkhāti sāmākataṇḍulabhakkhā .
Nīvārā dīsu nīvārā nāma araññe sayaṃ jātavīhijāti .
Daddulan ti cammakārehi cammaṃ likhitvā chaḍḍitakasaṭaṃ .
Haṭaṃ vuccati silesopi sevālopi kaṇikārādirukkhaniyyāsopi .
Kaṇan ti kuṇḍakaṃ .
Ācāmoti bhattaukkhalikāya laggo jhāmaodano .
Taṃ chaḍḍitaṭṭhāne gahetvā khādanti , odanakañjiyantipi vadanti .
Piññākā dayo pākaṭāva .
Pavattaphalabhojīti patitaphalabhojī .
Bhusāgāran ti khalasālaṃ .
Sīlavāti catupārisuddhisīlena samannāgato .
Dussīlyañcassa pahīnaṃ hotīti pañca dussīlyāni pahīnāni honti .
Sammādiṭṭhikoti yāthāvadiṭṭhiko .
Micchādiṭṭhīti ayāthāvadiṭṭhi .
Āsavāti cattāro āsavā .
Aggappattoti sīlaggappatto .
Sārappattoti sīlasāraṃ patto .
Suddhoti parisuddho .
Sāre patiṭṭhitoti sīlasamādhipaññāsāre patiṭṭhito .
Seyyathāpīti yathā nāma .
Sampannan ti
P2.356 paripuṇṇaṃ paripakkasālibharitaṃ .Saṅgharāpeyyāti saṅkaḍḍhāpeyya .
Ubbahāpeyyāti khalaṭṭhānaṃ āharāpeyya .
Bhusikan ti bhusaṃ .
Koṭṭāpeyyāti udukkhale pakkhipāpetvā musalehi paharāpeyya .
Aggappattānīti taṇḍulaggaṃ pattāni .
Sārappattā dīsupi eseva nayo .
Sesaṃ uttānameva .
Yaṃ panettha ‘‘ dussīlyañcassa pahīnaṃ micchādiṭṭhi cassa pahīnā ’’ ti vuttaṃ , taṃ sotāpattimaggena pahīnabhāvaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ .
3. Saradasuttavaṇṇanā
95. Tatiye viddheti valāhakavigamena dūrībhūte .
Deveti ākāse .
Abhivihaccāti abhivihanitvā .
Yatoti yasmiṃ kāle .
Virajan ti rāgarajādirahitaṃ .
Tesaṃyeva malānaṃ vigatattā vītamalaṃ .
Dhammacakkhun ti catusaccadhammapariggāhakaṃ sotāpattimaggacakkhuṃ .
Natthi taṃ saṃyojanan ti duvidhamevassa saṃyojanaṃ natthi , itarampi pana puna imaṃ lokaṃ ānetuṃ asamatthatāya natthīti vuttaṃ .
Imasmiṃ sutte jhānānāgāmī nāma kathitoti .
4. Parisāsuttavaṇṇanā
96. Catutthe
V2.215 na bāhulikā hontīti paccayabāhullikā na honti .Na sāthalikāti tisso sikkhā sithilaṃ katvā na gaṇhanti .
Okkamane nikkhittadhurāti
M2.223 okkamanaṃ vuccati avagamanaṭṭhena pañca nīvaraṇāni , tesu nikkhittadhurā .Paviveke pubbaṅgamāti kāyacittaupadhivivekasaṅkhāte tividhepi viveke pubbaṅgamā .
Vīriyaṃ ārabhantīti duvidhampi vīriyaṃ paggaṇhanti .
Appattassāti jhānavipassanāmaggaphalasaṅkhātassa appattavisesassa .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Pacchimā
P2.357 janatāti saddhivihārikaantevāsikādayo .Diṭṭhānugatiṃ āpajjatīti ācariyupajjhāyehi kataṃ anukaroti .
Yaṃ tāya janatāya ācariyupajjhāyesu diṭṭhaṃ , tassa anugatiṃ āpajjati nāma .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , aggavatī parisāti , bhikkhave , ayaṃ parisā aggapuggalavatī nāma vuccati .
Bhaṇḍanajātāti jātabhaṇḍanā .
Kalahajātāti jātakalahā .
Bhaṇḍananti cettha kalahassa pubbabhāgo , hatthaparāmāsādivasena vītikkamo kalaho nāma .
Vivādāpannāti viruddhavādaṃ āpannā .
Mukhasattīhīti guṇavijjhanaṭṭhena pharusā vācā ‘‘ mukhasattiyo ’’ ti vuccanti , tāhi mukhasattīhi .
Vitudantā viharantīti vijjhantā vicaranti .
Samaggāti sahitā .
Sammodamānāti samappavattamodā .
Khīrodakībhūtāti khīrodakaṃ viya bhūtā .
Piyacakkhūhīti upasantehi mettacakkhūhi .
Pīti jāyatīti pañcavaṇṇā pīti uppajjati .
Kāyo passambhatīti nāmakāyopi rūpakāyopi vigatadaratho hoti .
Passaddhakāyoti asāraddhakāyo .
Sukhaṃ vediyatīti kāyikacetasikasukhaṃ vediyati .
Samādhiyatīti ārammaṇe sammā ṭhapīyati .
Thullaphusitaketi mahāphusitake .
Pabbatakandarapadarasākhāti ettha kandaro nāma ‘‘ kan ’’ ti laddhanāmena udakena dārito udakabhinno pabbatappadeso , yo ‘‘ nitambho ’’ tipi ‘‘ nadikuñjo ’’ tipi vuccati .
Padaraṃ nāma aṭṭha māse deve avassante phalito bhūmippadeso .
Sākhāti kusobbhagāminiyo khuddakamātikāyo .
Kusobbhāti khuddakaāvāṭā .
Mahāsobbhāti mahāāvāṭā .
Kunnadiyoti khuddakanadiyo .
Mahānadiyoti
P2.358 gaṅgāyamunādikā mahāsaritā .5-7.Paṭhamaājānīyasuttādivaṇṇanā
97-99.
Pañcame
V2.216M2.224 aṅgehīti guṇaṅgehi .Rājārahoti rañño araho anucchaviko .
Rājabhoggoti rañño upabhogabhūto .
Rañño aṅgan ti rañño hatthapādādiaṅgasamatāya aṅganteva saṅkhaṃ gacchati .
Vaṇṇasampannoti sarīravaṇṇena sampanno .
Balasampannoti kāyabalena sampanno .
Āhuneyyoti āhutisaṅkhātaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahetuṃ yutto .
Pāhuneyyoti pāhunakabhattassa anucchaviko .
Dakkhiṇeyyoti dasavidhadānavatthupariccāgavasena saddhādānasaṅkhātāya dakkhiṇāya anucchaviko .
Añjalikaraṇīyoti añjalipaggahaṇassa anucchaviko .
Anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassāti sabbalokassa asadisaṃ puññaviruhanaṭṭhānaṃ .
Vaṇṇasampannoti guṇavaṇṇena sampanno .
Balasampannoti vīriyabalena sampanno .
Javasampannoti ñāṇajavena sampanno .
Thāmavāti ñāṇathāmena samannāgato .
Daḷhaparakkamoti thiraparakkamo .
Anikkhittadhuroti aṭṭhapitadhuro paggahitadhuro , aggaphalaṃ arahattaṃ appatvā vīriyadhuraṃ na nikkhipissāmīti evaṃ paṭipanno .
Imasmiṃ sutte catusaccavasena sotāpattimaggo , sotāpattimaggena ca ñāṇajavasampannatā kathitāti .
Chaṭṭhe tīṇi ca maggāni tīṇi ca phalāni , tīhi maggaphalehi ca ñāṇajavasampannatā kathitā .
Sattame arahattaphalaṃ , arahattaphaleneva ca maggakiccaṃ kathitaṃ .
Phalaṃ pana javitajavena uppajjanato javoti ca vattuṃ vaṭṭati .
8. Potthakasuttavaṇṇanā
100. Aṭṭhame
P2.359 navoti karaṇaṃ upādāya vuccati .Potthakoti vākamayavatthaṃ .
Majjhimoti paribhogamajjhimo .
Jiṇṇoti paribhogajiṇṇo .
Ukkhaliparimajjanan ti ukkhaliparipuñchanaṃ dussīloti nissīlo .
Dubbaṇṇatāyāti guṇavaṇṇābhāvena dubbaṇṇatāya .
Diṭṭhānugatiṃ āpajjantīti tena kataṃ anukaronti .
Na mahapphalaṃ hotīti vipākaphalena mahapphalaṃ na hoti .
Na mahānisaṃsan ti vipākānisaṃseneva na mahānisaṃsaṃ .
Appagghatāyāti
M2.225 vipākagghena appagghatāya .Kāsikaṃ vatthan ti tīhi kappāsaaṃsūhi suttaṃ kantitvā katavatthaṃ , tañca kho kāsiraṭṭheyeva uṭṭhitaṃ .
Sesaṃ uttānameva .
Sīlaṃ panettha missakaṃ kathitanti .
9. Loṇakapallasuttavaṇṇanā
101. Navame
V2.217 yathā yathāyan ti yathā yathā ayaṃ .Tathā tathā tan ti tathā tathā taṃ kammaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yo evaṃ vadeyya –
‘‘ yathā yathā kammaṃ karoti , tathā tathāssa vipākaṃ paṭisaṃvediyateva .
Na hi sakkā katassa kammassa vipākaṃ paṭisedhetuṃ .
Tasmā yattakaṃ kammaṃ karoti , tattakassa vipākaṃ paṭisaṃvediyatevā ’’ ti .
Evaṃ santan ti evaṃ sante .
Brahmacariyavāso na hotīti yaṃ maggabhāvanato pubbe upapajjavedanīyaṃ kammaṃ kataṃ , tassa avassaṃ paṭisaṃvedanīyattā brahmacariyaṃ vutthampi avutthameva hoti .
Okāso na paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāyāti yasmā ca evaṃ sante tena kammāyūhanañceva vipākānubhavanā ca hoti , tasmā hetunā nayena vaṭṭadukkhassa antakiriyāya okāso na paññāyati nāma .
Yathā yathā vedanīyan ti yena yenākārena veditabbaṃ .
Tathā
P2.360 tathāssa vipākaṃ paṭisaṃvediyatīti tena tenākārena assa vipākaṃ paccanubhoti .Idaṃ vuttaṃ hoti – yadetaṃ sattasu javanesu paṭhamajavanakammaṃ sati paccaye vipākavāraṃ labhantameva diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti , asati ahosikammaṃ nāma .
Yañca sattamajavanakammaṃ sati paccaye upapajjavedanīyaṃ hoti , asati ahosikammaṃ nāma .
Yañca majjhe pañcajavanakammaṃ yāva saṃsārappavatti , tāva aparapariyāyavedanīyaṃ nāma hoti .
Etesu ākāresu yena yenākārena veditabbaṃ kammaṃ ayaṃ puriso karoti , tena tenevassa vipākaṃ paṭisaṃvediyati nāma .
Aṭṭhakathāyañhi laddhavipākavārameva kammaṃ yathāvedanīyaṃ kammaṃ nāmāti vuttaṃ .
Evaṃ santaṃ , bhikkhave , brahmacariyavāso hotīti kammakkhayakarassa brahmacariyassa khepetabbakammasambhavato vāso nāma hoti , vutthaṃ suvutthameva hotīti
M2.226 attho .Okāso paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāyāti yasmā evaṃ sante tena tena maggena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena tesu tesu bhavesu āyatiṃ vaṭṭadukkhaṃ na uppajjati , tasmā okāso paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāya .
Idāni taṃ yathāvedanīyakammasabhāvaṃ dassento idha , bhikkhave , ekaccassātiādimāha .
Tattha appamattakan ti parittaṃ thokaṃ mandaṃ lāmakaṃ .
Tādisaṃyevāti taṃsarikkhakameva .
Diṭṭhadhammavedanīyan ti tasmiṃ kammeyeva diṭṭhadhamme vipaccitabbaṃ vipākavāraṃ labhantaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti .
Nāṇupi khāyatīti dutiye attabhāve aṇupi na khāyati , aṇumattampi dutiye attabhāve
V2.218 vipākaṃ na detīti attho .Bahudevāti
P2.361 bahukaṃ pana vipākaṃ kimeva dassatīti adhippāyo .Abhāvitakāyotiādīhi kāyabhāvanārahito vaṭṭagāmī puthujjano dassito .
Parittoti parittaguṇo .
Appātumoti ātumā vuccati attabhāvo , tasmiṃ mahantepi guṇaparittatāya appātumoyeva .
Appadukkhavihārīti appakenapi pāpena dukkhavihārī .
Bhāvitakāyotiādīhi khīṇāsavo dassito .
So hi kāyānupassanāsaṅkhātāya kāyabhāvanāya bhāvitakāyo nāma .
Kāyassa vā vaḍḍhitattā bhāvitakāyo .
Bhāvitasīloti vaḍḍhitasīlo .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Pañcadvārabhāvanāya vā bhāvitakāyo .
Etena indriyasaṃvarasīlaṃ vuttaṃ , bhāvitasīloti iminā sesāni tīṇi sīlāni .
Aparittoti na parittaguṇo .
Mahattoti attabhāve parittepi guṇamahantatāya mahatto .
Appamāṇavihārīti khīṇāsavassetaṃ nāmameva .
So hi pamāṇakarānaṃ rāgādīnaṃ abhāvena appamāṇavihārī nāma .
Paritteti khuddake .
Udakamallaketi udakasarāve .
Orabbhikoti urabbhasāmiko .
Urabbhaghātakoti sūnakāro .
Jāpetuṃ vāti dhanajāniyā jāpetuṃ .
Jhāpetuntipi pāṭho , ayamevattho .
Yathāpaccayaṃ vā kātun ti yathā icchati , tathā kātuṃ .
Urabbhadhanan ti eḷakaagghanakamūlaṃ .
So panassa sace icchati , deti .
No ce icchati , gīvāyaṃ gahetvā
M2.227 nikkaḍḍhāpeti .Sesaṃ
P2.362 vuttanayeneva veditabbaṃ .Imasmiṃ pana sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti .
10. Paṃsudhovakasuttavaṇṇanā
102. Dasame dhovatīti vikkhāleti .
Sandhovatīti suṭṭhu dhovati , punappunaṃ dhovati .
Niddhovatīti niggaṇhitvā dhovati .
Aniddhantakasāvan ti anīhatadosaṃ anapanītakasāvaṃ .
Pabhaṅgūti pabhijjanasabhāvaṃ , adhikaraṇīyaṃ ṭhapetvā muṭṭhikāya pahaṭamattaṃ bhijjati .
Paṭṭikāyāti suvaṇṇapaṭṭakāya .
Gīveyyaketi gīvālaṅkāre .
Adhicittan ti samathavipassanācittaṃ .
Anuyuttassāti bhāventassa .
Sacetasoti cittasampanno .
Dabbajātikoti paṇḍitajātiko .
Kāmavitakkā dīsu kāme ārabbha uppanno vitakko kāmavitakko .
Byāpādavihiṃsasampayuttā vitakkā byāpādavihiṃsavitakkā nāma .
Ñātivitakkādīsu ‘‘ amhākaṃ ñātakā bahū puññavantā ’’ tiādinā nayena ñātake ārabbha uppanno
V2.219 vitakko ñātivitakko .‘‘ Asuko janapado khemo subhikkho ’’ tiādinā nayena janapadamārabbha uppanno vitakko janapadavitakko .
‘‘ Aho vata maṃ pare na avajāneyyun ’’ ti evaṃ uppanno vitakko anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko nāma .
Dhammavitakkāvasissantīti dhammavitakkā nāma dasavipassanupakkilesavitakkā .
So hoti samādhi na ceva santoti so avasiṭṭhadhammavitakko vipassanāsamādhi avūpasantakilesattā santo na hoti .
Na paṇītoti na atappako .
Nappaṭippassaddhiladdhoti
P2.363 na kilesapaṭippassaddhiyā laddho .Na ekodibhāvādhigatoti na ekaggabhāvappatto .
Sasaṅkhāraniggayhavāritagatoti sasaṅkhārena sappayogena kilese niggaṇhitvā vāretvā vārito , na kilesānaṃ chinnante uppanno , kilese pana vāretvā uppanno .
Hoti
M2.228 so , bhikkhave , samayoti ettha samayo nāma utusappāyaṃ āhārasappāyaṃ senāsanasappāyaṃ puggalasappāyaṃ dhammassavanasappāyanti imesaṃ pañcannaṃ sappāyānaṃ paṭilābhakālo .Yaṃ taṃ cittan ti yasmiṃ samaye taṃ vipassanācittaṃ .
Ajjhattaṃyeva santiṭṭhatīti attaniyeva tiṭṭhati .
Niyakajjhattañhi idha ajjhattaṃ nāma .
Gocarajjhattampi vaṭṭati .
Puthuttārammaṇaṃ pahāya ekasmiṃ nibbānagocareyeva tiṭṭhatīti vuttaṃ hoti .
Sannisīdatīti suṭṭhu nisīdati .
Ekodi hotīti ekaggaṃ hoti .
Samādhiyatīti sammā ādhiyati .
Santotiādīsu paccanīkakilesavūpasamena santo .
Atappakaṭṭhena paṇīto .
Kilesapaṭippassaddhiyā laddhattā paṭippassaddhaladdho .
Ekaggabhāvaṃ gatattā ekodibhāvādhigato .
Kilesānaṃ chinnante uppannattā na sappayogena kilese niggaṇhitvā vāretvā vāritoti na sasaṅkhāraniggayhavāritagato .
Ettāvatā ayaṃ bhikkhu vivaṭṭetvā arahattaṃ patto nāma hoti .
Idāni khīṇāsavassa sato abhiññāpaṭipadaṃ dassento yassa yassa cātiādimāha .
Tattha abhiññā sacchikaraṇīyassāti abhijānitvā paccakkhaṃ kātabbassa .
Sati satiāyataneti pubbahetusaṅkhāte ceva idāni ca paṭiladdhabbe abhiññāpādakajjhānādibhede ca sati satikāraṇe .
Vitthārato
P2.364 pana ayaṃ abhiññākathā visuddhimagge ( visuddhi .2.365 ādayo ) vuttanayeneva veditabbā .Āsavānaṃ khayātiādi cettha phalasamāpattivasena vuttanti veditabbaṃ .
11. Nimittasuttavaṇṇanā
103. Ekādasamepi
V2.220 adhicittaṃ samathavipassanācittameva .Tīṇi nimittānīti tīṇi kāraṇāni .
Kālena kālan ti kāle kāle , yuttakāleti attho .
Kālena kālaṃ samādhinimittaṃ manasikātabban tiādīsu taṃ taṃ kālaṃ sallakkhetvā ekaggatāya yuttakāle ekaggatā manasikātabbā .
Ekaggatā hi idha samādhinimittanti vuttā .
Tatra vacanattho – samādhiyeva nimittaṃ samādhinimittaṃ .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Paggahoti pana vīriyassa nāmaṃ , upekkhāti majjhattabhāvassa .
Tasmā
M2.229 vīriyassa yuttakāle vīriyaṃ manasikātabbaṃ , majjhattabhāvassa yuttakāle majjhattabhāve ṭhātabbanti .Ṭhānaṃ taṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyyāti kāraṇaṃ vijjati yena taṃ cittaṃ kosajjabhāve tiṭṭheyya .
Itaresupi eseva nayo .
Upekkhānimittaṃyeva manasi kareyyāti ettha ca ñāṇajavaṃ upekkheyyāti ayamattho .
Āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya .
Ukkaṃ bandheyyāti aṅgārakapallaṃ sajjeyya .
Ālimpeyyāti tattha aṅgāre pakkhipitvā aggiṃ datvā nāḷikāya dhamanto aggiṃ gāhāpeyya .
Ukkāmukhe pakkhipeyyāti aṅgāre viyūhitvā aṅgāramatthake vā ṭhapeyya , mūsāya vā pakkhipeyya .
Ajjhupekkhatīti pakkāpakkabhāvaṃ upadhāreti .
Sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya sammā ṭhapīyati .
Ettāvatā
P2.365 hi vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattappatto bhikkhu dassito .Idāni tassa khīṇāsavassa abhiññāya paṭipadaṃ dassento yassa yassa cātiādimāha .
Taṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
Loṇakapallavaggo pañcamo .
Dutiyapaṇṇāsakaṃ niṭṭhitaṃ .
3. Tatiyapaṇṇāsakaṃ