5. Hatthakasuttavaṇṇanā
35. Pañcame āḷaviyan ti āḷaviraṭṭhe .
Gomaggeti gunnaṃ gamanamagge .
Paṇṇasanthareti sayaṃ patitapaṇṇasanthare .
Athāti evaṃ gunnaṃ gamanamaggaṃ ujuṃ mahāpathaṃ nissāya siṃsapāvane sayaṃ patitapaṇṇāni saṅkaḍḍhitvā katasanthare sugatamahācīvaraṃ pattharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinne tathāgate .
Hatthako āḷavakoti hatthato hatthaṃ gatattā evaṃladdhanāmo āḷavako rājaputto .
Etadavocāti etaṃ ‘‘ kacci , bhante
M2.116 , bhagavā ’’ tiādivacanaṃ avoca .Kasmā pana sammāsambuddho taṃ ṭhānaṃ gantvā nisinno , kasmā rājakumāro tattha gatoti ?
Sammāsambuddho tāva aṭṭhuppattikāya dhammadesanāya samuṭṭhānaṃ disvā tattha nisinno , rājakumāropi pātova uṭṭhāya pañcahi upāsakasatehi parivuto buddhupaṭṭhānaṃ gacchanto
P2.225 mahāmaggā okkamma gopathaṃ gahetvā ‘‘ buddhānaṃV2.116 pūjanatthāya missakamālaṃ ocinissāmī ’’ ti gacchanto satthāraṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi , evaṃ so tattha gatoti .Sukhamasayitthāti sukhaṃ sayittha .
Antaraṭṭhakoti māghaphagguṇānaṃ antare aṭṭhadivasaparimāṇo kālo .
Māghassa hi avasāne cattāro divasā , phagguṇassa ādimhi cattāroti ayaṃ ‘‘ antaraṭṭhako ’’ ti vuccati .
Himapātasamayoti himassa patanasamayo .
Kharāti pharusā kakkhaḷā vā .
Gokaṇṭakahatāti navavuṭṭhe deve gāvīnaṃ akkantakkantaṭṭhāne khurantarehi kaddamo uggantvā tiṭṭhati , so vātātapena sukkho kakacadantasadiso hoti dukkhasamphasso .
Taṃ sandhāyāha –
‘‘ gokaṇṭakahatā bhūmī ’’ ti .
Gunnaṃ khurantarehi chinnātipi attho .
Verambho vāto vāyatīti catūhi disāhi vāyanto vāto vāyati .
Ekāya disāya vā dvīhi vā disāhi tīhi vā disāhi vāyanto vāto verambhoti na vuccati .
Tena hi rājakumārāti idaṃ satthā ‘‘ ayaṃ rājakumāro lokasmiṃ neva sukhavāsino , na dukkhavāsino jānāti , jānāpessāmi nan ’’ ti upari desanaṃ vaḍḍhento āha .
Tattha yathā te khameyyāti yathā tuyhaṃ rucceyya .
Idhassāti imasmiṃ loke assa .
Gonakatthatoti caturaṅgulādhikalomena kāḷakojavena atthato .
Paṭikatthatoti uṇṇāmayena setattharaṇena atthato .
Paṭalikatthatoti ghanapupphena uṇṇāmayaattharaṇena atthato .
Kadalimigapavarapaccattharaṇoti
P2.226 kadalimigacammamayena uttamapaccattharaṇena atthato .Taṃ kira paccattharaṇaṃ setavatthassa upari kadalimigacammaṃ attharitvā sibbitvā karonti .
Sauttaracchadoti saha uttaracchadena , upari baddhena rattavitānena saddhinti attho .
Ubhatolohitakūpadhānoti sīsūpadhānañca pādūpadhānañcāti pallaṅkassa ubhato ṭhapitalohitakūpadhāno .
Pajāpatiyoti bhariyāyo .
Manāpena
M2.117 paccupaṭṭhitā assūti manāpena upaṭṭhānavidhānena paccupaṭṭhitā bhaveyyuṃ .Kāyikāti pañcadvārakāyaṃ khobhayamānā .
Cetasikāti manodvāraṃ khobhayamānā .
So rāgo tathāgatassa pahīnoti tathārūpo rāgo tathāgatassa pahīnoti attho .
Yo pana tassa rāgo , na so tathāgatassa pahīno nāma .
Dosamohesu pi eseva nayo .
Brāhmaṇoti bāhitapāpo khīṇāsavabrāhmaṇo .
Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto
V2.117 .Na limpati kāmesūti vatthukāmesu ca kilesakāmesu ca taṇhādiṭṭhilepehi na limpati .
Sītibhūtoti abbhantare tāpanakilesānaṃ abhāvena sītibhūto .
Nirūpadhīti kilesūpadhīnaṃ abhāvena nirūpadhi .
Sabbā āsattiyo chetvāti āsattiyo vuccanti taṇhāyo , tā sabbāpi rūpādīsu ārammaṇesu āsattavisattā āsattiyo chinditvā .
Vineyya hadaye daran ti hadayanissitaṃ darathaṃ vinayitvā vūpasametvā .
Santiṃ pappuyya cetasoti cittassa kilesanibbānaṃ pāpuṇitvā .
Karaṇavacanaṃ vā etaṃ ‘‘ sabbacetaso samannāharitvā ’’ tiādīsu viya , cetasā nibbānaṃ pāpuṇitvāti attho .