(11)1. Sambodhavaggo
1. Pubbevasambodhasuttavaṇṇanā
104. Tatiyassa
V2.221M2.230 paṭhame pubbeva sambodhāti sambodhito pubbeva , ariyamaggappattito aparabhāgeyevāti vuttaṃ hoti .Anabhisambuddhassāti appaṭividdhacatusaccassa .
Bodhisattasseva satoti bujjhanakasattasseva sato , sammāsambodhiṃ adhigantuṃ ārabhantasseva sato , sambodhiyā vā sattasseva laggasseva sato .
Dīpaṅkarassa hi bhagavato pādamūle aṭṭhadhammasamodhānena abhinīhārasamiddhito pabhuti tathāgato sammāsambodhiṃ satto laggo ‘‘ pattabbā mayā esā ’’ ti tadadhigamāya parakkamaṃ amuñcantoyeva āgato , tasmā bodhisattoti vuccati .
Ko nu khoti katamo nu kho .
Lokoti saṅkhāraloko .
Assādoti madhurākāro .
Ādīnavoti anabhinanditabbākāro .
Tassa mayhan ti tassa evaṃ bodhisattasseva sato mayhaṃ .
Chandarāgavinayo chandarāgappahānan ti nibbānaṃ āgamma ārabbha paṭicca chandarāgo vinayaṃ gacchati pahīyati , tasmā nibbānaṃ ‘‘ chandarāgavinayo chandarāgappahānan ’’ ti vuccati .
Idaṃ lokanissaraṇan ti idaṃ nibbānaṃ lokato nissaṭattā lokanissaraṇanti vuccati .
Yāvakīvan ti
P2.366 yattakaṃ pamāṇaṃ kālaṃ .Abbhaññāsin ti abhivisiṭṭhena ariyamaggañāṇena aññāsiṃ .
Ñāṇañca pana me dassanan ti dvīhipi padehi paccavekkhaṇañāṇaṃ vuttaṃ .
Sesamettha uttānamevāti .
2. Paṭhamaassādasuttavaṇṇanā
105. Dutiye assādapariyesanaṃ acarin ti assādapariyesanatthāya acariṃ .
Kuto paṭṭhāyāti ?
Sumedhakālato paṭṭhāya .
Paññāyāti sahavipassanāya maggapaññāya .
Sudiṭṭhoti suppaṭividdho .
Iminā upāyena sabbattha attho veditabbo .
Tatiyaṃ sabbattha uttānameva .
4. Samaṇabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
107. Catutthe
M2.231V2.222 sāmaññatthan ti catubbidhaṃ ariyaphalaṃ .Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Sāmaññatthena vā cattāro maggā , brahmaññatthena cattāri phalāni .
Imesu pana catūsupi suttesu khandhalokova kathito .
5. Ruṇṇasuttavaṇṇanā
108. Pañcamaṃ atthuppattiyā nikkhittaṃ .
Katarāya atthuppattiyā ?
Chabbaggiyānaṃ anācāre .
Te kira gāyantā naccantā hasantā vicariṃsu .
Bhikkhū dasabalassa ārocayiṃsu .
Satthā te pakkosāpetvā tesaṃ ovādatthāya idaṃ suttaṃ ārabhi .
Tattha ruṇṇan ti roditaṃ .
Ummattakan ti ummattakakiriyā .
Komārakan ti kumārakehi kattabbakiccaṃ .
Dantavidaṃsakahasitan ti dante dassetvā pāṇiṃ paharantānaṃ mahāsaddena hasitaṃ .
Setughāto gīteti gīte vo paccayaghāto hotu , sahetukaṃ gītaṃ pajahathāti dīpeti .
Nacce pi eseva nayo .
Alan ti yuttaṃ .
Dhammappamoditānaṃ satan ti ettha dhammo vuccati kāraṇaṃ , kenacideva kāraṇena pamuditānaṃ santānaṃ .
Sitaṃ sitamattāyāti tasmiṃ sitakāraṇe sati yaṃ sitaṃ karotha , taṃ vo sitamattāya aggadante dassetvā pahaṭṭhākāramattadassanāyayeva
P2.367 yuttanti vuttaṃ hoti .6. Atittisuttavaṇṇanā
109. Chaṭṭhe soppassāti niddāya .
Paṭisevanāya natthi tittīti yathā yathā paṭisevati , tathā tathā ruccatiyevāti titti nāma natthi .
Sesapadadvayepi eseva nayo .
Sace hi mahāsamudde udakaṃ surā bhaveyya , surāsoṇḍo ca maccho hutvā nibbatteyya , tassa tattha carantassapi sayantassapi titti nāma na bhaveyya .
Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathitaṃ .
7. Arakkhitasuttavaṇṇanā
110. Sattame avassutaṃ hotīti tintaṃ hoti .
Na bhaddakaṃ maraṇaṃ hotīti apāye paṭisandhipaccayatāya na laddhakaṃ hoti .
Kālakiriyāti tasseva vevacanaṃ .
Sukkapakkhe sagge paṭisandhipaccayatāya
V2.223 bhaddakaṃ hotiM2.232 laddhakaṃ .Taṃ pana ekantena sotāpannādīnaṃ tiṇṇaṃ ariyasāvakānaṃyeva vaṭṭati .
Sesamettha uttānamevāti .
8. Byāpannasuttavaṇṇanā
111. Aṭṭhame byāpannan ti pakatibhāvaṃ jahitvā ṭhitaṃ .
Sesaṃ purimasutte vuttanayameva .
9. Paṭhamanidānasuttavaṇṇanā
112. Navame nidānānīti kāraṇāni .
Kammānaṃ samudayāyāti vaṭṭagāmikammānaṃ piṇḍakaraṇatthāya .
Lobhapakatan ti lobhena pakataṃ .
Sāvajjan ti sadosaṃ .
Taṃ kammaṃ kammasamudayāya saṃvattatīti taṃ kammaṃ aññesampi vaṭṭagāmikammānaṃ samudayāya piṇḍakaraṇatthāya saṃvattati .
Na taṃ kammaṃ kammanirodhāyāti taṃ pana kammaṃ vaṭṭagāmikammānaṃ nirodhatthāya na saṃvattati .
Sukkapakkhe
P2.368 kammānaṃ samudayāyāti vivaṭṭagāmikammānaṃ samudayatthāya .Iminā nayena sabbaṃ atthato veditabbaṃ .
10. Dutiyanidānasuttavaṇṇanā
113. Dasame kammānan ti vaṭṭagāmikammānameva .
Chandarāgaṭṭhāniyeti chandarāgassa kāraṇabhūte .
Ārabbhāti āgamma sandhāya paṭicca .
Chandoti taṇhāchando .
Yo cetaso sārāgoti yo cittassa rāgo rajjanā rajjitattaṃ , etamahaṃ saṃyojanaṃ vadāmi , bandhanaṃ vadāmīti attho .
Sukkapakkhe kammānan ti vivaṭṭagāmikammānaṃ .
Tadabhinivattetīti taṃ abhinivatteti .
Yadā vā tena vipāko ñāto hoti vidito , tadā te ceva dhamme tañca vipākaṃ abhinivatteti .
Iminā ca padena vipassanā kathitā , tadabhinivattetvāti iminā maggo .
Cetasā abhinivijjhitvāti iminā ca maggova .
Paññāya ativijjha passatīti saha vipassanāya maggapaññāya nibbijjhitvā passati .
Evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Imasmiṃ pana sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti .
Sambodhavaggo paṭhamo .