8. Aññatitthiyasuttavaṇṇanā
69. Aṭṭhame bhagavaṃmūlakāti bhagavā mūlaṃ etesanti bhagavaṃmūlakā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ime , bhante , amhākaṃ dhammā pubbe kassapasammāsambuddhena uppāditā , tasmiṃ parinibbute ekaṃ buddhantaraṃ añño samaṇo vā brāhmaṇo vā ime dhamme uppādetuṃ samattho nāma nāhosi , bhagavato
V2.183 pana no ime dhammā uppāditā .Bhagavantañhi nissāya mayaṃ ime dhamme ājānāma paṭivijjhāmāti evaṃ bhagavaṃmūlakā no , bhante , dhammāti .
Bhagavaṃnettikāti bhagavā dhammānaṃ netā vinetā anunetā yathāsabhāvato pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ gahetvāva dassetāti dhammā bhagavaṃnettikā nāma
M2.189 honti .Bhagavaṃpaṭisaraṇāti catubhūmakadhammā sabbaññutaññāṇassa āpāthaṃ āgacchamānā bhagavati paṭisaranti nāmāti bhagavaṃpaṭisaraṇā .
Paṭisarantīti osaranti samosaranti .
Apica mahābodhimaṇḍe nisinnassa bhagavato paṭivedhavasena phasso āgacchati –
‘‘ ahaṃ bhagavā kinnāmo ’’ ti .
Tvaṃ phusanaṭṭhena phasso nāma .
Vedanā , saññā , saṅkhārā , viññāṇaṃ āgacchati –
‘‘ ahaṃ bhagavā kinnāman ’’ ti .
Tvaṃ vijānanaṭṭhena viññāṇaṃ nāmāti .
Evaṃ catubhūmakadhammānaṃ yathāsabhāvato pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ nāmaṃ gaṇhanto bhagavā dhamme paṭisaratīti bhagavaṃpaṭisaraṇā .
Bhagavantaṃyeva paṭibhātūti bhagavatova etassa bhāsitassa attho upaṭṭhātu , tumheyeva no kathetvā dethāti attho .
Rāgo
P2.315 khoti rajjanavasena pavattarāgo .Appasāvajjoti lokavajjavasenapi vipākavajjavasenapīti dvīhipi vajjehi appasāvajjo , appadosoti attho .
Kathaṃ ?
Mātāpitaro hi bhātibhaginiādayo ca puttabhātikānaṃ āvāhavivāhamaṅgalaṃ nāma kārenti .
Evaṃ tāveso lokavajjavasena appasāvajjo .
Sadārasantosamūlikā pana apāye paṭisandhi nāma na hotīti evaṃ vipākavajjavasena appasāvajjo .
Dandhavirāgīti virajjamāno panesa saṇikaṃ virajjati , na sīghaṃ muccati .
Telamasirāgo viya ciraṃ anubandhati , dve tīṇi bhavantarāni gantvāpi nāpagacchatīti dandhavirāgī .
Tatridaṃ vatthu – eko kira puriso bhātu jāyāya micchācāraṃ carati .
Tassāpi itthiyā attano sāmikato soyeva piyataro ahosi .
Sā tamāha –
‘‘ imasmiṃ kāraṇe pākaṭe jāte mahatī garahā bhavissati , tava bhātikaṃ ghātehī ’’ ti .
So ‘‘ nassa , vasali , mā evaṃ puna avacā ’’ ti apasādesi .
Sā tuṇhī hutvā katipāhaccayena puna kathesi , tassa cittaṃ dvajjhabhāvaṃ agamāsi .
Tato tatiyavāraṃ kathito ‘‘ kinti katvā okāsaṃ labhissāmī ’’ ti āha .
Athassa sā upāyaṃ kathentī ‘‘ tvaṃ mayā vuttameva karohi , asukaṭṭhāne mahākakudhasamīpe titthaṃ atthi , tattha tikhiṇaṃ daṇḍakavāsiṃ gahetvā tiṭṭhāhī ’’ ti .
So tathā akāsi .
Jeṭṭhabhātāpissa araññe kammaṃ katvā gharaṃ āgato .
Sā tasmiṃ muducittā viya hutvā ‘‘ ehi
M2.190 sāmiV2.184 , sīse te olikhissāmī ’’ ti olikhantī ‘‘ upakkiliṭṭhaṃ te sīsan ’’ ti āmalakapiṇḍaṃ datvā ‘‘ gaccha asukaṭṭhāne sīsaṃ dhovitvā āgacchāhī ’’ ti pesesi .So tāya vuttatitthameva gantvā āmalakakakkena sīsaṃ makkhetvā udakaṃ oruyha onamitvā sīsaṃ
P2.316 dhovi .Atha naṃ itaro rukkhantarato nikkhamitvā khandhaṭṭhike paharitvā jīvitā voropetvā gehaṃ agamāsi .
Itaro bhariyāya sinehaṃ pariccajitumasakkonto tasmiṃyeva gehe mahādhammani hutvā nibbatti .
So tassā ṭhitāyapi nisinnāyapi gantvā sarīre patati .
Atha naṃ sā ‘‘ soyeva ayaṃ bhavissatī ’’ ti ghātāpesi .
So puna tassā sinehena tasmiṃyeva gehe kukkuro hutvā nibbatti .
So padasā gamanakālato paṭṭhāya tassā pacchato pacchato carati .
Araññaṃ gacchantiyāpi saddhiṃyeva gacchati .
Taṃ disvā manussā ‘‘ nikkhanto sunakhaluddako , kataraṭṭhānaṃ gamissatī ’’ ti uppaṇḍenti .
Sā puna taṃ ghātāpesi .
Sopi puna tasmiṃyeva gehe vacchako hutvā nibbatti .
Tatheva tassā pacchato pacchato carati .
Tadāpi naṃ manussā disvā ‘‘ nikkhanto gopālako , kattha gāviyo carissantī ’’ ti uppaṇḍenti .
Sā tasmimpi ṭhāne taṃ ghātāpesi .
So tadāpi tassā upari sinehaṃ chindituṃ asakkonto catutthe vāre tassāyeva kucchiyaṃ jātissaro hutvā nibbatti .
So paṭipāṭiyā catūsu attabhāvesu tāya ghātitabhāvaṃ disvā ‘‘ evarūpāya nāma paccatthikāya kucchismiṃ nibbattosmī ’’ ti tato paṭṭhāya tassā hatthena attānaṃ phusituṃ na deti .
Sace naṃ sā phusati , kandati rodati .
Atha naṃ ayyakova paṭijaggati .
Taṃ aparabhāge vuddhippattaṃ ayyako āha –
‘‘ tāta , kasmā tvaṃ mātu hatthena attānaṃ phusituṃ na desi .
Sacepi taṃ phusati , mahāsaddena rodasi kandasī ’’ ti .
Ayyakena puṭṭho ‘‘ na esā mayhaṃ mātā , paccāmittā esā ’’ ti taṃ pavattiṃ sabbaṃ ārocesi .
So taṃ āliṅgitvā roditvā ‘‘ ehi , tāta , kiṃ amhākaṃ
P2.317 īdise ṭhāne nivāsakiccan ’’ ti taṃ ādāya nikkhamitvā ekaṃ vihāraṃ gantvā pabbajitvā ubhopi tattha vasantā arahattaṃ pāpuṇiṃsu .Mahāsāvajjoti
M2.191 lokavajjavasenapi vipākavajjavasenapīti dvīhipi kāraṇehi mahāsāvajjo .Kathaṃ ?
Dosena hi duṭṭho hutvā mātaripi aparajjhati , pitaripi bhātibhaginiādīsupi
V2.185 pabbajitesupi .So gatagataṭṭhānesu ‘‘ ayaṃ puggalo mātāpitūsupi aparajjhati , bhātibhaginiādīsupi , pabbajitesupī ’’ ti mahatiṃ garahaṃ labhati .
Evaṃ tāva lokavajjavasena mahāsāvajjo .
Dosavasena pana katena ānantariyakammena kappaṃ niraye paccati .
Evaṃ vipākavajjavasena mahāsāvajjo .
Khippavirāgīti khippaṃ virajjati .
Dosena hi duṭṭho mātāpitūsupi cetiyepi bodhimhipi pabbajitesupi aparajjhitvā ‘‘ mayhaṃ khamathā ’’ ti .
Accayaṃ deseti .
Tassa saha khamāpanena taṃ kammaṃ pākatikameva hoti .
Mohopi dvīheva kāraṇehi mahāsāvajjo .
Mohena hi mūḷho hutvā mātāpitūsupi cetiyepi bodhimhipi pabbajitesupi aparajjhitvā gatagataṭṭhāne garahaṃ labhati .
Evaṃ tāva lokavajjavasena mahāsāvajjo .
Mohavasena pana katena ānantariyakammena kappaṃ niraye paccati .
Evaṃ vipākavajjavasenapi mahāsāvajjo .
Dandhavirāgīti saṇikaṃ virajjati .
Mohena mūḷhena hi katakammaṃ saṇikaṃ muccati .
Yathā hi acchacammaṃ satakkhattumpi dhoviyamānaṃ na paṇḍaraṃ hoti , evameva mohena mūḷhena katakammaṃ sīghaṃ na muccati , saṇikameva muccatīti .
Sesamettha uttānamevāti .