2. Pavattivāravaṇṇanā
19. Pavattivāre panettha paccuppannakāle puggalavārassa anulomanaye ‘‘ yassa kāyasaṅkhāro uppajjati , tassa vacīsaṅkhāro uppajjatī ’’ ti kāyasaṅkhāramūlakāni dve , vacīsaṅkhāramūlakaṃ
P0.82 ekanti tīṇeva yamakāni labbhanti ;tāni gahitāneva .
Tassa paṭilomanayepi okāsavārādīsupi eseva nayo .
Evamettha sabbavāresu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ yamakānaṃ vasena yamakagaṇanā veditabbā .
Atthavinicchaye panettha idaṃ lakkhaṇaṃ – imasmiñhi saṅkhārayamake ‘‘ assāsapassāsānaṃ uppādakkhaṇe vitakkavicārānaṃ uppādakkhaṇe ’’ tiādivacanato paccuppannādikālabhedo pavattivasenāpi gahetabbo , na cutipaṭisandhivaseneva .
‘‘ Dutiyajjhāne tatiyajjhāne tattha kāyasaṅkhāro
V0.315 uppajjatī ’’ tiādivacanato ca jhānampi okāsavasena gahitanti veditabbaṃ .Evamettha yaṃ yaṃ labbhati , tassa tassa vasena atthavinicchayo veditabbo .
Tatridaṃ nayamukhaṃ – vinā vitakkavicārehīti dutiyatatiyajjhānavasena vuttaṃ .
Tesan ti tesaṃ dutiyatatiyajjhānasamaṅgīnaṃ .
Kāmāvacarānan ti kāmāvacare uppannasattānaṃ .
Rūpāvacaradevānaṃ pana assāsapassāsā natthi .
Arūpāvacarānaṃ rūpameva natthi .
Vinā assāsapassāsehīti rūpārūpabhavesu nibbattasattānaṃ vitakkavicāruppattiṃ sandhāya vuttaṃ .
21. Paṭhamajjhāne kāmāvacareti kāmāvacarabhūmiyaṃ uppanne paṭhamajjhāne .
Aṅgamattavasena cettha paṭhamajjhānaṃ gahetabbaṃ , na appanāvaseneva .
Anappanāpattepi hi savitakkasavicāracitte idaṃ saṅkhāradvayaṃ uppajjateva .
24. Cittassa
M0.316 bhaṅgakkhaṇeti idaṃ kāyasaṅkhārassa ekantacittasamuṭṭhānattā vuttaṃ .Uppajjamānameva hi cittaṃ rūpaṃ vā arūpaṃ vā samuṭṭhāpeti , na bhijjamānaṃ .
37. Suddhāvāsānaṃ dutiye citte vattamāneti paṭisandhito dutiye bhavaṅgacitte .
Kāmañcetaṃ paṭisandhicittepi vattamāne tesaṃ tattha nuppajjittheva .
Yāva pana abbokiṇṇaṃ vipākacittaṃ vattati , tāva nuppajjittheva nāmāti dassanatthametaṃ vuttaṃ .
Yassa vā jhānassa vipākacittena te nibbattā , taṃ satasopi sahassasopi uppajjamānaṃ paṭhamacittameva .
Vipākacittena pana visadisaṃ bhavanikantiyā āvajjanacittaṃ dutiyacittaṃ nāma .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttanti veditabbaṃ .
44. Pacchimacittasamaṅgīnan ti
P0.83 sabbapacchimena appaṭisandhikacittena samaṅgībhūtānaṃ khīṇāsavānaṃ .Avitakkaavicāraṃ pacchimacittan ti rūpāvacarānaṃ dutiyajjhānikādicuticittavasena , arūpāvacarānañca catutthajjhānikacuticittavasenetaṃ vuttaṃ .
Tesan ti tesaṃ pacchimacittasamaṅgīādīnaṃ .
79. Yassa kāyasaṅkhāro nirujjhati , tassa cittasaṅkhāro nirujjhatīti ettha niyamato kāyasaṅkhārassa cittasaṅkhārena saddhiṃ ekakkhaṇe nirujjhanato āmantāti paṭivacanaṃ dinnaṃ .
Na cittasaṅkhārassa
V0.316 kāyasaṅkhārena saddhiṃ .Kiṃ kāraṇā ?
Cittasaṅkhāro hi kāyasaṅkhārena vināpi uppajjati ca nirujjhati ca .
Kāyasaṅkhāro pana cittasamuṭṭhāno assāsapassāsavāto .
Cittasamuṭṭhānarūpañca cittassa uppādakkhaṇe uppajjitvā yāva aññāni soḷasacittāni uppajjanti , tāva tiṭṭhati .
Tesaṃ soḷasannaṃ sabbapacchimena saddhiṃ nirujjhatīti yena cittena saddhiṃ uppajjati , tato paṭṭhāya sattarasamena saddhiṃ nirujjhati .
Na kassaci cittassa uppādakkhaṇe vā ṭhitikkhaṇe vā nirujjhati , nāpi ṭhitikkhaṇe vā bhaṅgakkhaṇe vā uppajjati .
Esā cittasamuṭṭhānarūpassa dhammatāti niyamato cittasaṅkhārena saddhiṃ ekakkhaṇe nirujjhanato āmantāti vuttaṃ .
Yaṃ pana vibhaṅgappakaraṇassa sīhaḷaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ sattarasamassa cittassa uppādakkhaṇe nirujjhatī ’’ ti vuttaṃ , taṃ imāya pāḷiyā virūjjhati .
Aṭṭhakathāto ca pāḷiyeva balavatarāti pāḷiyaṃ vuttameva pamāṇaṃ .
128. Yassa kāyasaṅkhāro uppajjati , tassa vacīsaṅkhāro nirujjhatīti ettha yasmā kāyasaṅkhāro cittassa uppādakkhaṇe uppajjati , na ca tasmiṃ khaṇe
M0.317 vitakkavicārā nirujjhanti , tasmā noti paṭisedho katoti .Iminā nayamukhena sabbattha atthavinicchayo veditabbo .
Pariññāvāro pākatikoyevāti .
Pavattivāravaṇṇanā .
Saṅkhārayamakavaṇṇanā niṭṭhitā .