5. Saccayamakaṃ
1. Paṇṇattivāravaṇṇanā
1-9.
Idāni
V0.310 teyeva mūlayamake desite kusalādidhamme saccavasena saṅgaṇhitvā dhātuyamakānantaraṃ desitassa saccayamakassa vaṇṇanā hoti .Tatthāpi heṭṭhā vuttanayeneva paṇṇattivārādayo tayo mahāvārā
M0.311 antaravārādayo ca avasesappabhedā veditabbā .Paṇṇattivāre panettha catunnaṃ saccānaṃ vasena padasodhanavāro , padasodhanamūlacakkavāro , suddhasaccavāro , suddhasaccamūlacakkavāroti imesu catūsu vāresu yamakagaṇanā veditabbā .
10-26.
Paṇṇattivāraniddese pana avasesaṃ dukkhasaccan ti dukkhavedanāya ceva taṇhāya ca vinimuttā tebhūmakadhammā veditabbā .
Avaseso samudayoti saccavibhaṅge niddiṭṭhakāmāvacarakusalādibhedo dukkhasaccassa paccayo .
Avaseso nirodhoti tadaṅgavikkhambhanasamucchedapaṭipassaddhinirodho ceva khaṇabhaṅganirodho ca .
Avaseso maggoti ‘‘ tasmiṃ kho pana samaye pañcaṅgiko maggo hoti , aṭṭhaṅgiko maggo , micchāmaggo , jaṅghamaggo , sakaṭamaggo ’’ ti evamādiko .
Paṇṇattivāravaṇṇanā .
2. Pavattivāravaṇṇanā
27-164.
Pavattivāre
P0.78 panettha paccuppannakāle puggalavārassa anulomanaye ‘‘ yassa dukkhasaccaṃ uppajjati , tassa samudayasaccaṃ uppajjati ;yassa vā pana samudayasaccaṃ uppajjati , tassa dukkhasaccaṃ uppajjatī ’’ ti dukkhasaccamūlakehi tīhi , samudayasaccamūlakehi dvīhi , nirodhasaccamūlakena ekenāti labbhamānañca alabbhamānañca gahetvā pāḷivasena chahi yamakehi
V0.311 bhavitabbaṃ .Tesu yasmā nirodhassa neva uppādo , na nirodho yujjati , tasmā dukkhasaccamūlakāni samudayasaccamaggasaccehi saddhiṃ dve , samudayasaccamūlakaṃ maggasaccena saddhiṃ ekanti tīṇi yamakāni āgatāni .
Tassa paṭilomanayepi okāsavārādīsupi eseva nayo .
Evamettha sabbavāresu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ yamakānaṃ vasena yamakagaṇanā veditabbā .
Atthavinicchaye panettha idaṃ lakkhaṇaṃ – imassa hi saccayamakassa pavattivāre nirodhasaccaṃ tāva na labbhateva .
Sesesu pana tīsu samudayasaccamaggasaccāni ekantena pavattiyaṃyeva labbhanti .
Dukkhasaccaṃ cutipaṭisandhīsupi pavattepi labbhati .
Paccuppannādayo pana tayo kālā cutipaṭisandhīnampi pavattiyāpi vasena labbhanti .
Evamettha yaṃ yaṃ labbhati , tassa tassa vasena atthavinicchayo veditabbo .
Tatridaṃ
M0.312 nayamukhaṃ – sabbesaṃ upapajjantānan ti antamaso suddhāvāsānampi .Tepi hi dukkhasacceneva upapajjanti .
Taṇhāvippayuttacittassāti idaṃ dukkhasaccasamudayasaccesu ekakoṭṭhāsassa uppattidassanatthaṃ vuttaṃ .
Tasmā pañcavokāravaseneva gahetabbaṃ .
Catuvokāre pana taṇhāvippayuttassa phalasamāpatticittassa uppādakkhaṇe ekampi saccaṃ nuppajjati .
Idaṃ idha na gahetabbaṃ .
Tesaṃ dukkhasaccañcāti tasmiñhi khaṇe taṇhaṃ ṭhapetvā sesaṃ dukkhasaccaṃ nāma hotīti sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Maggassa uppādakkhaṇepi eseva nayo .
Tattha pana rūpameva dukkhasaccaṃ nāma .
Sesā maggasampayuttakā dhammā saccavinimuttā .
Teneva kāraṇena
P0.79 ‘‘ arūpe maggassa uppādakkhaṇe tesaṃ maggasaccaṃ uppajjati , no ca tesaṃ dukkhasaccaṃ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ .Sabbesaṃ upapajjantānaṃ pavatte taṇhāvippayuttacittassa uppādakkhaṇe tesaṃ tatthāti tesaṃ tasmiṃ upapattikkhaṇe taṇhāvippayuttacittuppattikkhaṇe cāti evamettha khaṇavasena okāso veditabbo .
Aññesupi evarūpesu eseva nayo .
Anabhisametāvīnan ti catusaccapaṭivedhasaṅkhātaṃ abhisamayaṃ appattasattānaṃ .
Abhisametāvīnan ti abhisamitasaccānanti .
Iminā nayamukhena sabbattha atthavinicchayo veditabbo .
Pavattivāravaṇṇanā .
3. Pariññāvāravaṇṇanā
165-170.
Pariññāvāre
V0.312 pana ñātapariññā , tīraṇapariññā , pahānapariññāti tissopettha pariññāyo labbhanti .Yasmā ca lokuttaradhammesu pariññā nāma natthi ;
tasmā idha dve saccāni gahitāni .
Tattha dukkhasaccaṃ parijānātīti ñātatīraṇapariññāvaseneva vuttaṃ .
Samudayasaccaṃ pajahatīti ñātapahānapariññāvasena .
Iti imāsaṃ pariññānaṃ vasena sabbapadesu attho veditabboti .
Pariññāvāravaṇṇanā .
Saccayamakavaṇṇanā niṭṭhitā .