Niddesavāravaṇṇanā
50. Idāni yekeci kusalā dhammātiādinā nayena niddesavāro āraddho .
Tattha ye kecīti anavasesavacanaṃ .
Kusalā dhammāti kusalattikassa padabhājane vuttalakkhaṇā anavajjasukhavipākā
P0.55 kusalasabhāvā .Sabbe te kusalamūlāti kiṃ te sabbeyeva kusalamūlāti pucchati .
Tīṇeva
M0.290 kusalamūlānīti na te sabbe kusalamūlāni , alobhādīni pana tīṇi eva kusalamūlānīti attho .Avasesā kusalā dhammā na kusalamūlāti avasesā phassādayo kusalā dhammā kusalamūlāni nāma na honti .
Atha vā avasesā phassādayo kusalā dhammāyeva nāma , na kusalamūlānītipi attho .
Ye vā pana kusalamūlāti ye vā pana paṭhamapucchāya dutiyapadena kusalamūlāti tayo alobhādayo gahitā .
Sabbe te dhammā kusalāti kiṃ te sabbe tayopi dhammā kusalāti pucchati .
Āmantāti sabbesampi kusalamūlānaṃ kusalabhāvaṃ sampaṭicchanto āha .
Ayaṃ tāva mūlanaye mūlayamakassa attho .
Iminā upāyena sabbapucchāsu vissajjananayo veditabbo .
Yaṃ pana yattha visesamattaṃ atthi , tadeva vaṇṇayissāma .
51. Ekamūlayamake tāva sabbe te kusalamūlena ekamūlāti gaṇanaṭṭhena ekamūlakaṃ aggahetvā samānaṭṭhena gahetabbā .
Ayañhettha attho – sabbe te kusalamūlena samānamūlā .
Yaṃ phassassa mūlaṃ , tadeva vedanādīnanti .
Atha nesaṃ tathābhāvaṃ sampaṭicchanto āmantāti āha .
Kusalasamuṭṭhānan ti kusalacittasamuṭṭhānarūpaṃ dassitaṃ .
Ekamūlan ti alobhādinā kusalamūlena samānamūlaṃ
V0.290 .Yatheva hi phassādīnaṃ alobhādayo hetupaccayattā mūlaṃ , tathā taṃ samuṭṭhānarūpassāpi , kusalalakkhaṇābhāvena pana taṃ na kusalaṃ .
52. Aññamaññayamake ‘ yekeci kusalā ’ ti apucchitvā yekeci kusalamūlena ekamūlāti pucchā katā .
Kasmā ?
Imināpi byañjanena tassevatthassa sambhavato .
Kusalamūlānīti idaṃ purimassa visesanaṃ .
‘ Mūlāni yāni ekato uppajjantī ’ ti hi vuttaṃ , tāni pana kusalamūlānipi honti akusalaabyākatamūlānipi , idha kusalamūlānīti visesadassanatthamidaṃ vuttaṃ .
Aññamaññamūlāni cāti aññamaññaṃ hetupaccayena paccayā hontīti attho .
Tasseva paṭilomapucchāya ‘ sabbe te dhammā
P0.56 kusalamūlena ekamūlā ’ ti avatvā sabbe te dhammā kusalāti vuttaṃ .Kasmā ?
Atthavisesābhāvato .
Kusalamūlena ekamūlāti hi pucchāya katāya ‘ mūlāni yāni ekato uppajjantī ’ ti heṭṭhā vuttanayeneva vissajjanaṃ kātabbaṃ bhaveyya , evañca sati atthavisesābhāvo hoti .
Tasmā tathā akatvā
M0.291 evaṃ pucchā katā .Iminā upāyena mūlamūlanayādīsupi aññamaññamūlayamake pucchāviseso veditabbo .
53-55.
Mūlamūlanaye sabbe te kusalamūlamūlāti sabbe te kusalamūlasaṅkhātā mūlāti pucchati .
Ekamūlamūlāti samānaṭṭhena ekameva mūlamūlaṃ etesanti ekamūlamūlā .
Aññamaññamūlamūlāti aññamaññassa mūlaṃ aññamaññamūlaṃ , aññamaññamūlaṃ hetupaccayaṭṭhena mūlaṃ etesanti aññamaññamūlamūlā .
56. Mūlakanaye kusalamūlakāti hetupaccayaṭṭhena kusalaṃ mūlaṃ etesanti kusalamūlakā .
57-61.
Mūlamūlakanaye kusalamūlamūlakāti kusalānaṃ mūlaṃ kusalamūlaṃ .
Hetupaccayaṭṭheneva kusalamūlaṃ mūlaṃ etesanti kusalamūlamūlakāti .
Ayaṃ tāva kusalapadaṃ nissāya nayayamakapucchāsu visesattho .
62-73.
Akusalapadā dīsupi eseva nayo .
Ayaṃ pana viseso , ahetukaṃ akusalan ti vicikicchāya ceva uddhaccena ca sampayuttaṃ mohaṃ sandhāya vuttaṃ .
74-85.
Ahetukaṃ
V0.291 abyākatan ti aṭṭhārasa cittuppādā rūpaṃ , nibbānañca .Abyākatamūlena na ekamūlan ti idha pana ṭhapetvā sahetukaabyākatasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ , sesaṃ labbhati .
Sahetukaabyākatasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ abyākatamūlena ekamūlaṃ hoti , taṃ abbohārikaṃ katvā ekato labbhamānakavaseneva cetaṃ vissajjanaṃ kataṃ .
86-97.
Nāmā dhammāti nāmasaṅkhātā dhammā .
Te atthato cattāro arūpino khandhā , nibbānañca .
Naveva nāmamūlānīti kusalākusalaabyākatamūlavasena nava mūlāni .
Ahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlena na ekamūlan ti ahetukaṃ sabbampi aṭṭhārasa cittuppādavicikicchuddhaccasampayuttamohanibbānasaṅkhātaṃ nāmaṃ nāmamūlena na ekamūlaṃ
P0.57 .Na hi taṃ tena saddhiṃ uppajjati .
Sahetukaṃ
M0.292 nāmaṃ nāmamūlenāti padepi sahetukaṃ nāmaṃ nāmamūlenāti attho .Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Mūlavāravaṇṇanā .
98-99.
Hetuvārādīsupi imināvupāyena attho veditabbo .
Mūlaṃ hetu nidānañcā tigāthā yathāniddiṭṭhānaṃ dasannampi vārānaṃ puna uddānavaseneva vuttāti .
Mūlayamakavaṇṇanā .