4. Natumhākaṃvaggo
1. Natumhākaṃsuttavaṇṇanā
33. Chandarāgappahānenāti
M2.216 tappaṭibaddhassa chandarāgassa pajahanena .Dabbādi pākatikatiṇaṃ pākaṭamevāti apākaṭaṃ dassetuṃ tālanāḷikerādi dassitaṃ , tiṇakaṭṭhānaṃ vā bhedadassanatthaṃ .
Piyālo phārusakaṃ .
Natumhākaṃsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Aññatarabhikkhusuttavaṇṇanā
35. Yadi rūpaṃ anusetīti rūpadhamme ārabbha yadi rāgādayo anusayanavasena pavattanti .
Tena saṅkhaṃ gacchatīti tena rāgādinā taṃsamaṅgīpuggalo saṅkhātabbataṃ ‘‘ ratto duṭṭho ’’ tiādinā voharitabbataṃ upagacchatīti .
Tenāha ‘‘ kāmarāgādīsū ’’ tiādi .
Abhūtenāti ajātena
V2.193 anusayavasena appavattena .Anusayasīsena hettha abhibhavaṃ vadati .
Yato ‘‘ ratto duṭṭho mūḷhoti saṅkhaṃ na gacchatī ’’ ti vuttaṃ .
Nippariyāyato hi maggavajjhakilesā anusayo .
Aññatarabhikkhusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Dutiyaaññatarabhikkhusuttavaṇṇanā
36. Taṃ anusayitaṃ rūpan ti taṃ rāgādinā anusayitaṃ rūpaṃ marantena anusayena anumarati .
Tena vuttaṃ ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Yena anusayena marantena taṃ anumarati .
Tena saṅkhaṃ gacchatīti tathābhūtato tena ‘‘ ratto ’’ tiādivohāraṃ labhati .
Yena anusayena kāraṇabhūtena anumīyati , tena .
Dutiyaaññatarabhikkhusuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5-6.Ānandasuttādivaṇṇanā
37-38.
Ṭhitiyā
M2.217 ṭhitikkhaṇena sahitaṃ ṭhitaṃ .Ṭhitassa aññathattan ti uppādakkhaṇato aññathābhāvo .
Paññāyatīti upalabbhati .
Paccayavasena dharamānattā eva jīvamānassa jīvitindriyavasena jarā paññāyati uppādakkhaṇato aññathattappattiyā .
Vuttameva atthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ ṭhitī ’’ tiādi vuttaṃ .
Jīvi … pe … nāmaṃ .
Tathā hi abhidhamme ( dha . sa .19)‘‘ āyu ṭhitī ’’ ti niddiṭṭhaṃ .
Aññathattanti jarāya nāmanti sambandho .
Tīṇi lakkhaṇāni honti saṅkhatasabhāvalakkhaṇato .
Yo koci rūpadhammo vā arūpadhammo vā lokiyo vā lokuttaro vā saṅkhāro .
Saṅkhāro , na lakkhaṇaṃ uppādādisabhāvattā .
Lakkhaṇaṃ , na saṅkhāro uppādādirahitattā .
Na ca … pe … sakkā saṅkhāradhammattā lakkhaṇassa .
Nāpi lakkhaṇaṃ vinā saṅkhāro paññāpetuṃ sakkā saṅkhārabhāvena .
Tenāha ‘‘ lakkhaṇenā ’’ tiādi .
Idāni yathāvuttamatthaṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘ yathā ’’ tiādimāha .
Tattha lakkhaṇan ti kāḷarattasabalādibhāvalakkhaṇaṃ pākaṭaṃ hoti ‘‘ ayaṃ asukassa gāvī ’’ ti .
Evaṃ saṅkhāropi paññāyati sabhāvato upadhārentassa uppādalakkhaṇampi uppādāvatthāti katvā .
Kālasaṅkhātoti uppajjamānakālasaṅkhāto .
Tassa saṅkhārassa .
Khaṇopīti uppādakkhaṇopi paññāyati .
Uppādopīti uppādalakkhaṇopi .
Jarālakkhaṇan ti uppannajīraṇalakkhaṇaṃ , taṃ ‘‘ ṭhitassa
V2.194 aññathattan ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Bhaṅgakkhaṇe saṅkhāropi taṃlakkhaṇampi kālasaṅkhāto tassa khaṇopi paññāyatī ’’ ti pāṭho .
Keci pana ‘‘ jarāpī ’’ ti padampettha pakkhipanti .
Evañca vadanti ‘‘ na hi tasmiṃ khaṇe taruṇo hutvā saṅkhāro bhijjati , atha kho jiyyamāno mahallako viya jiṇṇo eva hutvā bhijjatī ’’ ti , bhaṅgeneva pana jarā abhibhuyyati khaṇassa atiittarabhāvato na sakkā paññāpetuṃ ṭhitiyāti tesaṃ adhippāyo .
Tānīti arūpadhammānaṃ tīṇi lakkhaṇāni .
Atthikkhaṇan ti arūpadhammavijjamānakkhaṇaṃ , uppādakkhaṇanti adhippāyo .
Sabbadhammānan ti sabbesaṃ rūpārūpadhammānaṃ ṭhitiyā na bhavitabbaṃ .
Tassevāti tassā eva ṭhitiyā .
Tamatthan ti jarālakkhaṇassa paññāpetuṃ asakkuṇeyyabhāvaṃ .
Aññe pana ‘‘ santativasena ṭhānaṃ ṭhitī ’’ ti vadanti , tayidaṃ
M2.218 akāraṇaṃ aṭṭhānaṃ .Yasmā sutte ‘‘ ṭhitassa aññathattaṃ paññāyatī ’’ ti uppādavayehi nibbisesena ṭhitiyā jotitattā .
Yaṃ panettha vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .
Apica yathā dhammassa uppādāvatthāya bhinnā bhaṅgāvatthā icchitā , aññathā uppajjamānameva bhijjatīti āpajjati , evaṃ bhaṅgāvatthāyapi bhinnā bhaṅgābhimukhāvatthā icchitabbā .
Na hi abhaṅgābhimukho bhijjati .
Na cettha sakkā uppādābhimukhāvatthaṃ parikappetuṃ tadā tassa aladdhattalābhattā .
Ayaṃ visesoti ṭhitikkhaṇo nāma rūpadhammānaṃyeva , na arūpadhammānanti ayaṃ īdiso viseso .
Ācariyamati nāma tasseva ācariyassa mati , sā sabbadubbalāti āha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Ānandasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
7-10.Anudhammasuttādivaṇṇanā
39-42.
Apāyadukkhe sakalasaṃsāradukkhe ca patituṃ adatvā dhāraṇaṭṭhena dhammo , maggaphalanibbānāni .
Tadanulomikā cassa pubbabhāgapaṭipadāti āha ‘‘ dhammānudhammapaṭipannassā ’’ tiādi .
‘‘ Nibbidābahulo ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ paduddhāro kato , pāḷiyaṃ pana ‘‘ nibbidābahulaṃ vihareyyā ’’ ti āgataṃ .
Ukkaṇṭhanabahuloti sabbabhavesu ukkaṇṭhanabahulo .
Tīhi pariññāhīti ñātatīraṇappahānapariññāhi .
Parijānātīti tebhūmakadhamme paricchijja jānāti , vipassanaṃ ussukkāpeti .
Parimuccati sabbasaṃkilesato ‘‘ maggo pavattito parimuccatī ’’ ti vuttattā .
Tathāti iminā ito paresu tīsu maggo hotīti dasseti .
Idhāti imasmiṃ sutte .
Aniyamitāti aggahitā .
Tesu niyamitā ‘‘ aniccānupassī ’’ tiādivacanato .
Sāti anupassanā .
Tattha niyamitavasenevāti idaṃ lakkhaṇavacanaṃ yathā ‘‘ yadi me byādhayo bhaveyyuṃ
V2.195 , dātabbamidamosadhan ’’ ti .Na hi sakkā etissā eva anupassanāya vasena sammasanācāraṃ matthakaṃ pāpetunti .
Anudhammasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Natumhākaṃvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .