3. Udānasuttavaṇṇanā
55. Udānaṃ udāharīti attamanavācaṃ nicchāresi .
Esa vuttappakāro udāhāro .
Bhuso nissayo upanissayo , dānameva upanissayo dānūpanissayo .
Esa nayo sesesupi .
Tattha dānūpanissayo annādivatthūsu balavāti balavabhāvena hoti , tasmā upanissayabahulo kāmarāgappahāneneva kataparicayattā vipassanamanuyuñjanto na cirasseva anāgāmiphalaṃ pāpuṇāti , tathā suvisuddhasīlūpanissayo kāmadosajigucchanena .
Yadi evaṃ kasmā ime dve upanissayā dubbalāti vuttā
M2.224 ?Vijjūpamaññāṇasseva paccayabhāvato .
Sopi bhāvanūpanissayasahāyalābheneva , na kevalaṃ .
Bhāvanā pana paṭivedhassa visesahetubhāvato balavā upanissayo .
Tathā hi sā vajirūpamañāṇassa visesapaccayo .
Tenāha ‘‘ bhāvanūpanissayo arahattaṃ pāpetī ’’ ti .
Soti milakatthero .
Vihāran ti vasanaṭṭhānaṃ .
Vihārapaccante hi paṇṇasālāya thero viharati .
Upaṭṭhāti ekalakkhaṇena .
Kūṭagoṇo viya gamanavīthiṃ .
Tatthāti allakaṭṭharāsimhi .
Udakamaṇikānan ti udakathevānaṃ .
Attaniyeva
V2.200 upanesi udānakathāya vuttadhammānaṃ paripuṇṇānaṃ attani saṃvijjamānattā .Tenāha ‘‘ uṭṭhānavatā ’’ tiādi .
Ayañhi milakatthero sikkhāya gāravo sappatisso vattapaṭivattaṃ pūrento visuddhasīlo hutvā ṭhito , tasmā ‘‘ dubbalūpanissaye ’’ ti vuttaṃ .
Tenāha bhagavā udānento ‘‘ no cassaṃ … pe … saññojanānī ’’ ti .
Sace ahaṃ na bhaveyyan ti yadi ahaṃ nāma koci na bhaveyyaṃ tādisassa ahaṃsaddavacanīyassa kassaci atthassa abhāvato .
Tato eva mama parikkhāropi na bhaveyya tassa ca pabhaṅgubhāvena anavaṭṭhitabhāvato .
Evaṃ attuddesikabhāvena padadvayassa atthaṃ vatvā idāni kammaphalavasena vattuṃ ‘‘ sace vā panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Atītapaccuppannavasena suññataṃ dassetvā idāni paccuppannānāgatavasena taṃ dassento ‘‘ idāni panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Evaṃ adhimuccantoti edisaṃ adhimuttiṃ pavattento .
Vibhavissatīti vinassissati .
Vibhavo hi vināso .
Tenāha ‘‘ bhijjissatī ’’ ti .
Vibhavadassanaṃ vibhavoti uttarapadalopena vuttanti āha ‘‘ vibhavadassanenā ’’ ti .
Vibhavadassanaṃ nāma accantāya vināsassa dassanaṃ .
Tan ti ariyamaggaṃ .
Sāmaññajotanā hesā visesaniṭṭhā hotīti tatiyamaggavasena attho veditabbo .
Upari maggaphalan ti aggamaggaphalaṃ .
Natthi etissā jātiyā antaranti anantarā , anantarā vipassanā maggassa .
Gotrabhū pana anulomavīthipariyāpannattā vipassanāgatikaṃ vā siyā , nibbānārammaṇattā maggagatikaṃ vāti na tena maggo antariko nāma hoti .
Tenāha ‘‘ vipassanā maggassa āsannānantaraṃ nāmā ’’ ti
M2.225 .Phalaṃ pana nibbānārammaṇattā kilesānaṃ pajahanavasena pavattanato lokuttarabhāvato ca kammamaggagatikameva , kusalavipākabhāvena pana nesaṃ attho pabhedoti vipassanāya phalassa siyā anantaratāti vuttaṃ ‘‘ phalassa dūrānantaraṃ nāmā ’’ ti .
‘‘ Āsavānaṃ khayo ’’ ti pana aggamagge vuccamāne vipassanānaṃ āsannatāya vattabbameva natthi .
Atasitāyeti na tasitabbe tāsaṃ anāpajjitabbe .
Tāsoti tāsahetu ‘‘ tasati etasmā ’’ ti katvā .
Soti assutavā puthujjano .
Tilakkhaṇāhatan ti aniccatādilakkhaṇattayalakkhitaṃ .
Manamhi naṭṭhoti īsakaṃ naṭṭhomhi , tato parampi tattheva ṭhatvā kiñci apūritattā eva muttoti adhippāyo .
‘‘ Na tāso nāma hotī ’’ ti vatvā tassa atāsabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ na hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Kalyāṇaputhujjano hi bhayatupaṭṭhānañāṇena ‘‘ sabhayā saṅkhārā ’’ ti vipassanto na uttasati .
Udānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .