8-10.Mahādiṭṭhisuttādivaṇṇanā
213-215.
Akatāti
M2.269 samena vā visamena vā kenaci hetunā na katā eva .Kenaci kataṃ karaṇaṃ vidhānaṃ natthi etesanti akatavidhānā .
Padadvayenapi loke kenaci hetupaccayena nesaṃ abhinibbattitābhāvaṃ dasseti .
Iddhiyāpi na nimmitāti kassaci iddhimato devassa brahmuno vā iddhiyāpi na nimmitā .
Animmitāti vā kassaci animmāpakā .
Ajanakāti etena pathavīkāyādīnaṃ rūpādijanakabhāvaṃ paṭikkhipati .
Rūpasaddādayo hi pathavīkāyādīhi appaṭibaddhavuttikāti tassa laddhi .
Yathā pabbatakūṭaṃ kenaci anibbattitaṃ kassaci ca anibbattakaṃ , evametepīti āha ‘‘ kūṭaṭṭhā ’’ ti .
Yamidaṃ ‘‘ bījādito aṅkurādi jāyatī ’’ ti vuccati , tañca vijjamānameva tato nikkhamati , nāvijjamānaṃ , aññathā yato kutoci yassa kassaci uppatti siyāti adhippāyo .
Ṭhitāti nibbikārabhāvena ṭhitā .
Na calantīti na vikāraṃ āpajjanti .
Vikārābhāvena hi tesaṃ sattannaṃ kāyānaṃ esikaṭṭhāyiṭṭhitatā .
Aniñjanañca attano pakatiyā avaṭṭhānameva .
Tenāha ‘‘ na vipariṇamantī ’’ ti .
Avipariṇāmadhammattā eva ca ne aññamaññaṃ na byābādhenti .
Sati hi vikāraṃ āpādetabbatāya byābādhakatāpi siyā , tathā anuggahetabbatāya anuggāhakatāti tadabhāvaṃ dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘ nālan ’’ tiādi vuttaṃ .
Pathavī eva kāyekadesattā pathavikāyo .
Jīvasattamānaṃ kāyānaṃ niccatāya nibbikārābhāvato na hantabbatā , na ghāṭetabbatā cāti neva koci hantā ghātetā vā .
Tenāha ‘‘ sattannantvevā ’’ tiādi .
Yadi koci hantā natthi , kathaṃ satthappahāroti āha ‘‘ yathā muggarāsiādīsū ’’ tiādi .
Kevalaṃ saññāmattameva hoti , na ghātanādi , paramatthato sattannantveva kāyānaṃ avikopanīyabhāvatoti adhippāyo .
Pamukhayonīnan ti manussatiracchānādīsu khattiyabrāhmaṇādisīhabyagghādivasena padhānayonīnaṃ .
Saṭṭhisatāni chasahassāni .
‘‘ Pañca ca kammuno satānī ’’ ti padassa atthadassanaṃ ‘‘ pañca kammasatāni cā ’’ ti
V2.242 .Eseva nayoti iminā ‘‘ kevalaṃ takkamattena niratthakadiṭṭhiṃ dīpetī ’’ ti imameva atthaṃ atidisati .
Ettha ca takkamattakenāti iminā yasmā takkikā niraṅkusatāya parikappanassa yaṃ kiñci attano parikappitaṃ sārato
M2.270 maññamānā tatheva abhinivissa takkadiṭṭhigāhaṃ gaṇhanti , tasmā na tesaṃ diṭṭhivatthūsu viññūhi vicāraṇā kātabbāti dasseti .Kecīti uttaravihāravāsino .
Te hi ‘‘ pañca kammānīti cakkhusotaghānajivhākāyā , imāni pañcindriyāni ‘ pañca kammānīti paññāpentī ’’ ti vadanti .
Kammanti laddhīti oḷārikabhāvato paripuṇṇakammanti laddhi .
Manokammaṃ anoḷārikattā upaḍḍhakammanti laddhīti yojanā .
‘‘ Dvāsaṭṭhipaṭipadā ’’ ti vattabbe sabhāvaniruttiṃ ajānantā ‘‘ dvaṭṭhipaṭipadā ’’ ti vadanti .
Ekasmiṃ kappeti ekasmiṃ mahākappe .
Tatthāpi ca vivaṭṭaṭṭhāyisaññite ekasmiṃ asaṅkhyeyya kappe .
Urabbhe hanantīti orabbhikā .
Evaṃ sūkarikā dayo veditabbā .
Luddāti aññepi ye keci māgavikanesādādayo , te pāpakammapasutatāya kaṇhābhijātīti vadanti .
Bhikkhūti buddhasāsane bhikkhū .
Te kira ‘‘ sacchandarāgā paribhuñjantī ’’ ti adhippāyena catūsu paccayesu kaṇṭake pakkhipitvā khādantīti vadanti .
Kasmāti ce ?
Yasmā te paṇītapaṇīte paccaye paṭisevantīti tassa micchāgāho .
Ñāyaladdhepi paccaye paribhuñjamānā ājīvakasamayassa vilomagāhitāya paccayesu kaṇṭake pakkhipitvā khādanti nāmāti vadantīti apare .
Eke pabbajitā , ye visesato attakilamathānuyogamanuyuttā .
Tathā hi te kaṇṭake vattantā viya hontīti kaṇṭakavuttikāti vuttā .
Ṭhatvā bhuñjananahānapaṭikkhepādivatasamāyogena paṇḍaratarā .
Acelakasāvakāti ājīvakasāvake vadati .
Te kira ājīvakasamaye ājīvakaladdhiyā daḷhagāhitāya nigaṇṭhehipi paṇḍaratarā .
Nandādayo kira tathārūpaṃ ājīvakapaṭipattiṃ ukkaṃsaṃ pāpetvā ṭhitā , tasmā nigaṇṭhehi ājīvakasāvakehi ca paṇḍaratarā vuttā .
Paramasukkābhijātīti ayaṃ tesaṃ laddhi .
Purisabhūmiyoti padhānapuggalena niddeso .
Itthīnampetā bhūmiyo icchanteva .
Bhikkhu ca pannakotiādi tesaṃ pāḷi eva .
Tattha pannakoti bhikkhāya vicaraṇako , tesaṃ vā paṭipattiyā paṭipannako .
Jinoti jiṇṇo jarāvasena hīnadhātuko , attano vā paṭipattiyā paṭipakkhe jinitvā ṭhito .
So kira tathābhūto dhammampi kassaci na katheti .
Tenāha ‘‘ na kiñci āhā ’’ ti .
Niṭṭhuhanādivippakāre kenaci katepi khamanavasena
M2.271 na kiñci vadatīti vadanti .Alābhin ti ‘‘ so na kumbhimukhā paṭiggaṇhātī ’’ tiādinā ( dī . ni .1.394) nayena vuttaalābhahetusamāyogena alābhiṃ .
Tato eva jighacchādubbalyaparetatāya sayanaparāyaṇaṃ samaṇaṃ pannabhūmīti vadanti .
Ājīvavuttisatānīti
V2.243 sattānaṃ ājīvabhūtāni jīvikāvuttisatāni .Pasu ggahaṇena eḷakajāti gahitā , miga ggahaṇena rurugavayādisabbamigajāti .
Bahū devāti cātumahārājikādibrahmakāyikādivasena tesaṃ antarabhedavasena bahū devā .
Tattha cātumahārājikānaṃ ekacce antarabhedā mahāsamayasuttavasena ( dī . ni .2.331 ādayo ) dīpetabbā .
Manussāpi anantāti dīpadesakulavaṃsājīvādivibhāgena manussāpi anantabhedā .
Pisācā eva pesācā , te mahantamahantā ajagarapetādayo .
Chaddantadahamandākiniyo kuḷīramucalindanāmena vadanti .
Pavuṭāti sabbagaṇṭhikā .
Paṇḍitopi … pe … uddhaṃ na gacchati .
Kasmā ?
Sattānaṃ saṃsaraṇakālassa niyatabhāvato .
Aparipakkaṃ saṃsaraṇanimittaṃ sīlādinā paripāceti nāma sīghaṃyeva visuddhippattiyā .
Paripakkaṃ kammaṃ phussa phussa patvā patvā kāle paripakkabhāvāpādanena byantī karoti nāma .
Suttaguḷeti suttavaṭṭiyaṃ .
Nibbeṭhiyamānameva paletīti upamāya sattānaṃ saṃsāro anukkamena khīyateva , na tassa vaḍḍhīti dasseti paricchinnarūpattā .
Nibbeṭhiyamānameva suttaguḷaṃ gacchatīti vuccati .
Tañca kho suttapamāṇena , sutte pana asati kuto gacchati suttaguḷaṃ .
Tenāha –
‘‘ sutte khīṇe na gacchatī ’’ ti .
Tattheva tiṭṭhati suttapariyantanti adhippāyo .
Kālavasenāti attani veṭhetvā ṭhitaṃ sukhadukkhaṃ yathāvuttassa kālassa vasena nibbeṭhiyamāno bālo ca paṇḍito ca paleti gacchati , nātikkamati saṃsāraṃ .
Mahādiṭṭhisuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .