3. Pheṇapiṇḍūpamasuttavaṇṇanā
95. Kenaci
V2.223 kāraṇena yujjhitvā gahetuṃ na sakkāti ayujjhā nāma .Nivattanaṭṭhāneti udakappavāhassa nivattitaṭṭhāne .
Anusotāgamaneti anusotaṃ āgamanahetu ,‘‘ anusotāgamanenā ’’ ti vā pāṭho .
Anupubbena pavaḍḍhitvāti tattha tattha uṭṭhitānaṃ khuddakamahantānaṃ
M2.250 pheṇapiṇḍānaṃ saṃsaggena pakārato vuddhiṃ patvā .Āvaheyyāti ānetvā vaheyya .
Kāraṇena upaparikkheyyāti ñāṇena vīmaṃseyya .
‘‘ Sāro nāma kiṃ bhaveyyā ’’ ti vatvā sabbaso tadabhāvaṃ dassento ‘‘ vilīyitvā viddhaṃseyyevā ’’ ti āha .
Tena rūpampi nissāratāya bhijjatevāti dasseti .
Yathā hi aniccatāya asāratāsiddhi , evaṃ asāratāyapi aniccatāsiddhīti aniccatāya eva niccasāraṃ thirabhāvasāraṃ dhuvasāraṃ sāmīnivāsīkārakabhūtassa attano vase pavattanampettha natthīti āha ‘‘ rūpampi … pe … nissāramevā ’’ ti .
Soti pheṇapiṇḍo .
Gahitopi upāyena tamatthaṃ na sādheti anarahattā .
Anekasandhighaṭito tathā tathā ghaṭito hutvā .
Byāmamattampi etarahi manussānaṃ vasena .
Avassameva bhijjati taraṅgabbhāhataṃ hutvā .
Tasmiṃ tasmiṃ udakabindumhi patite .
Udakatalan ti udakapiṭṭhiṃ .
Aññato patantaṃ udakabinduṃ .
Udakajallan ti santānakaṃ hutvā ṭhitaṃ udakamalaṃ .
Tañhi saṃkaḍḍhitvā tato udakaṃ puṭaṃ karoti , tasmiṃ puṭe pubbuḷasamaññā .
Vatthun ti cakkhādivatthuṃ .
Ārammaṇan ti rūpādiārammaṇaṃ .
Kilesajallan ti purimasiddhaṃ , paṭilabbhamānaṃ vā kilesamalaṃ .
Phassasaṅghaṭṭanan ti phassasamodhānaṃ .
Pubbuḷasadisā muhuttaramaṇīyatāya .
Yasmā ghammakāle sūriyātapasantāpābhinibbattarasmijālanipāte tādise bhūmipadese ito cito samuggatavātavegasamuddhaṭaviruḷhasaṅkhātesu paribbhamantesu aṇuparamāṇutajjārippakāresu bhūtasaṅghātesu marīcisamaññā , tasmā sabbaso sāravirahitāti vuttaṃ ‘‘ saññāpi asārakaṭṭhena marīcisadisā ’’ ti .
Yasmā ca passantānaṃ yebhuyyena udakākārena khāyati , tasmā ‘‘ gahetvā pivituṃ vā ’’ tiādi vuttaṃ .
Nīlādianubhavanatthāyāti nīlādiārammaṇassa anubhavanatthāya .
Phandatīti phandanākārappattā viya hoti appahīnataṇhassa puggalassa .
Vippalambheti appahīnavipallāsaṃ puggalaṃ .
Tenāha ‘‘ idaṃ nīlakan ’’ tiādi .
Saññāvipallāsato hi cittavipallāso , tato diṭṭhivipallāsoti .
Vippalambhanenāti vippakāravaseneva ārammaṇassa lambhanena .
Vippakāravasena hi
V2.224 etaṃ lambhanaṃ , yadidaṃ anudakameva udakaṃ katvā dassanaṃ anagarameva nagaraṃ katvā gandhabbanāṭakādidassanaṃ .Kukkukaṃ
M2.251 vuccati kadalikkhandhassa sabbapattavaṭṭīnaṃ abbhantare daṇḍakanti āha ‘‘ akukkukajātanti anto asañjātaghanadaṇḍakan ’’ ti .Na tathā hotīti yadatthāya upanītaṃ , tadatthāya na hoti .
Nānālakkhaṇoti nānāsabhāvo .
Saṅkhārakkhandhovāti eko saṅkhārakkhandhotveva vuccati .
Assāti purisassa .
Apagatapaṭalapiḷakan ti apagatapaṭaladosañceva apagatapiḷakadosañca .
Asārabhāvadassanasamatthan ti asārassa asārabhāvadassanasamatthaṃ .
Ittarāti parittakālā , na ciraṭṭhitikā .
Tenāha ‘‘ lahupaccupaṭṭhānā ’’ ti .
Aññadeva ca āgamanakāle cittan ti idañca oḷārikavaseneva vuttaṃ .
Tathā hi ekaccharakkhaṇe anekakoṭisatasahassasaṅkhāni cittāni uppajjitvā nirujjhanti .
Māyāya dassitaṃ rūpaṃ māyāti vuttaṃ .
Yaṃkiñcideva kapāliṭṭhakapāsāṇavālikādiṃ .
Vañcetīti asuvaṇṇameva suvaṇṇanti , amuttameva muttātiādinā vañceti .
Nanu ca saññāpi marīci viya vippalambheti vañceti , idampi viññāṇaṃ māyā viya vañcetīti ko imesaṃ visesoti ?
Vacanattho nesaṃ sādhāraṇo .
Tathāpi saññā anudakaṃyeva udakaṃ katvā gāhāpentī , apurisaññeva purisaṃ katvā gāhāpentī vippalambhanavasena appavisayā , viññāṇaṃ pana yaṃ kiñci ataṃsabhāvaṃ taṃ katvā dassentī māyā viya mahāvisayā .
Tenāha ‘‘ yaṃkiñcidevā ’’ tiādi .
Evampīti ativiya lahuparivattibhāvenapi māyāsadisanti .
Desitāti evaṃ desitā pheṇapiṇḍādiupamāhi .
Bhūri vuccati pathavī , saṇhaṭṭhena vipulaṭṭhena ca bhūrisadisapaññatāya bhūripañño .
Tenāha ‘‘ saṇhapaññena cevā ’’ tiādi .
Kimigaṇādīnan ti ādi -saddena anekagijjhādike saṅgaṇhāti .
Paveṇīti dhammapabandho .
Bālalāpinī ‘‘ ahaṃ mamā ’’ tiādinā .
Sesadhātuyo gahetvāva bhijjati ekuppādekanirodhattā , vatthurūpanissayapaccayattā ‘‘ ayan ’’ ti na visuṃ gahitaṃ .
Vadhabhāvatoti vadhassa maraṇassa atthibhāvato .
Saraṇan ti paṭisaraṇaṃ .
Pheṇapiṇḍūpamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .