6. Sīhasuttavaṇṇanā
78. Sīhoti parissayasahanato paṭipakkhahananato ca ‘‘ sīho ’ ti laddhanāmo migādhipati .
Cattāroti ca samānepi sīhajātikabhāve vaṇṇavisesādisiddhena visesena cattāro sīhā .
Te idāni nāmato vaṇṇato āhārato dassetvā idhādhippetasīhaṃ nānappakārato vibhāvetuṃ ‘‘ tiṇasīho ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tiṇabhakkho sīho tiṇasīho purimapade uttarapadalopena yathā ‘‘ sākapatthivo ’’ ti .
Kāḷavaṇṇatāya kāḷasīho .
Tathā paṇḍusīho .
Tenāha ‘‘ kāḷasīho kāḷagāvisadiso , paṇḍusīho paṇḍupalāsavaṇṇagāvisadiso ’’ ti .
Rattakambalassa viya kesaro kesarakalāpo etassa atthīti kesarī .
Lākhārasaparikammakatehi viya pādapariyantehīti yojanā .
Kammānubhāvasiddhaādhipaccamahesakkhatāhi
M2.233 sabbamigagaṇassa rājā suvaṇṇaguhato vātiādi ‘‘ sīhassa vihāro kiriyā evaṃ hotī ’’ ti katvā vuttaṃ .Samaṃ patiṭṭhāpetvāti sabbabhāgehi samameva bhūmiyaṃ patiṭṭhāpetvā .
Ākaḍḍhitvāti purato ākaḍḍhitvā
V2.208 .Abhiharitvāti abhimukhaṃ haritvā .
Saṅghātan ti vināsaṃ .
Vīsatiyaṭṭhikaṃ ṭhānaṃ usabhaṃ .
Samasīhoti samajātiko samabhāgo ca sīho .
Samānosmīti desanāmattaṃ , samappabhāvatāyapi na bhāyati .
Sakkāyadiṭṭhibalavatāyāti ‘‘ ke aññe amhehi uttaritarā , atha kho mayameva mahābalā ’’ ti evaṃ balātimānanimittāya ahaṅkārahetubhūtāya sakkāyadiṭṭhiyā balabhāvena .
Sakkāyadiṭṭhipahīnattāti sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā nirahaṅkārattā attasinehassa suṭṭhu samugghāṭitattā na bhāyati .
Tathā tathāti sīhasadisatādinā tena tena pakārena attānaṃ kathesīti vatvā tamatthaṃ vivaritvā dassetuṃ ‘‘ sīhoti kho ’’ tiādi vuttaṃ .
Katābhinīhārassa lokanāthassa bodhiyā niyatabhāvappattiyā ekantabhāvībuddhabhāvoti katvā ‘‘ tīsu pāsādesu nivāsakālo , magadharañño paṭiññādānakālo , pāyāsassa paribhuttakālo ’’ tiādinā abhisambodhito purimāvatthāpi sīhasadisaṃ katvā dassitā .
Bhāvini , bhūtopacāropi hi lokavohāro .
Vijjābhāvasāmaññato bhūtavijjā itaravijjāpi ekajjhaṃ gahetvā paṭiccasamuppādasammasanato taṃ puretaraṃ siddhaṃ vipākaṃ viya katvā āha ‘‘ tisso vijjā visodhetvā ’’ ti .
Anulomapaṭilomato pavattañāṇavasena ‘‘ yamakañāṇamanthanenā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha viharantassāti ajapālanigrodhamūle viharantassa .
Ekādasame divaseti sattasattāhato paraṃ ekādasame divase .
Acalapallaṅketi isipatane dhammacakkapavattanatthaṃ nisinnapallaṅke .
Tampi hi kenaci appaṭivattiyadhammacakkapavattanatthaṃ
M2.234 nisajjāti katvā vajirāsanaṃ viya acalapallaṅkaṃ vuccati .Imasmiñca pana padeti ‘‘ dveme , bhikkhave , antā ’’ tiādinayappavatte imasmiṃ saddhammakoṭṭhāse .
Dhammaghoso … pe … dasasahassilokadhātuṃ paṭicchādesi ‘‘ sabbattha ṭhitā suṇantū ’’ ti adhiṭṭhānena .
Soḷasahākārehīti ‘‘ dukkhapariññā , samudayappahānaṃ , nirodhasacchikiriyā , maggabhāvanā ’’ ti evaṃ ekekasmiṃ magge cattāri cattāri katvā soḷasahi ākārehi .
Vuttoyeva , na idha vattabbo , tasmā tattha vuttanayeneva veditabboti adhippāyo .
Yasmā ca aparehipi aṭṭhahi kāraṇehi bhagavā tathāgatoti ārabhitvā udānaṭṭhakathā dīsupi ( udā . aṭṭha .18; itivu .38) tathāgatapadassa attho vutto eva , tasmā tattha vuttanayena attho veditabbo
V2.209 .Yadipi bhagavā na bodhipallaṅke nisinnamattova abhisambuddho jāto , tathāpi tāya nisajjāya nisinnova panujja sabbaparissayaṃ abhisambuddho jāto .
Tathā hi taṃ ‘‘ aparājitapallaṅkan ’’ ti vuccati .
Tasmā ‘‘ yāva bodhipallaṅkā vā ’’ ti vatvā tena aparitussanto ‘‘ yāva arahattamaggañāṇā vā ’’ ti āha .
Iti rūpan ti ettha iti -saddo nidassanattho .
Tena rūpaṃ sarūpato parimāṇato paricchedato dassitanti āha ‘‘ idaṃ rupan ’’ tiādi .
‘‘ Idaṃ rūpan ’’ ti hi iminā bhūtupādāyabhedarūpaṃ sarūpato dassitaṃ .
Ettakaṃ rūpan ti iminā taṃ parimāṇato dassitaṃ .
Tassa ca parimāṇassa ekantabhāvadassanena ‘‘ na ito bhiyyo rūpaṃ atthī ’’ ti vuttaṃ .
Sabhāvatoti salakkhaṇato .
Sarasatoti sakiccato .
Pariyantatoti parimāṇapariyantato .
Paricchedatoti yattake ṭhāne tassa pavatti , tassa paricchedanato .
Paricchindanatoti pariyosānappattito .
Taṃ sabbaṃ dassitaṃ hoti yathāvuttena vibhāgena .
Ayaṃ rūpassa samudayo nāmāti ayaṃ āhārādi rūpassa samudayo nāma .
Tenāha ‘‘ ettāvatā ’’ tiādi .
Atthaṅgamoti nirodho .
‘‘ Āhārasamudayā āhāranirodhā ’’ ti ca asādhāraṇameva gahetvā sese ādi-saddena saṅgaṇhāti .
Paṇṇāsalakkhaṇapaṭimaṇḍitan ti
M2.235 paṇṇāsaudayabbayalakkhaṇavibhūsitaṃ samudayatthaṅgamagahaṇato .Khīṇāsavattāti anavasesaṃ sāvasesañca āsavānaṃ parikkhīṇattā .
Anāgāmīnampi hi bhayaṃ cittutrāso ca na hotīti .
Ñāṇasaṃvego bhayatūpaṭṭhānañāṇaṃ .
Itaresaṃ pana devānan ti akhīṇāsave deve sandhāya vadati .
Bhoti dhammālapanamattan ti vācasikaṃ tathālapanamattaṃ .
Cakkanti satthu āṇācakkaṃ , taṃ pana dhammato āgatanti dhammacakkaṃ .
Tattha ariyasāvakānaṃ paṭivedhadhammato āgatanti dhammacakkaṃ .
Itaresaṃ desanādhammato āgatanti dhammacakkaṃ .
Duvidhepi ñāṇaṃ padhānanti ñāṇasīsena vuttaṃ ‘‘ paṭivedhañāṇampi desanāñāṇampī ’’ ti .
Idāni taṃ ñāṇadvayaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘ paṭivedhañāṇaṃ nāmā ’’ tiādi vuttaṃ .
Yasmā cassa ñāṇassa suppaṭividdhattā bhagavā tāni saṭṭhi nayasahassāni veneyyānaṃ dassetuṃ samattho ahosi , tasmā tāni saṭṭhi nayasahassāni tena ñāṇena saddhiṃyeva siddhānīti katvā dassento ‘‘ saṭṭhiyā ca nayasahassehi paṭivijjhī ’’ ti āha .
Tiparivaṭṭan ti idaṃ dukkhanti ca , pariññeyyanti ca , pariññātanti ca evaṃ tiparivaṭṭaṃ , taṃyeva dvādasākāraṃ .
Tan ti desanāñāṇaṃ pavatteti esa bhagavā .
Appaṭipuggaloti patinidhibhūtapuggalarahito .
Ekasadisassāti nibbikārassa .
Sīhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .