(24)4. Kammavaggo
1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
232. Catutthassa
V2.388 paṭhame kaṇhan ti kāḷakaṃ dasaakusalakammapathakammaṃ .Kaṇhavipākan ti apāye nibbattanato kāḷakavipākaṃ .
Sukkan ti paṇḍarakaṃ kusalakammapathakammaṃ
M2.391 .Sukkavipākan ti sagge nibbattanato paṇḍarakavipākaṃ .
Kaṇhasukkan ti missakakammaṃ .
Kaṇhasukkavipākan ti
P3.212 sukhadukkhavipākaṃ .Missakakammañhi katvā akusalena tiracchānayoniyaṃ maṅgalahatthiṭṭhānādīsu uppanno kusalena pavatte sukhaṃ vediyati .
Kusalena rājakulepi nibbatto akusalena pavatte dukkhaṃ vediyati .
Akaṇhaṃ asukkan ti kammakkhayakaraṃ catumaggañāṇaṃ adhippetaṃ .
Tañhi yadi kaṇhaṃ bhaveyya , kaṇhavipākaṃ dadeyya .
Yadi sukkaṃ bhaveyya , sukkavipākaṃ dadeyya .
Ubhayavipākassa pana appadānato akaṇhaṃ asukkanti ayamettha attho .
2. Vitthārasuttavaṇṇanā
233. Dutiye sabyābajjhan ti sadosaṃ .
Kāyasaṅkhāran ti kāyadvāracetanaṃ .
Abhisaṅkharotīti āyūhati sampiṇḍeti .
Sesadvayepi eseva nayo .
Sabyābajjhaṃ lokan ti sadukkhaṃ lokaṃ .
Sabyābajjhā phassāti sadukkhā vipākaphassā .
Sabyābajjhaṃ vedanaṃ vediyatīti sābādhaṃ vipākavedanaṃ vediyati .
Ekantadukkhan ti ekanteneva dukkhaṃ , na sukhasammissaṃ .
Seyyathāpi sattā nerayikāti ettha seyyathāpīti nidassanatthe nipāto .
Tena kevalaṃ nerayikasatte dasseti , aññe pana taṃsarikkhakā nāma natthi .
Iminā upāyena sabbattha attho veditabbo .
Seyyathāpi manussātiādīsu pana manussānaṃ tāva kālena sukhā vedanā uppajjati , kālena dukkhā vedanā .
Ekacce
P3.213 ca devāti ettha pana kāmāvacaradevā daṭṭhabbā .Tesañhi mahesakkhatarā devatā disvā nisinnāsanato vuṭṭhānaṃ , pārutauttarāsaṅgassa otāraṇaṃ , añjalipaggaṇhanantiādīnaṃ vasena kālena dukkhaṃ uppajjati , dibbasampattiṃ anubhavantānaṃ kālena sukhaṃ .
Ekacce ca vinipātikāti ettha vemānikapetā daṭṭhabbā .
Te nirantarameva ekasmiṃ kāle sukhaṃ , ekasmiṃ kāle
V2.389 dukkhaṃ vediyanti .Nāgasupaṇṇahatthiassādayo pana manussā viya vokiṇṇasukhadukkhāva honti .
Pahānāya yā cetanāti ettha vivaṭṭagāminī maggacetanā veditabbā .
Sā hi kammakkhayāya saṃvattatīti .
3. Soṇakāyanasuttavaṇṇanā
234. Tatiye
M2.392 sikhāmoggallānoti sīsamajjhe ṭhitāya mahatiyā sikhāya samannāgato moggallānagotto brāhmaṇo .Purimānīti atītānantaradivasato paṭṭhāya purimāni , dutiyādito paṭṭhāya purimatarāni veditabbāni .
Soṇakāyanoti tasseva antevāsiko .
Kammasaccāyaṃ bho lokoti bho ayaṃ loko kammasabhāvo .
Kammasamārambhaṭṭhāyīti kammasamārambhena tiṭṭhati .
Kammaṃ āyūhantova tiṭṭhati , anāyūhanto ucchijjatīti dīpeti .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
4-9.Sikkhāpadasuttādivaṇṇanā
235. Catutthādīnipi uttānatthāneva .
Maggaṅgesu pana yasmā satiyā upaṭṭhapetvā paññāya paricchindati , tasmā ubhayameva kammaṃ .
Sesā aṅgāneva honti , no kammanti
P3.214 vuttaṃ .Bojjhaṅgesupi eseva nayo .
Abhidhamme pana sabbampetaṃ avisesena cetanāsampayuttakammanteva vaṇṇitaṃ .
10. Samaṇasuttavaṇṇanā
241. Dasame idhevāti imasmiṃyeva sāsane .
Ayaṃ pana niyamo sesapadesupi veditabbo .
Dutiyādayopi hi samaṇā idheva , na aññattha .
Suññāti rittā tucchā .
Parappavādāti cattāro sassatavādā , cattāro ekaccasassatikā , cattāro antānantikā , cattāro amarāvikkhepikā , dve adhiccasamuppannikā , soḷasa saññivādā , aṭṭha asaññivādā , aṭṭha nevasaññināsaññivādā , satta ucchedavādā , pañca diṭṭhadhammanibbānavādāti ime sabbepi brahmajāle āgatadvāsaṭṭhidiṭṭhiyo ito bāhirānaṃ paresaṃ pavādā parappavādā nāma .
Te sabbepi imehi catūhi phalaṭṭhakasamaṇehi suññā .
Na hi te ettha santi .
Na kevalañca eteheva suññā
V2.390 , catūhi pana maggaṭṭhakasamaṇehipi , catunnaṃ maggānaṃ atthāya āraddhavipassakehipīti dvādasahipi samaṇehi suññā eva .Idameva atthaṃ sandhāya bhagavatā mahāparinibbāne ( dī . ni .2.214) vuttaṃ –
‘‘ Ekūnatiṃso
M2.393 vayasā subhadda ,Yaṃ pabbajiṃ kiṃkusalānuesī ;
Vassāni paññāsa samādhikāni ,
Yato ahaṃ pabbajito subhadda ;
Ñāyassa dhammassa padesavattī ,
Ito bahiddhā samaṇopi natthi ’’.
‘‘ Dutiyopi samaṇo natthi , tatiyopi samaṇo natthi , catutthopi samaṇo natthi , suññā parappavādā samaṇehi aññehī ’’ ti
P3.215 .Ettha hi padesavattīti āraddhavipassako adhippeto .
Tasmā sotāpattimaggassa āraddhavipassakaṃ maggaṭṭhaṃ phalaṭṭhanti tayopi ekato katvā ‘‘ samaṇopi natthī ’’ ti āha , sakadāgāmimaggassa āraddhavipassakaṃ maggaṭṭhaṃ phalaṭṭhanti tayopi ekato katvā ‘‘ dutiyopi samaṇo natthī ’’ ti āha .
Itaresupi dvīsu eseva nayo .
Ekādasamaṃ uttānatthamevāti .
Kammavaggo catuttho .