Issues
Select Version
Catukkanipāta-aṭṭhakathā
Catukkanipāta-aṭṭhakathā

8. Vesārajjasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Vesārajjasuttavaṇṇanā

8. AṭṭhameM2.253 vesārajjānīti ettha sārajjapaṭipakkho vesārajjaṃ , catūsu ṭhānesu sārajjābhāvaṃ paccavekkhantassa uppannasomanassamayañāṇassetaṃ nāmaṃ .
Āsabhaṃ ṭhānan ti seṭṭhaṭṭhānaṃ uttamaṭṭhānaṃ .
Āsabhā vā pubbabuddhā , tesaṃ ṭhānanti attho .
Apica gavasatajeṭṭhako usabho , gavasahassajeṭṭhako vasabho .
Vajasatajeṭṭhako vā usabho , vajasahassajeṭṭhako vasabhoP3.8 , sabbagavaseṭṭho sabbaparissayasaho seto pāsādiko mahābhāravaho asanisatasaddehipi asampakampiyo nisabho , so idha usabhoti adhippeto .
Idampi hi tassa pariyāyavacanaṃ .
Usabhassa idanti āsabhaṃ .
Ṭhānan ti catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā vavatthānaṃ .
Idaṃ pana āsabhaṃ viyāti āsabhaṃ .
Yatheva hi nisabhasaṅkhāto usabho catūhi pādehi pathaviṃ uppīḷetvā acalaṭṭhānena tiṭṭhati , evaṃ tathāgatopi catūhi vesārajjapādehi aṭṭhaparisapathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena paccāmittena akampiyo acalaṭṭhānena tiṭṭhati .
Evaṃ tiṭṭhamānova taṃ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti upagacchati na paccakkhāti , attani āropeti .
Tena vuttaṃ ‘‘ āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānātī ’’ ti .
ParisāsūtiV2.246 aṭṭhasu parisāsu .
Sīhanādaṃ nadatīti seṭṭhanādaṃ abhītanādaṃ nadati , sīhanādasadisaṃ vā nādaṃ nadati .
Ayamattho sīhanādasuttena dassetabbo .
Yathā vā sīho sahanato ca hananato ca sīhoti vuccati , evaṃ tathāgato lokadhammānaṃ sahanato parappavādānañca hananato sīhoti vuccati .
Evaṃ vuttassa sīhassa nādaṃ sīhanādaṃ .
Tattha yathā sīho sīhabalena samannāgato sabbattha visārado vigatalomahaṃso sīhanādaṃ nadati , evaṃ tathāgatasīhopi tathāgatabalehi samannāgato aṭṭhasu parisāsu visārado vigatalomahaṃso ‘‘ iti rūpan ’’ tiādinā nayena nānāvidhadesanāvilāsasampannaṃP3.9 sīhanādaṃ nadati .
Tena vuttaṃ ‘‘ parisāsu sīhanādaṃ nadatī ’’ ti .
BrahmacakkaṃM2.254 pavattetīti ettha brahman ti seṭṭhaṃ uttamaṃ visuddhaṃ .
Cakkasaddo panāyaṃ –
‘‘ Sampattiyaṃ lakkhaṇe ca , rathaṅge iriyāpathe ;
Dāne ratanadhammūra-cakkādīsu ca dissati ;
Dhammacakke idha mato , tañca dvedhā vibhāvaye ’’.
‘‘ Cattārimāni , bhikkhave , cakkāni , yehi samannāgatānaṃ devamanussānan ’’ tiādīsu ( a . ni .4.31) hi ayaṃ sampattiyaṃ dissati .
‘‘ Pādatalesu cakkāni jātānī ’’ ti ( dī . ni .2.35) ettha lakkhaṇe .
‘‘ Cakkaṃva vahato padan ’’ ti ( dha . pa .1) ettha rathaṅge .
‘‘ Catucakkaṃ navadvāran ’’ ti ( saṃ . ni .1.29) ettha iriyāpathe .
‘‘ Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo , cakkaṃ vattaya sabbapāṇinan ’’ ti ( jā .1.7.149) ettha dāne .
‘‘ Dibbaṃ cakkaratanaṃ pāturahosī ’’ ti ( dī . ni .2.243; ma . ni .3.256) ettha ratanacakke .
‘‘ Mayā pavattitaṃ cakkan ’’ ti ( su . ni .562) ettha dhammacakke .
‘‘ Icchāhatassa posassa , cakkaṃ bhamati matthake ’’ ti ( jā .1.1.104;1.5.103) ettha uracakke .
‘‘ Khurapariyantena cepi cakkenā ’’ ti ( dī . ni .1.166) ettha paharaṇacakke .
‘‘ Asanivicakkan ’’ ti ( dī . ni .3.61; saṃ . ni .2.162) ettha asanimaṇḍale .
IdhaP3.10 panāyaṃ dhammacakke mato .
Taṃ panetaṃ dhammacakkaṃ duvidhaṃ hoti paṭivedhañāṇañca desanāñāṇañca .
Tattha paññāpabhāvitaṃ attano ariyaphalāvahaṃ paṭivedhañāṇaṃ , karuṇāpabhāvitaṃ sāvakānaṃ ariyaphalāvahaṃ desanāñāṇaṃ .
TatthaV2.247 paṭivedhañāṇaṃ uppajjamānaṃ uppannanti duvidhaṃ .
Tañhi abhinikkhamanato yāva arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma .
Tusitabhavanato vā yāva mahābodhipallaṅke arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma .
Dīpaṅkarato paṭṭhāya vā yāva bodhipallaṅke arahattamaggā uppajjamānaṃ , phalakkhaṇe uppannaṃ nāma .
Desanāñāṇampi pavattamānaṃ pavattanti duvidhaṃ .
Tañhi yāva aññāsikoṇḍaññassa sotāpattimaggā pavattamānaṃ , phalakkhaṇe pavattaṃ nāma .
Tesu paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ , desanāñāṇaṃ lokiyaṃ .
Ubhayampi panetaṃ aññehi asādhāraṇaṃ , buddhānaṃyeva orasañāṇaṃ .
Sammāsambuddhassa te paṭijānatoti ‘‘ ahaṃ sammāsambuddho , sabbe dhammā mayā abhisambuddhā ’’ ti evaṃ paṭijānato tava .
Anabhisambuddhāti ime nāmaM2.255 dhammā tayā anabhisambuddhā .
Tatra vatāti tesu ‘‘ anabhisambuddhā ’’ ti evaṃ dassitadhammesu .
Sahadhammenāti sahetunā sakāraṇena vacanena .
Nimittametan ti ettha puggalopi dhammopi nimittanti adhippetoP3.11 .
Taṃ puggalaṃ na passāmi , yo maṃ paṭicodessati .
Taṃ dhammaṃ na passāmi , yaṃ dassetvā ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti maṃ paṭicodessatīti ayamettha attho .
Khemappattoti khemaṃ patto .
Sesapadadvayaṃ imasseva vevacanaṃ .
Sabbampetaṃ vesārajjañāṇameva sandhāya vuttaṃ .
Dasabalassa hi ‘‘ ayaṃ nāma dhammo tayā anabhisambuddho ’’ ti codakaṃ puggalaṃ vā codanākāraṇaṃ anabhisambuddhadhammaṃ vā apassato ‘‘ sabhāvabuddhoyeva vata samāno ahaṃ buddhosmīti vadāmī ’’ ti paccavekkhantassa balavataraṃ somanassaṃ uppajjati , tena sampayuttaṃ ñāṇaṃ vesārajjaṃ nāma .
Taṃ sandhāya ‘‘ khemappatto ’’ tiādimāha .
Evaṃ sabbattha attho veditabbo .
Antarāyikā dhammāti ettha pana antarāyaṃ karontīti antarāyikā .
Te atthato sañcicca vītikkantā satta āpattikkhandhā .
Sañcicca vītikkantaṃ hi antamaso dukkaṭadubbhāsitampi maggaphalānaṃ antarāyaṃ karoti .
Idha pana methunadhammo adhippeto .
Methunaṃ sevato hi yassa kassaci nissaṃsayameva maggaphalānaṃ antarāyo hoti .
Yassa kho pana te atthāyāti rāgakkhayādīsu yassa atthāya .
Dhammo desitoti asubhabhāvanādidhammo kathito .
Tatra vata man ti tasmiṃ aniyyānikadhamme maṃ .
Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .
VādapathātiV2.248 vādāyeva .
Puthūti bahū .
SitātiP3.12 upanibaddhā abhisaṅkhatā .
Atha vā puthussitāti puthubhāvaṃ sitā upagatā , puthūhi vā sitātipi puthussitā .
Yaṃ nissitāti etarahipi yaṃ vādapathaṃ nissitā .
Na te bhavantīti te vādapathā na bhavanti bhijjanti vinassanti .
Dhammacakkan ti desanāñāṇassapi paṭivedhañāṇassapi etaṃ nāmaṃ .
Tesu desanāñāṇaṃ lokiyaṃ , paṭivedhañāṇaṃ lokuttaraṃ .
Kevalīti sakalaguṇasamannāgato .
Tādisan ti tathāvidhaṃ .