Issues
Select Version
Catukkanipāta-aṭṭhakathā
Catukkanipāta-aṭṭhakathā

3. Sīhasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Sīhasuttavaṇṇanā

33. Tatiye sīhoti cattāro sīhā – tiṇasīho , kāḷasīho , paṇḍusīho , kesarasīhoti .
Tesu tiṇasīho kapotavaṇṇagāvisadiso tiṇabhakkho ca hoti .
Kāḷasīho kāḷagāvisadiso tiṇabhakkhoyeva .
Paṇḍusīho paṇḍupalāsavaṇṇagāvisadiso maṃsabhakkho .
Kesarasīho lākhāparikammakateneva mukhena agganaṅguṭṭhena catūhi ca pādapariyantehi samannāgato , matthakatopissa paṭṭhāya lākhātūlikāya katā viya tisso rājiyo piṭṭhimajjhena gantvā antarasatthimhi dakkhiṇāvattā hutvā ṭhitā .
Khandhe panassa satasahassagghanikakambalaparikkhepo viya kesarabhāro hoti , avasesaṭṭhānaṃ parisuddhasālipiṇḍasaṅkhacuṇṇapiṇḍavaṇṇaṃ hoti .
Imesu catūsu sīhesu ayaṃ kesarasīho idha adhippeto .
MigarājātiP3.66 sabbamigagaṇassa rājā .
Āsayāti vasanaṭṭhānato , suvaṇṇaguhato vā rajatamaṇiphalikamanosilāguhato vā nikkhamatīti vuttaṃ hoti .
Nikkhamamāno panesa catūhi kāraṇehi nikkhamati andhakārapīḷito vā ālokatthāya , uccārapassāvapīḷito vā tesaṃ vissajjanatthāya , jighacchāpīḷito vā gocaratthāya , sambhavapīḷito vā assaddhammapaṭisevanatthāya .
Idha pana gocaratthāya nikkhamanto adhippeto .
Vijambhatīti suvaṇṇatale vā rajatamaṇiphalikamanosilātalānaṃ vā aññatarasmiṃ dve pacchimapāde samaṃ patiṭṭhāpetvā purimapāde purato pasāretvā sarīrassa pacchābhāgaṃ ākaḍḍhitvā purimabhāgaṃV2.284 abhiharitvā piṭṭhiṃ nāmetvā gīvaṃ ukkhipitvā asanisaddaṃ karonto viya nāsapuṭāni pothetvā sarīralaggaṃ rajaṃ vidhunanto vijambhati .
Vijambhanabhūmiyañca pana taruṇavacchako viya aparāparaṃ javati , javato panassa sarīraṃ andhakāre paribbhamantaṃ alātaṃ viya khāyati .
AnuviloketītiM2.292 kasmā anuviloketi ?
Parānuddayatāya .
Tasmiṃ kira sīhanādaṃ nadante papātāvāṭādīsu visamaṭṭhānesu carantā hatthigokaṇṇamahiṃsādayo pāṇā papātepi āvāṭepi patanti , tesaṃ anuddayāya anuviloketi .
Kiṃ panassa luddassa paramaṃsakhādino anuddayā nāma atthīti ?
Āma atthi .
Tathā hi ‘‘ kiṃ me bahūhi ghātitehī ’’ ti attanoP3.67 gocaratthāyāpi khuddake pāṇe na gaṇhāti .
Evaṃ anuddayaṃ karoti , vuttampi cetaṃ –
‘‘ māhaṃ khuddake pāṇe visamagate saṅghātaṃ āpādesin ’’ ti ( a . ni .10.21).
Sīhanādaṃ nadatīti tikkhattuṃ tāva abhītanādaṃ nadati .
Evañca panassa vijambhanabhūmiyaṃ ṭhatvā nadantassa saddo samantā tiyojanapadesaṃ ekaninnādaṃ karoti , tamassa ninnādaṃ sutvā tiyojanabbhantaragatā dvipadacatuppadagaṇā yathāṭhāne ṭhātuṃ na sakkonti .
Gocarāya pakkamatīti āhāratthāya gacchati .
Kathaṃ ?
So hi vijambhanabhūmiyaṃ ṭhatvā dakkhiṇato vā vāmato vā uppatanto usabhamattaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti , uddhaṃ uppatanto cattāripi aṭṭhapi usabhaṭṭhānāni uppatati , same ṭhāne ujukaṃ pakkhandanto soḷasausabhamattampi vīsatiusabhamattampi ṭhānaṃ pakkhandati , thalā vā pabbatā vā pakkhandanto saṭṭhiusabhamattampi asītiusabhamattampi ṭhānaṃ pakkhandati , antarāmagge rukkhaṃ vā pabbataṃ vā disvā taṃ pariharanto vāmato vā dakkhiṇato vā uddhaṃ vā usabhamattaṃ apakkamati .
Tatiyaṃ pana sīhanādaṃ naditvā teneva saddhiṃ tiyojane ṭhāne paññāyati , tiyojanaṃ gantvā nivattitvā ṭhito attanova nādassa anunādaṃ suṇāti .
Evaṃ sīghena javena pakkamati .
Yebhuyyenāti pāyena .
Bhayaṃ santāsaṃ saṃvegan ti sabbaṃ cittutrāsasseva nāmaṃ .
Sīhassa hi saddaṃ sutvā bahū bhāyanti , appakā naP3.68 bhāyanti .
Ke pana teti ?
Samasīho hatthājānīyo assājānīyo usabhājānīyo purisājānīyo khīṇāsavoti .
Kasmā panete na bhāyantīti ?
Samasīho tāva ‘‘ jātigottakulasūrabhāvehi samānosmī ’’ ti na bhāyati , hatthājānīyādayo attanoV2.285 sakkāyadiṭṭhibalavatāya na bhāyanti , khīṇāsavo sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā na bhāyati .
BilāsayātiM2.293 bile sayantā bilavāsino ahinakulagodhādayo .
Udakāsayāti udakavāsino macchakacchapādayo .
Vanāsayāti vanavāsino hatthiassagokaṇṇamigādayo .
Pavisantīti ‘‘ idāni āgantvā gaṇhissatī ’’ ti maggaṃ oloketvā pavisanti .
Daḷhehīti thirehi .
Varattehīti cammarajjūhi .
Mahiddhikotiādīsu vijambhanabhūmiyaṃ ṭhatvā dakkhiṇapassādīhi usabhamattaṃ , ujuṃ vīsatiusabhamattādilaṅghanavasena mahiddhikatā , sesamigānaṃ adhipatibhāvena mahesakkhatā , samantā tiyojanaṭṭhāne saddaṃ sutvā palāyantānaṃ vasena mahānubhāvatā veditabbā .
Evameva khoti bhagavā tesu tesu suttantesu tathā tathā attānaṃ kathesi .
‘‘ Sīhoti kho , bhikkhave , tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassā ’’ ti ( a . ni .5.99;10.21) imasmiṃ tāva sutte sīhasadisaṃ attānaṃ kathesi .
‘‘ Bhisakko sallakattoti kho , sunakkhatta , tathāgatassetaṃ adhivacanan ’’ ti ( ma . ni .3.65) imasmiṃP3.69 vejjasadisaṃ ,‘‘ brāhmaṇoti kho , bhikkhave , tathāgatassetaṃ adhivacanan ’’ ti ( a . ni .8.85) imasmiṃ brāhmaṇasadisaṃ ,‘‘ puriso maggakusaloti kho , tissa , tathāgatassetaṃ adhivacanan ’’ ti ( saṃ . ni .3.84) imasmiṃ maggadesakapurisasadisaṃ ,‘‘ rājāhamasmi , selā ’’ ti ( su . ni .559; ma . ni .2.399) imasmiṃ rājasadisaṃ .
Imasmiṃ pana sutte sīhasadisameva katvā attānaṃ kathento evamāha .
Tatrāyaṃ sadisatā – sīhassa kañcanaguhādīsu vasanakālo viya hi tathāgatassa dīpaṅkarapādamūle katābhinīhārassa aparimitakālaṃ pāramiyo pūretvā pacchimabhave paṭisandhiggahaṇena ceva mātukucchito nikkhamanena ca dasasahassilokadhātuṃ kampetvā vuddhimanvāya dibbasampattisadisaṃ sampattiṃ anubhavamānassa tīsu pāsādesu nivāsakālo daṭṭhabbo .
Sīhassa kañcanaguhādito nikkhantakālo viya tathāgatassa ekūnatiṃsasaṃvacchare vivaṭena dvārena kaṇḍakaṃ āruyha channasahāyassa nikkhamitvā tīṇi rajjāni atikkamitvā anomānadītīre brahmunā dinnāni kāsāyāni paridahitvā pabbajitassa sattame divase rājagahaṃ gantvāV2.286 tatthaM2.294 piṇḍāya caritvā paṇḍavagiripabbhāre katabhattakiccassa sammāsambodhiṃ patvā paṭhamameva magadharaṭṭhaṃ āgamanatthāya yāva rañño paṭiññādānakālo .
Sīhassa vijambhanakālo viya tathāgatassa dinnapaṭiññassa āḷārakālāmaupasaṅkamanaṃ ādiṃ katvā yāva sujātāyaP3.70 dinnapāyāsassa ekūnapaṇṇāsāya piṇḍehi paribhuttakālo veditabbo .
Sīhassa sarīravidhunanaṃ viya sāyanhasamaye sottiyena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā dasasahassacakkavāḷadevatāhi thomiyamānassa gandhādīhi pūjiyamānassa tikkhattuṃ bodhiṃ padakkhiṇaṃ katvā bodhimaṇḍaṃ āruyha cuddasahatthubbedhe ṭhāne tiṇasantharaṃ attharitvā caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya nisinnassa taṃkhaṇaññeva mārabalaṃ vidhametvā tīsu yāmesu tisso vijjā visodhetvā anulomappaṭilomaṃ paṭiccasamuppādamahāsamuddaṃ yamakañāṇamanthanena manthentassa sabbaññutaññāṇe paṭividdhe tadanubhāvena dasasahassilokadhātukampanaṃ veditabbaṃ .
Sīhassa catudisāvilokanaṃ viya paṭividdhasabbaññutaññāṇassa sattasattāhaṃ bodhimaṇḍe viharitvā paribhuttamadhupiṇḍikāhārassa ajapālanigrodhamūle mahābrahmuno dhammadesanāyācanaṃ paṭiggahetvā tattha viharantassa ekādasame divase ‘‘ sve āsāḷhipuṇṇamā bhavissatī ’’ ti paccūsasamaye ‘‘ kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyan ’’ ti āḷārudakānaṃ kālakatabhāvaṃ ñatvā dhammadesanatthāya pañcavaggiyānaṃ olokanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Sīhassa gocaratthāya tiyojanaṃ gamanakālo viya attano pattacīvaraṃ ādāya ‘‘ pañcavaggiyānaṃ dhammacakkaṃ pavattessāmī ’’ tiP3.71 pacchābhatte ajapālanigrodhato vuṭṭhitassa aṭṭhārasayojanamaggaṃ gamanakālo .
Sīhassa sīhanādakālo viya tathāgatassa aṭṭhārasayojanamaggaṃ gantvā pañcavaggiye saññāpetvā acalapallaṅke nisinnassa dasahi cakkavāḷasahassehi sannipatitena devagaṇena parivutassa ‘‘ dveme , bhikkhave , antā pabbajitena na sevitabbā ’’ tiādinā nayena dhammacakkappavattanakālo veditabbo .
Imasmiṃ ca pana pade desiyamāne tathāgatasīhassa dhammaghoso heṭṭhā avīciṃ upari bhavaggaṃ gahetvā dasasahassilokadhātuṃ paṭicchādesi .
Sīhassa saddena khuddakapāṇānaṃ santāsāpajjanakāloM2.295 viya tathāgatassa tīṇi lakkhaṇāni dīpetvā cattāri saccāni soḷasahākārehi saṭṭhiyā ca nayasahassehi vibhajitvā dhammaṃ kathentassa dīghāyukānaṃ devānaṃ ñāṇasantāsassa uppattikālo veditabbo .
AparoV2.287 nayo – sīho viya sabbaññutaṃ patto tathāgato , āsayabhūtāya kanakaguhāya nikkhamanaṃ viya gandhakuṭito nikkhamanakālo , vijambhanaṃ viya dhammasabhaṃ upasaṅkamanakālo , disāvilokanaṃ viya parisāvilokanaṃ , sīhanādanadanaṃ viya dhammadesanākālo , gocarāya pakkamanaṃ viya paravādanimmaddanatthāya gamanaṃ .
Aparo nayo – sīho viya tathāgato , himavantanissitāya kañcanaguhāya nikkhamanaṃ viya ārammaṇavasena nibbānanissitāyaP3.72 phalasamāpattiyā vuṭṭhānaṃ , vijambhanaṃ viya paccavekkhaṇañāṇaṃ , disāvilokanaṃ viya veneyyasattavilokanaṃ , sīhanādo viya sampattaparisāya dhammadesanā , gocarāya pakkamanaṃ viya asampattānaṃ veneyyasattānaṃ santikūpasaṅkamanaṃ veditabbaṃ .
Yadāti yasmiṃ kāle .
Tathāgatoti heṭṭhā vuttehi aṭṭhahi kāraṇehi tathāgato .
Loketi sattaloke .
Uppajjatīti abhinīhārato paṭṭhāya yāva bodhipallaṅkā vā arahattamaggañāṇā vā uppajjati nāma , arahattaphale pana patte uppanno nāma .
Arahaṃ sammāsambuddhotiādīni visuddhimagge ( visuddhi .1.124 ādayo ) buddhānussatiniddese vitthāritāni .
Iti sakkāyoti ayaṃ sakkāyo , ettako sakkāyo , na ito bhiyyo sakkāyo atthīti .
Ettāvatā sabhāvato sarasato pariyantato paricchedato parivaṭumato sabbepi pañcupādānakkhandhā dassitā honti .
Iti sakkāyasamudayoti ayaṃ sakkāyassa samudayo nāma .
Ettāvatā ‘‘ āhārasamudayā rūpasamudayo ’’ tiādi sabbaṃ dassitaṃ hoti .
Iti sakkāyassa atthaṅgamoti ayaṃ sakkāyassa atthaṅgamo .
Imināpi ‘‘ āhāranirodhā rūpanirodho ’’ tiādi sabbaṃ dassitaṃ hoti .
VaṇṇavantotiM2.296 sarīravaṇṇena vaṇṇavanto .
Dhammadesanaṃ sutvāti pañcasu khandhesu paṇṇāsalakkhaṇappaṭimaṇḍitaṃ tathāgatassa dhammadesanaṃ sutvā .
YebhuyyenātiP3.73 idha ke ṭhapeti ?
Ariyasāvake deve .
Tesaṃ hi khīṇāsavattā cittutrāsabhayampi na uppajjati , saṃviggassa yoniso padhānena pattabbaṃ pattatāya ñāṇasaṃvegopi .
Itarāsaṃ pana devatānaṃ ‘‘ tāso heso , bhikkhave , aniccan ’’ ti manasikarontānaṃ cittutrāsabhayampi , balavavipassanākāle ñāṇabhayampi uppajjati .
Bhoti dhammālapanamattametaṃ .
Sakkāyapariyāpannāti pañcakkhandhapariyāpannā .
Iti tesaṃ sammāsambuddheV2.288 vaṭṭadosaṃ dassetvā tilakkhaṇāhataṃ katvā dhammaṃ desente ñāṇabhayaṃ nāma okkamati .
Abhiññāyāti jānitvā .
Dhammacakkan ti paṭivedhañāṇampi desanāñāṇampi .
Paṭivedhañāṇaṃ nāma yena ñāṇena bodhipallaṅke nisinno cattāri saccāni soḷasahākārehi saṭṭhiyā ca nayasahassehi paṭivijjhi .
Desanāñāṇaṃ nāma yena ñāṇena tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ dhammacakkaṃ pavattesi .
Ubhayampetaṃ dasabalassa ure jātañāṇameva .
Tesu dhammadesanāñāṇaṃ gahetabbaṃ .
Taṃ panesa yāva aṭṭhārasabrahmakoṭīhi saddhiṃ aññākoṇḍaññattherassa sotāpattiphalaṃ na uppajjati , tāva pavatteti nāma .
Tasmiṃ uppanne pavattitaṃ nāma hotīti veditabbaṃ .
Appaṭipuggaloti sadisapuggalarahito .
Yasassinoti parivārasampannā .
TādinotiP3.74 lābhālābhādīhi ekasadisassa .