(13)3. Bhayavaggo
1. Attānuvādasuttavaṇṇanā
121. Tatiyassa
V2.327M2.331 paṭhame attānuvādabhayan ti attānaṃ anuvadantassa uppajjanakabhayaṃ .Parānuvādabhayan ti parassa anuvādato uppajjanakabhayaṃ .
Daṇḍabhayan ti dvattiṃsa kammakāraṇā paṭicca uppajjanakabhayaṃ .
Duggatibhayan ti cattāro apāye paṭicca uppajjanakabhayaṃ .
Idaṃ vuccati , bhikkhave , attānuvādabhayan tiādīsu attānuvādabhayaṃ tāva paccavekkhantassa ajjhattaṃ hirī samuṭṭhāti , sāssa tīsu dvāresu saṃvaraṃ janeti , tīsu dvāresu saṃvaro catupārisuddhisīlaṃ hoti .
So tasmiṃ sīle patiṭṭhāya vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggaphale patiṭṭhāti .
Parānuvādabhayaṃ pana paccavekkhantassa bahiddhā ottappaṃ samuṭṭhāti , tadassa tīsu dvāresu saṃvaraṃ janeti , tīsu dvāresu saṃvaro catupārisuddhisīlaṃ hoti .
So tasmiṃ sīle patiṭṭhāya vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggaphale patiṭṭhāti .
Duggatibhayaṃ paccavekkhantassa ajjhattaṃ hirī samuṭṭhāti , sāssa tīsu dvāresu saṃvaraṃ janeti , tīsu dvāresu saṃvaro catupārisuddhisīlaṃ hoti .
So tasmiṃ sīle patiṭṭhāya vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggaphale patiṭṭhāti .
2. Ūmibhayasuttavaṇṇanā
122. Dutiye udakorohantassāti udakaṃ otarantassa .
Pāṭikaṅkhitabbānīti icchitabbāni .
Susukābhayan ti caṇḍamacchabhayaṃ .
Mukhāvaraṇaṃ maññe karontīti mukhapidahanaṃ viya karonti .
Odarikattassāti
P3.124 mahodaratāya mahagghasabhāvassa .Arakkhiteneva kāyenātiādīsu kāyadvāre tividhassa saṃvarassa abhāvato arakkhitena kāyena .
Vacīdvāre catubbidhassa saṃvarassa abhāvato arakkhitāya vācāya .
3. Paṭhamanānākaraṇasuttavaṇṇanā
123. Tatiye tadassādetīti taṃ jhānaṃ sukhassādena assādeti .
Nikāmetīti pattheti .
Vittiṃ
V2.328 āpajjatīti tuṭṭhiṃ āpajjati .Tadadhimuttoti
M2.332 tasmiṃ adhimutto , taṃ vā adhimutto .Tabbahulavihārīti tena jhānena bahulaṃ viharanto .
Sahabyataṃ upapajjatīti sahabhāvaṃ gacchati , tattha nibbattatīti attho .
Kappo āyuppamāṇan ti ettha paṭhamajjhānaṃ atthi hīnaṃ , atthi majjhimaṃ , atthi paṇītaṃ .
Tattha hīnena uppannānaṃ kappassa tatiyo koṭṭhāso āyuppamāṇaṃ , majjhimena upaḍḍhakappo , paṇītena kappo .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Nirayampi gacchatīti nirayagamanīyassa kammassa appahīnattā aparāparaṃ gacchati , na anantarameva .
Tasmiṃyeva bhave parinibbāyatīti tasmiṃyeva rūpabhave ṭhatvā parinibbāyati , na heṭṭhā otarati .
Yadidaṃ gatiyā upapattiyā satīti yaṃ idaṃ gatiyā ca upapattiyā ca sati sekhassa ariyasāvakassa paṭisandhivasena heṭṭhā anotaritvā tasmiṃyeva rūpabhave upari dutiyatatiyādīsu aññatarasmiṃ brahmaloke parinibbānaṃ , puthujjanassa pana nirayādigamanaṃ , idaṃ nānākaraṇanti attho .
Dve kappāti etthāpi dutiyajjhānaṃ vuttanayeneva tividhaṃ hoti .
Tattha paṇītabhāvanena nibbattānaṃ aṭṭhakappā āyuppamāṇaṃ , majjhimena cattāro , hīnena dve .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Cattāro
P3.125 kappāti ettha yaṃ heṭṭhā vuttaṃ ‘‘ kappo , dve kappā ’’ ti , tampi āharitvā attho veditabbo .Kappoti ca guṇassapi nāmaṃ , tasmā kappo dve kappā cattāro kappāti ayamettha attho daṭṭhabbo .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yo paṭhamaṃ vutto kappo , so dve vāre gaṇetvā ekena guṇena dve kappā honti , dutiyena cattāro , puna te cattāro kappāti imehi catūhi guṇehi guṇitā ekena guṇena aṭṭha honti , dutiyena soḷasa , tatiyena dvattiṃsa , catutthena catusaṭṭhīti .
Evamidha paṇītajjhānavasena catusaṭṭhi kappā gahitāti veditabbā .
Pañca kappasatānīti idaṃ paṇītasseva upapattijjhānassa vasena vuttaṃ .
Vehapphalesu vā paṭhamajjhānabhūmiādīsu viya tiṇṇaṃ brahmalokānaṃ abhāvato ettakameva āyuppamāṇaṃ .
Tasmā evaṃ vuttaṃ .
4. Dutiyanānākaraṇasuttavaṇṇanā
124. Catutthe
M2.333 rūpameva rūpagataṃ .Sesapadesupi eseva nayo .
Aniccatotiādīsu hutvā abhāvaṭṭhena aniccato , ābādhaṭṭhena rogato , anto padussanaṭṭhena gaṇḍato , anupaviṭṭhaṭṭhena sallato , sadukkhaṭṭhena aghato , sampīḷanaṭṭhena ābādhato , avidheyyaṭṭhena parato , palujjanaṭṭhena palokato , nissattaṭṭhena suññato , avasavattanaṭṭhena anattato .
Ettha ca ‘‘ aniccato palokato ’’ ti
V2.329 dvīhi padehi aniccalakkhaṇaṃ kathitaṃ ,‘‘ suññato anattato ’’ ti dvīhi anattalakkhaṇaṃ , sesehi dukkhalakkhaṇaṃ kathitanti veditabbaṃ .Samanupassatīti ñāṇena passati .
Evaṃ pañcakkhandhe tilakkhaṇaṃ āropetvā passanto tayo magge tīṇi phalāni sacchikaroti .
Suddhāvāsānaṃ
P3.126 devānaṃ sahabyataṃ upapajjatīti tattha ṭhito catutthajjhānaṃ bhāvetvā upapajjati .5-6.Mettāsuttadvayavaṇṇanā
125-126.
Pañcame paṭhamajjhānavasena mettā , dutiyādivasena karuṇādayo dassitā .
Chaṭṭhaṃ catutthe vuttanayeneva veditabbaṃ .
7. Paṭhamatathāgataacchariyasuttavaṇṇanā
127. Sattame pātubhāvāti pātubhāvena .
Kucchiṃ okkamatīti ettha kucchiṃ okkanto hotīti attho .
Okkante hi tasmiṃ evaṃ hoti , na okkamamāne .
Appamāṇoti vuḍḍhippamāṇo , vipuloti attho .
Uḷāroti tasseva vevacanaṃ .
Devānaṃ devānubhāvan ti ettha devānaṃ ayamānubhāvo – nivatthavatthassa pabhā dvādasa yojanāni pharati , tathā sarīrassa , tathā vimānassa , taṃ atikkamitvāti attho .
Lokantarikāti tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ cakkavāḷānaṃ antarā ekeko lokantariko hoti , tiṇṇaṃ sakaṭacakkānaṃ pattānaṃ vā aññamaññaṃ āhacca ṭhapitānaṃ majjhe okāso viya .
So pana lokantarikanirayo parimāṇato aṭṭhayojanasahassappamāṇo hoti .
Aghāti
M2.334 niccavivaṭā .Asaṃvutāti heṭṭhāpi appatiṭṭhā .
Andhakārāti tamabhūtā .
Andhakāratimisāti cakkhuviññāṇuppattinivāraṇato andhabhāvakaraṇatimisāya samannāgatā .
Tattha kira cakkhuviññāṇaṃ na jāyati .
Evaṃmahiddhikānan ti candimasūriyā kira ekappahāreneva tīsu dīpesu paññāyanti , evaṃmahiddhikā .
Ekekāya disāya
P3.127 nava nava yojanasatasahassāni andhakāraṃ vidhamitvā ālokaṃ dassenti , evaṃmahānubhāvā .Ābhā nānubhontīti pabhā nappahonti .
Te kira cakkavāḷapabbatassa vemajjhena caranti cakkavāḷapabbatañca atikkamitvā lokantaranirayā .
Tasmā tesaṃ tattha ābhā nappahonti .
Yepi tattha sattāti yepi tasmiṃ lokantaramahāniraye sattā upapannā .
Kiṃ pana kammaṃ katvā
V2.330 tattha uppajjantīti ?Bhāriyaṃ dāruṇaṃ mātāpitūnaṃ dhammikasamaṇabrāhmaṇānañca upari aparādhaṃ , aññañca divase divase pāṇavadhādisāhasikakammaṃ katvā uppajjanti tambapaṇṇidīpe abhayacoranāgacorādayo viya .
Tesaṃ attabhāvo tigāvutiko hoti , vaggulīnaṃ viya dīghanakhā honti .
Te rukkhe vagguliyo viya nakhehi cakkavāḷapabbatapāde lagganti .
Yadā saṃsappantā aññamaññassa hatthapāsagatā honti , atha ‘‘ bhakkho no laddho ’’ ti maññamānā tattha byāvaṭā viparivattitvā lokasandhārakaudake patanti , vāte paharantepi madhukaphalāni viya chijjitvā udake patanti , patitamattāva accantakhāre udake piṭṭhapiṇḍi viya vilīyanti .
Aññepi kira bho santi sattāti bho yathā mayaṃ mahādukkhaṃ anubhavāma , evaṃ aññepi kira sattā idaṃ dukkhaṃ anubhavanatthāya idhūpapannāti taṃdivasaṃ passanti .
Ayaṃ pana obhāso ekayāgupānamattampi na tiṭṭhati .
Yāvatā niddāyitvā pabuddho ārammaṇaṃ vibhāveti
P3.128 , tattakaṃ kālaṃ hoti .Dīghabhāṇakā pana ‘‘ accharāsaṅghātamattameva vijjuobhāso viya niccharitvā kiṃ idanti bhaṇantānaṃyeva antaradhāyatī ’’ ti vadanti .
8. Dutiyatathāgataacchariyasuttavaṇṇanā
128. Aṭṭhame taṇhādiṭṭhīhi allīyitabbaṭṭhena ālayoti pañca kāmaguṇā , sakalameva vā vaṭṭaṃ .
Āramanti etthāti ārāmo , ālayo ārāmo etissāti ālayārāmā .
Ālaye ratāti ālayaratā
M2.335 .Ālaye sammuditāti ālayasammuditā .
Anālaye dhammeti ālayapaṭipakkhe vivaṭṭūpanissite ariyadhamme .
Sussūsatīti sotukāmo hoti .
Sotaṃ odahatīti sotaṃ ṭhapeti .
Aññā cittaṃ upaṭṭhapetīti ājānanatthāya cittaṃ paccupaṭṭhapeti .
Mānoti maññanā , maññitabbaṭṭhena vā sakalaṃ vaṭṭameva .
Mānavinaye dhammeti mānavinayadhamme .
Upasamapaṭipakkho anupasamo , anupasantaṭṭhena vā vaṭṭameva anupasamo nāma .
Opasamiketi upasamakare vivaṭṭūpanissite .
Avijjāya gatā samannāgatāti avijjāgatā .
Avijjaṇḍakosena pariyonaddhattā aṇḍaṃ viya bhūtāti aṇḍabhūtā .
Samantato onaddhāti pariyonaddhā .
Avijjāvinayeti avijjāvinayo vuccati arahattaṃ , taṃnissite dhamme desiyamāneti attho .
Iti
P3.129 imasmiṃ sutte catūsu ṭhānesu vaṭṭaṃ , catūsu vivaṭṭaṃ kathitaṃ .9. Ānandaacchariyasuttavaṇṇanā
129. Navame
V2.331 bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāyāti ye bhagavantaṃ passitukāmā theraṃ upasaṅkamanti , ye vā ‘‘ āyasmā kirānando samantapāsādiko abhirūpo dassanīyo bahussuto saṅghasobhano ’’ ti therassa guṇe sutvā āgacchanti , te sandhāya ‘‘ bhikkhuparisā ānandaṃ dassanāya upasaṅkamatī ’’ ti vuttaṃ .Esa nayo sabbattha .
Attamanāti ‘‘ savanena no dassanaṃ sametī ’’ ti sakamanā tuṭṭhacittā .
Dhamman ti ‘‘ kacci , āvuso , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci yonisomanasikārakammaṃ karotha , ācariyupajjhāyavattaṃ pūrethā ’’ ti evarūpaṃ paṭisanthāradhammaṃ .
Tattha bhikkhunīsu ‘‘ kacci , bhaginiyo , aṭṭha garudhamme samādāya vattathā ’’ ti idampi nānākaraṇaṃ hoti .
Upāsakesu ‘‘ svāgataṃ , upāsaka , na te kiñci sīsaṃ vā aṅgaṃ vā rujjati , arogā te puttabhātaro ’’ ti na evaṃ paṭisanthāraṃ karoti , evaṃ pana karoti –
‘‘ kathaṃ , upāsakā , tīṇi saraṇāni pañca sīlāni rakkhatha , māsassa aṭṭha uposathe karotha , mātāpitūnaṃ upaṭṭhānavattaṃ pūretha , dhammikasamaṇabrāhmaṇe paṭijaggathā ’’ ti .
Upāsikāsupi eseva nayo .
10. Cakkavattiacchariyasuttavaṇṇanā
130. Dasame khattiyaparisāti abhisittā anabhisittā ca khattiyā
P3.130 .Te hi kira ‘‘ rājā cakkavattī nāma abhirūpo pāsādiko hoti , ākāsena
M2.336 vicaranto rajjaṃ anusāsati , dhammiko dhammarājā ’’ ti tassa guṇakathaṃ sutvā savanena dassanamhi samente attamanā honti .Bhāsatīti ‘‘ kathaṃ , tātā , rājadhammaṃ pūretha , paveṇiṃ rakkhathā ’’ ti paṭisanthāraṃ karoti .
Brāhmaṇesu pana ‘‘ kathañca , ācariyā , mante vācetha , antevāsikā mante gaṇhanti , dakkhiṇaṃ vā vatthāni vā sīlaṃ vā labhathā ’’ ti evaṃ paṭisanthāraṃ karoti .
Gahapatīsu ‘‘ kathaṃ , tātā , na vo rājakulato daṇḍena vā bandhanena vā pīḷā atthi , sammā devo dhāraṃ anuppavecchati , sassāni sampajjantī ’’ ti evaṃ paṭisanthāraṃ karoti .
Samaṇesu ‘‘ kathaṃ , bhante , kacci pabbajitaparikkhārā sulabhā , samaṇadhamme nappamajjathā ’’ ti evaṃ paṭisanthāraṃ karotīti .
Bhayavaggo tatiyo .