8. Ariyavaṃsasuttavaṇṇanā
28. Aṭṭhamassa ajjhāsayiko nikkhepo .
Imaṃ kira mahāariyavaṃsasuttantaṃ bhagavā jetavanamahāvihāre dhammasabhāyaṃ paññattavarabuddhāsane nisinno attanopi parapuggalānampi ajjhāsayavasena parivāretvā nisinnāni cattālīsa bhikkhusahassāni ,‘‘ bhikkhave ’’ ti āmantetvā cattārome , bhikkhave , ariyavaṃsāti ārabhi .
Tattha ariyavaṃsāti ariyānaṃ vaṃsā .
Yathā hi khattiyavaṃso brāhmaṇavaṃso vessavaṃso suddavaṃso samaṇavaṃso kulavaṃso rājavaṃso , evaṃ ayampi aṭṭhamo ariyavaṃso ariyatanti ariyapaveṇī nāma hoti .
So kho panāyaṃ ariyavaṃso imesaṃ vaṃsānaṃ mūlagandhādīnaṃ kāḷānusārigandhādayo viya aggamakkhāyati .
Ke pana te ariyā , yesaṃ ete vaṃsāti ?
Ariyā vuccanti buddhā ca paccekabuddhā ca tathāgatasāvakā ca , etesaṃ ariyānaṃ vaṃsāti ariyavaṃsā .
Ito pubbe hi satasahassakappādhikānaṃ
V2.269 catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake taṇhaṅkaro , medhaṅkaroP3.45 , saraṇaṅkaro , dīpaṅkaroti cattāroM2.277 buddhā uppannā , te ariyā , tesaṃ ariyānaṃ vaṃsāti ariyavaṃsā .Tesaṃ buddhānaṃ parinibbānato aparabhāge asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍañño nāma buddho uppanno … pe … imasmiṃ kappe kakusandho , koṇāgamano , kassapo , amhākaṃ bhagavā gotamoti cattāro buddhā uppannā , tesaṃ ariyānaṃ vaṃsāti ariyavaṃsā .
Apica atītānāgatapaccuppannānaṃ sabbabuddha-paccekabuddha-buddhasāvakānaṃ ariyānaṃ vaṃsāti ariyavaṃsā .
Te kho panete aggaññā aggāti jānitabbā , rattaññā dīgharattaṃ pavattāti jānitabbā , vaṃsaññā vaṃsāti jānitabbā .
Porāṇā na adhunuppattikā .
Asaṃkiṇṇā avikiṇṇā anapanītā .
Asaṃkiṇṇapubbā atītabuddhehipi na saṃkiṇṇapubbā ,‘‘ ki imehī ’’ ti na apanītapubbā .
Na saṃkīyantīti idānipi na apanīyanti .
Na saṃkīyissantīti anāgatabuddhehipi na apanīyissanti .
Ye loke viññū samaṇabrāhmaṇā , tehi appaṭikuṭṭhā , samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi aninditā agarahitā .
Santuṭṭho hotīti paccayasantosavasena santuṭṭho hoti .
Itarītarenāti na thūlasukhumalūkhapaṇītathirajiṇṇānaṃ yena kenaci , atha kho yathāladdhādīnaṃ itarītarena yena kenaci santuṭṭho hotīti attho .
Cīvarasmiñhi tayo santosā
P3.46 yathālābhasantoso yathābalasantoso yathāsāruppasantosoti .Piṇḍapātādīsupi eseva nayo .
Tesaṃ vitthārakathā ‘‘ santuṭṭhassa , bhikkhave , anuppannā ceva kusalā dhammā uppajjantī ’’ ti imasmiṃ sutte vuttanayeneva veditabbā .
Iti ime tayo santose sandhāya ‘‘ santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena , yathāladdhādīsu yena kenaci cīvarena santuṭṭho hotī ’’ ti vuttaṃ .
Ettha ca cīvaraṃ jānitabbaṃ , cīvarakkhettaṃ jānitabbaṃ , paṃsukūlaṃ jānitabbaṃ , cīvarasantoso jānitabbo , cīvarappaṭisaṃyuttāni dhutaṅgāni jānitabbāni .
Tattha cīvaraṃ jānitabban ti khomādīni cha cīvarāni dukūlādīni cha anulomacīvarāni jānitabbāni .
Imāni dvādasa kappiyacīvarāni .
Kusacīraṃ , vākacīraṃ , phalakacīraṃ , kesakambalaṃ , vāḷakambalaṃ , potthako , cammaṃ , ulūkapakkhaṃ , rukkhadussaṃ , latādussaṃ , erakadussaṃ , kadalidussaṃ , veḷudussanti evamādīni pana akappiyacīvarāni .
Cīvarakkhettan ti
V2.270M2.278 ‘‘ saṅghato vā gaṇato vā ñātito vā mittato vā attano vā dhanena , paṃsukūlaṃ vā ’’ ti evaṃ uppajjanato cha khettāni , aṭṭhannañca mātikānaṃ vasena aṭṭha khettāni jānitabbāni .Paṃsukūlan ti sosānikaṃ , pāpaṇikaṃ , rathiyaṃ , saṅkārakūṭakaṃ , sotthiyaṃ , sinānaṃ , titthaṃ , gatapaccāgataṃ , aggidaḍḍhaṃ , gokhāyitaṃ , upacikakhāyitaṃ , undūrakhāyitaṃ
P3.47 , antacchinnaṃ , dasacchinnaṃ , dhajāhaṭaṃ , thūpaṃ , samaṇacīvaraṃ , sāmuddiyaṃ , ābhisekiyaṃ , panthikaṃ , vātāhaṭaṃ , iddhimayaṃ , devadattiyanti tevīsati paṃsukūlāni veditabbāni .Ettha ca sotthiyan ti gabbhamalaharaṇaṃ .
Gatapaccāgatan ti matakasarīraṃ pārupitvā susānaṃ netvā ānītacīvaraṃ .
Dhajāhaṭan ti dhajaṃ ussāpetvā tato ānītaṃ .
Thūpan ti vammike pūjitacīvaraṃ .
Sāmuddiyan ti samuddavīcīhi thalaṃ pāpitaṃ .
Panthikan ti panthaṃ gacchantehi corabhayena pāsāṇehi koṭṭetvā pārutacīvaraṃ .
Iddhimayan ti ehibhikkhucīvaraṃ .
Sesaṃ pākaṭamevāti .
Cīvarasantosoti vīsati cīvarasantosā – cīvare vitakkasantoso , gamanasantoso , pariyesanasantoso , paṭilābhasantoso , mattapaṭiggahaṇasantoso , loluppavivajjanasantoso , yathālābhasantoso , yathābalasantoso , yathāsāruppasantoso , udakasantoso , dhovanasantoso , karaṇasantoso , parimāṇasantoso , suttasantoso , sibbanasantoso , rajanasantoso , kappasantoso , paribhogasantoso , sannidhiparivajjanasantoso , vissajjanasantosoti .
Tattha sādakabhikkhunā temāsaṃ nibaddhavāsaṃ vasitvā ekamāsamattaṃ vitakketuṃ vaṭṭati .
So hi pavāretvā cīvaramāse cīvaraṃ karoti , paṃsukūliko aḍḍhamāseneva karoti .
Idaṃ māsaḍḍhamāsamattaṃ vitakkanaṃ vitakkasantoso nāma .
Vitakkasantosena pana santuṭṭhena bhikkhunā pācīnakhaṇḍarājivāsikapaṃsukūlikattherasadisena
P3.48 bhavitabbaṃ .Thero kira ‘‘ cetiyapabbatavihāre cetiyaṃ vandissāmī ’’ ti āgato cetiyaṃ vanditvā cintesi –
‘‘ mayhaṃ cīvaraṃ jiṇṇaṃ , bahūnaṃ vasanaṭṭhāne labhissāmī ’’ ti .
So mahāvihāraṃ gantvā saṅghattheraṃ disvā vasanaṭṭhānaṃ pucchitvā tattha vuttho punadivase cīvaraṃ ādāya āgantvā theraṃ vandi .
Thero ‘‘ kiṃ
M2.279 , āvuso ’’ ti āha .Gāmadvāraṃ , bhante , gamissāmīti .
Ahampāvuso , gamissāmīti
V2.271 .Sādhu , bhanteti gacchanto mahābodhidvārakoṭṭhake ṭhatvā ‘‘ puññavantānaṃ vasanaṭṭhāne manāpaṃ labhissāmī ’’ ti cintetvā ‘‘ aparisuddho me vitakko ’’ ti tatova paṭinivatti .
Punadivase ambaṅgaṇasamīpato , punadivase mahācetiyassa uttaradvārato tattheva paṭinivattitvā catutthadivase therassa santikaṃ agamāsi .
Thero ‘‘ imassa bhikkhuno vitakko na parisuddho bhavissatī ’’ ti cīvaraṃ gahetvā tena saddhiṃyeva pañhaṃ pucchamāno gāmaṃ pāvisi .
Tañca rattiṃ eko manusso uccārapalibuddho sāṭakeyeva vaccaṃ katvā taṃ saṅkāraṭṭhāne chaḍḍesi .
Paṃsukūlikatthero taṃ nīlamakkhikāhi samparikiṇṇaṃ disvā añjaliṃ paggahesi .
Mahāthero ‘‘ kiṃ , āvuso , saṅkāraṭṭhānassa añjaliṃ paggaṇhāsī ’’ ti .
Nāhaṃ , bhante , saṅkāraṭṭhānassa añjaliṃ paggaṇhāmi , mayhaṃ pitu dasabalassa paggaṇhāmi , puṇṇadāsiyā sarīraṃ pārupitvā chaḍḍitaṃ paṃsukūlaṃ tumbamatte pāṇake vidhunitvā susānato gaṇhantena dukkarataraṃ kataṃ
P3.49 , bhanteti .Mahāthero ‘‘ parisuddho vitakko paṃsukūlikassā ’’ ti cintesi .
Paṃsukūlikattheropi tasmiṃyeva ṭhāne ṭhito vipassanaṃ vaḍḍhetvā tīṇi phalāni patto taṃ sāṭakaṃ gahetvā cīvaraṃ katvā pārupitvā pācīnakhaṇḍarājiṃ gantvā aggaphalaṃ arahattaṃ pāpuṇi .
Cīvaratthāya gacchantassa pana ‘‘ kattha labhissāmī ’’ ti acintetvā kammaṭṭhānasīseneva gamanaṃ gamanasantoso nāma .
Pariyesantassa pana yena vā tena vā saddhiṃ apariyesitvā lajjiṃ pesalaṃ bhikkhuṃ gahetvā pariyesanaṃ pariyesanasantoso nāma .
Evaṃ pariyesantassa āhariyamānaṃ cīvaraṃ dūrato disvā ‘‘ etaṃ manāpaṃ bhavissati , etaṃ amanāpan ’’ ti evaṃ avitakketvā thūlasukhumādīsu yathāladdheneva santussanaṃ paṭilābhasantoso nāma .
Evaṃ laddhaṃ gaṇhantassāpi ‘‘ ettakaṃ dupaṭṭassa bhavissati , ettakaṃ ekapaṭṭassā ’’ ti attano pahonakamatteneva santussanaṃ mattapaṭiggahaṇasantoso nāma .
Cīvaraṃ pariyesantassa pana ‘‘ asukassa gharadvāre manāpaṃ labhissāmī ’’ ti acintetvā dvārapaṭipāṭiyā caraṇaṃ loluppavivajjanasantoso nāma .
Lūkhapaṇītesu yena kenaci yāpetuṃ sakkontassa yathāladdheneva yāpanaṃ yathālābhasantoso nāma .
Attano thāmaṃ jānitvā yena yāpetuṃ sakkoti , tena yāpanaṃ yathābalasantoso nāma .
Manāpaṃ aññassa
M2.280 datvā attanā yena kenaci yāpanaṃ yathāsāruppasantoso nāma .‘‘ Kattha udakaṃ manāpaṃ , kattha amanāpan ’’ ti avicāretvā yena kenaci dhovanūpagena udakena
V2.272 dhovanaṃ udakasantoso nāma .Paṇḍumattikagerukapūtipaṇṇarasakiliṭṭhāni pana udakāni vajjetuṃ vaṭṭati .
Dhovantassa pana muggarādīhi apaharitvā
P3.50 hatthehi madditvā dhovanaṃ dhovanasantoso nāma .Tathā asujjhantaṃ paṇṇāni pakkhipitvā tāpitaudakenāpi dhovituṃ vaṭṭati .
Evaṃ dhovitvā karontassa ‘‘ idaṃ thūlaṃ , idaṃ sukhuman ’’ ti akopetvā pahonakanīhāreneva karaṇaṃ karaṇasantoso nāma .
Timaṇḍalapaticchādanamattasseva karaṇaṃ parimāṇasantoso nāma .
Cīvarakaraṇatthāya pana manāpaṃ suttaṃ pariyesissāmīti avicāretvā rathikādīsu vā devaṭṭhāne vā āharitvā pādamūle vā ṭhapitaṃ yaṃkiñcideva suttaṃ gahetvā karaṇaṃ suttasantoso nāma .
Kusibandhanakāle pana aṅgulamatte satta vāre na vijjhitabbaṃ .
Evaṃ karontassa hi yo bhikkhu sahāyo na hoti , tassa vattabhedopi natthi .
Tivaṅgulamatte pana satta vāre vijjhitabbaṃ .
Evaṃ karontassa maggappaṭipannenāpi sahāyena bhavitabbaṃ .
Yo na hoti , tassa vattabhedo .
Ayaṃ sibbanasantoso nāma .
Rajantena pana kāḷakacchakādīni pariyesantena na caritabbaṃ , somavakkalādīsu yaṃ labhati , tena rajitabbaṃ .
Alabhantena pana manussehi araññe vākaṃ gahetvā chaḍḍitarajanaṃ vā bhikkhūhi pacitvā chaḍḍitakasaṭaṃ vā gahetvā rajitabbaṃ .
Ayaṃ rajanasantoso nāma .
Nīlakaddamakāḷasāmesu yaṃkiñci gahetvā hatthipiṭṭhe nisinnassa paññāyamānakappakaraṇaṃ kappasantoso nāma .
Hirikopīnappaṭicchādanamattavasena paribhuñjanaṃ paribhogasantoso nāma .
Dussaṃ pana labhitvā suttaṃ vā sūciṃ vā kārakaṃ vā alabhantena ṭhapetuṃ vaṭṭati , labhantena na vaṭṭati .
Katampi sace antevāsikādīnaṃ
P3.51 dātukāmo hoti , te ca asannihitā , yāva āgamanā ṭhapetuṃ vaṭṭati .Āgatamattesu dātabbaṃ .
Dātuṃ asakkontena adhiṭṭhātabbaṃ .
Aññasmiṃ cīvare sati paccattharaṇampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati .
Anadhiṭṭhitameva hi sannidhi
M2.281 hoti , adhiṭṭhitaṃ na hotīti mahāsīvatthero āha .Ayaṃ sannidhiparivajjanasantoso nāma .
Vissajjentena pana na mukhaṃ oloketvā dātabbaṃ , sāraṇīyadhamme ṭhatvā vissajjetabbanti ayaṃ vissajjanasantoso nāma .
Cīvarappaṭisaṃyuttāni dhutaṅgāni nāma paṃsukūlikaṅgañceva tecīvarikaṅgañca .
Tesaṃ vitthārakathā visuddhimagge ( visuddhi .1.24-25) veditabbā .
Iti cīvarasantosamahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno
V2.273 bhikkhu imāni dve dhutaṅgāni gopeti .Imāni gopento cīvarasantosamahāariyavaṃsavasena santuṭṭho hotīti .
Vaṇṇavādīti eko santuṭṭho hoti , santosassa vaṇṇaṃ na katheti .
Eko na santuṭṭho hoti , santosassa vaṇṇaṃ katheti .
Eko neva santuṭṭho hoti , na santosassa vaṇṇaṃ katheti .
Eko santuṭṭho ceva hoti , santosassa ca vaṇṇaṃ katheti .
Taṃ dassetuṃ ‘‘ itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī ’’ ti vuttaṃ .
Anesanan ti dūteyyapahinagamanānuyogapabhedaṃ nānappakāraṃ anesanaṃ .
Appatirūpan ti ayuttaṃ .
Aladdhā
P3.52 cāti alabhitvā .Yathā ekacco ‘‘ kathaṃ nu kho cīvaraṃ labhissāmī ’’ ti puññavantehi bhikkhūhi saddhiṃ ekato hutvā kohaññaṃ karonto uttasati paritassati , santuṭṭho bhikkhu evaṃ aladdhā cīvaraṃ na paritassati .
Laddhā cāti dhammena samena labhitvā .
Agadhitoti vigatalobhagiddho .
Amucchitoti adhimattataṇhāya mucchaṃ anāpanno .
Anajjhopannoti taṇhāya anotthato apariyonaddho .
Ādīnavadassāvīti anesanāpattiyañca gedhitaparibhoge ca ādīnavaṃ passamāno .
Nissaraṇapaññoti ‘‘ yāvadeva sītassa paṭighātāyā ’’ ti vuttaṃ nissaraṇameva pajānanto .
Itarītaracīvarasantuṭṭhiyāti yena kenaci cīvarena santuṭṭhiyā .
Nevattānukkaṃsetīti ‘‘ ahaṃ paṃsukūliko , mayā upasampadamāḷeyeva paṃsukūlikaṅgaṃ gahitaṃ , ko mayā sadiso atthī ’’ ti attukkaṃsanaṃ na karoti .
No paraṃ vambhetīti ‘‘ ime panaññe bhikkhū na paṃsukūlikā ’’ ti vā ,‘‘ paṃsukūlikaṅgamattampi etesaṃ natthī ’’ ti vā evaṃ paraṃ na vambheti .
Yo hi tattha dakkhoti yo tasmiṃ cīvarasantose vaṇṇavādādīsu vā dakkho cheko
M2.282 byatto .Analasoti sātaccakiriyāya ālasiyavirahito .
Sampajāno paṭissatoti sampajānapaññāya ceva satiyā ca yutto .
Ariyavaṃse ṭhitoti ariyavaṃse patiṭṭhito .
Itarītarena
P3.53 piṇḍapātenāti yena kenaci piṇḍapātena .Etthāpi piṇḍapāto jānitabbo , piṇḍapātakkhettaṃ jānitabbaṃ , piṇḍapātasantoso jānitabbo , piṇḍapātappaṭisaṃyuttaṃ dhutaṅgaṃ jānitabbaṃ
V2.274 .Tattha piṇḍapātoti odano kummāso sattu maccho maṃsaṃ khīraṃ dadhi sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ yāgu khādanīyaṃ sāyanīyaṃ lehanīyanti soḷasa piṇḍapātā .
Piṇḍapātakkhettan ti saṅghabhattaṃ uddesabhattaṃ nimantanaṃ salākabhattaṃ pakkhikaṃ uposathikaṃ pāṭipadikabhattaṃ āgantukabhattaṃ gamikabhattaṃ gilānabhattaṃ gilānupaṭṭhākabhattaṃ dhurabhattaṃ kuṭibhattaṃ vārabhattaṃ vihārabhattanti pannarasa piṇḍapātakkhettāni .
Piṇḍapātasantosoti piṇḍapāte vitakkasantoso gamanasantoso pariyesanasantoso paṭilābhasantoso paṭiggahaṇasantoso mattapaṭiggahaṇasantoso loluppavivajjanasantoso yathālābhasantoso yathābalasantoso yathāsāruppasantoso upakārasantoso parimāṇasantoso paribhogasantoso sannidhiparivajjanasantoso vissajjanasantosoti pannarasa santosā .
Tattha sādako bhikkhu mukhaṃ dhovitvā vitakketi .
Piṇḍapātikena pana gaṇena saddhiṃ caratā sāyaṃ therūpaṭṭhānakāle ‘‘ sve kattha piṇḍāya carissāmāti ?
Asukagāme , bhante ’’ ti ettakaṃ cintetvā tato paṭṭhāya na vitakketabbaṃ .
Ekacārikena vitakkamāḷake ṭhatvā vitakketabbaṃ .
Tato paṭṭhāya vitakkento ariyavaṃsā cuto hoti paribāhiro .
Ayaṃ
P3.54 vitakkasantoso nāma .Piṇḍāya pavisantena ‘‘ kuhiṃ labhissāmī ’’ ti acintetvā kammaṭṭhānasīsena gantabbaṃ .
Ayaṃ gamanasantoso nāma .
Pariyesantena yaṃ vā taṃ vā aggahetvā lajjiṃ pesalameva gahetvā pariyesitabbaṃ .
Ayaṃ pariyesanasantoso nāma .
Dūratova āhariyamānaṃ disvā ‘‘ etaṃ manāpaṃ
M2.283 , etaṃ amanāpan ’’ ti cittaṃ na uppādetabbaṃ .Ayaṃ paṭilābhasantoso nāma .
‘‘ Imaṃ manāpaṃ gaṇhissāmi , imaṃ amanāpaṃ na gaṇhissāmī ’’ ti acintetvā yaṃkiñci yāpanamattaṃ gahetabbameva .
Ayaṃ paṭiggahaṇasantoso nāma .
Ettha pana deyyadhammo bahu , dāyako appaṃ dātukāmo , appaṃ gahetabbaṃ .
Deyyadhammopi bahu , dāyakopi bahuṃ dātukāmo , pamāṇeneva gahetabbaṃ .
Deyyadhammo na bahu , dāyakopi appaṃ dātukāmo , appaṃ gahetabbaṃ .
Deyyadhammo na bahu , dāyako pana bahuṃ dātukāmo , pamāṇena gahetabbaṃ
V2.275 .Paṭiggahaṇasmiñhi mattaṃ ajānanto manussānaṃ pasādaṃ makkheti , saddhādeyyaṃ vinipāteti , sāsanaṃ na karoti , vijātamātuyāpi cittaṃ gahetuṃ na sakkoti .
Iti mattaṃ jānitvāva paṭiggahetabbanti ayaṃ mattapaṭiggahaṇasantoso nāma .
Aḍḍhakulāniyeva agantvā dvārapaṭipāṭiyā gantabbaṃ .
Ayaṃ loluppavivajjanasantoso nāma .
Yathālābhasantosā dayo cīvare vuttanayā eva .
Piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā ‘‘ samaṇadhammaṃ anupālessāmī ’’ ti evaṃ upakāraṃ ñatvā paribhuñjanaṃ upakārasantoso nāma .
Pattaṃ pūretvā ānītaṃ na paṭiggahetabbaṃ .
Anupasampanne sati tena gāhāpetabbaṃ , asati harāpetvā paṭiggahaṇamattaṃ gahetabbaṃ .
Ayaṃ parimāṇasantoso
P3.55 nāma .‘‘ Jighacchāya paṭivinodanaṃ idamettha nissaraṇan ’’ ti evaṃ paribhuñjanaṃ paribhogasantoso nāma .
Nidahitvā na paribhuñjitabbanti ayaṃ sannidhiparivajjanasantoso nāma .
Mukhaṃ anoloketvā sāraṇīyadhamme ṭhitena vissajjetabbaṃ .
Ayaṃ vissajjanasantoso nāma .
Piṇḍapātappaṭisaṃyuttāni pana pañca dhutaṅgāni piṇḍapātikaṅgaṃ sapadānacārikaṅgaṃ ekāsanikaṅgaṃ pattapiṇḍikaṅgaṃ khalupacchābhattikaṅganti .
Tesaṃ vitthārakathā visuddhimagge ( visuddhi .1.26-30) vuttā .
Iti piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno bhikkhu imāni pañca dhutaṅgāni gopeti , imāni gopento piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭho hoti .
Vaṇṇavādītiādīni vuttanayeneva veditabbāni .
Senāsanenāti idha senāsanaṃ jānitabbaṃ , senāsanakkhettaṃ jānitabbaṃ , senāsanasantoso jānitabbo , senāsanappaṭisaṃyuttaṃ dhutaṅgaṃ
M2.284 jānitabbaṃ .Tattha senāsanan ti mañco pīṭhaṃ bhisi bimbohanaṃ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṃ guhā leṇaṃ aṭṭo māḷo veḷugumbo rukkhamūlaṃ yattha vā pana bhikkhū paṭikkamantīti imāni pannarasa senāsanāni .
Senāsanakkhettan ti saṅghato vā gaṇato vā ñātito vā mittato vā attano vā dhanena paṃsukūlaṃ vāti cha khettāni .
Senāsanasantosoti senāsane vitakkasantosādayo pannarasa santosā .
Te piṇḍapāte vuttanayeneva
V2.276 veditabbā .Senāsanappaṭisaṃyuttāni pana pañca dhutaṅgāni āraññikaṅgaṃ rukkhamūlikaṅgaṃ abbhokāsikaṅgaṃ sosānikaṅgaṃ yathāsanthatikaṅganti .
Tesaṃ vitthārakathā visuddhimagge ( visuddhi .1.31-35) vuttā .
Iti
P3.56 senāsanasantosamahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno bhikkhu imāni pañca dhutaṅgāni gopeti .Imāni gopento senāsanasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭho hoti .
Gilānapaccayo pana piṇḍapāteyeva paviṭṭho .
Tattha yathālābhayathābalayathāsāruppasantoseneva santussitabbaṃ .
Nesajjikaṅgaṃ bhāvanārāmaariyavaṃsaṃ bhajati .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Pañca senāsane vuttā , pañca āhāranissitā ;
Eko vīriyasaṃyutto , dve ca cīvaranissitā ’’ ti .
Iti bhagavā pathaviṃ pattharamāno viya sāgarakucchiṃ pūrayamāno viya ākāsaṃ vitthārayamāno viya ca paṭhamaṃ cīvarasantosaṃ ariyavaṃsaṃ kathetvā candaṃ uṭṭhāpento viya sūriyaṃ ullaṅghento viya ca dutiyaṃ piṇḍapātasantosaṃ kathetvā sineruṃ ukkhipanto viya tatiyaṃ senāsanasantosaṃ ariyavaṃsaṃ kathetvā idāni sahassanayapaṭimaṇḍitaṃ catutthaṃ bhāvanārāmaṃ ariyavaṃsaṃ kathetuṃ puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu bhāvanārāmo hotīti desanaṃ ārabhi .
Tattha āramaṇaṃ ārāmo , abhiratīti attho .
Bhāvanāya ārāmo assāti bhāvanārāmo .
Bhāvanāya ratoti bhāvanārato .
Pañcavidhe pahāne ārāmo assāti pahānārāmo .
Apica bhāvento
M2.285 ramatīti bhāvanārāmo .Pajahanto ramatīti pahānārāmoti evamettha attho daṭṭhabbo .
Ayañhi cattāro satipaṭṭhāne bhāvento ramati , ratiṃ vindatīti attho .
Tathā cattāro sammappadhāne .
Cattāro iddhipāde , pañcindriyāni , pañca balāni , satta bojjhaṅge , satta anupassanā , aṭṭhārasa mahāvipassanā , sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme , aṭṭhatiṃsa
P3.57 ārammaṇavibhattiyo bhāvento ramati , ratiṃ vindati .Kāmacchandādayo pana kilese pajahanto ramati , ratiṃ vindati .
Imesu pana catūsu ariyavaṃsesu purimehi tīhi terasannaṃ dhutaṅgānaṃ catupaccayasantosassa ca vasena sakalaṃ vinayapiṭakaṃ kathitaṃ hoti , bhāvanārāmena avasesaṃ piṭakadvayaṃ .
Imaṃ pana bhāvanārāmaṃ
V2.277 ariyavaṃsaṃ kathentena bhikkhunā paṭisambhidāmagge nekkhammapāḷiyā kathetabbo , dīghanikāye dasuttarasuttantapariyāyena kathetabbo , majjhimanikāye satipaṭṭhānasuttantapariyāyena kathetabbo , abhidhamme niddesapariyāyena kathetabbo .Tattha paṭisambhidāmagge nekkhammapāḷiyāti –
‘‘ Nekkhammaṃ bhāvento ramati , kāmacchandaṃ pajahanto ramati .
Abyāpādaṃ , byāpādaṃ … ālokasaññaṃ … thinamiddhaṃ … avikkhepaṃ , uddhaccaṃ … dhammavavatthānaṃ … vicikicchaṃ … ñāṇaṃ … avijjaṃ … pāmojjaṃ … aratiṃ … paṭhamajjhānaṃ , pañca nīvaraṇe … dutiyajjhānaṃ … vitakkavicāre … tatiyajjhānaṃ … pītiṃ … catutthajjhānaṃ … sukhadukkhe … ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ bhāvento ramati , rūpasaññaṃ paṭighasaññaṃ nānattasaññaṃ pajahanto ramati .
Viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ bhāvento ramati , ākiñcaññāyatanasaññaṃ pajahanto ramati .
‘‘ Aniccānupassanaṃ bhāvento ramati , niccasaññaṃ pajahanto ramati .
Dukkhānupassanaṃ … sukhasaññaṃ … anattānupassanaṃ … attasaññaṃ … nibbidānupassanaṃ … nandiṃ … virāgānupassanaṃ … rāgaṃ … nirodhānupassanaṃ … samudayaṃ … paṭinissaggānupassanaṃ … ādānaṃ … khayānupassanaṃ
P3.58 … ghanasaññaṃ … vayānupassanaṃ … āyūhanaṃ … vipariṇāmānupassanaṃ … dhuvasaññaṃ … animittānupassanaṃM2.286 … nimittaṃ … appaṇihitānupassanaṃ … paṇidhiṃ … suññatānupassanaṃ … abhinivesaṃ … adhipaññādhammavipassanaṃ … sārādānābhinivesaṃ … yathābhūtañāṇadassanaṃ … sammohābhinivesaṃ … ādīnavānupassanaṃ … ālayābhinivesaṃ … paṭisaṅkhānupassanaṃ … appaṭisaṅkhaṃ … vivaṭṭānupassanaṃ … saṃyogābhinivesaṃ … sotāpattimaggaṃ … diṭṭhekaṭṭhe kilese … sakadāgāmimaggaṃ … oḷārike kilese … anāgāmimaggaṃ … anusahagate kilese … arahattamaggaṃ bhāvento ramati , sabbakilese pajahanto ramatī ’’ ti ( paṭi . ma .1.41,95).Evaṃ paṭisambhidāmagge nekkhammapāḷiyā kathetabbo .
Dīghanikāye
V2.278 dasuttarasuttantapariyāyenāti –‘‘ Ekaṃ dhammaṃ bhāvento ramati , ekaṃ dhammaṃ pajahanto ramati … pe … dasa dhamme bhāvento ramati , dasa dhamme pajahanto ramati .
Katamaṃ ekaṃ dhammaṃ bhāvento ramati ?
Kāyagatāsatiṃ sātasahagataṃ , imaṃ ekaṃ dhammaṃ bhāvento ramati .
Katamaṃ ekaṃ dhammaṃ pajahanto ramati ?
Asmimānaṃ , imaṃ ekaṃ dhammaṃ pajahanto ramati .
Katame dve dhamme … pe … katame dasa dhamme bhāvento ramati ?
Dasa kasiṇāyatanāni , ime dasa dhamme bhāvento ramati .
Katame dasa dhamme pajahanto ramati ?
Dasa micchatte , ime dasa dhamme pajahanto ramati .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu bhāvanārāmo hotī ’’ ti ( dī . ni .3.351-360).
Evaṃ dīghanikāye dasuttarasuttantapariyāyena kathetabbo .
Majjhimanikāye satipaṭṭhānasuttantapariyāyenāti –
‘‘ Ekāyano ayaṃ , bhikkhave , maggo … pe … yāvadeva ñāṇamattāya paṭissatimattāya .
Anissito ca viharati , na ca kiñci
P3.59 loke upādiyati .Evampi kho , bhikkhave , bhikkhu bhāvanārāmo hoti bhāvanārato .
Pahānārāmo hoti pahānarato .
Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu gacchanto vā gacchāmīti pajānāti … pe … puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ … pe … pūtīni cuṇṇakajātāni .
So imameva kāyaṃ
M2.287 upasaṃharati ‘ ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatīto ’ ti .Iti ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharati … pe … evampi kho , bhikkhave , bhikkhu bhāvanārāmo hotī ’’ ti ( ma . ni .1.106 ādayo ).
Evaṃ majjhimanikāye satipaṭṭhānasuttantapariyāyena kathetabbo .
Abhidhamme niddesapariyāyenāti sabbepi saṅkhate ‘‘ aniccato dukkhato rogato gaṇḍato
V2.279 … pe … saṃkilesikadhammato passanto ramati , evaṃ kho bhikkhu bhāvanārāmo hotī ’’ ti ( mahāni .13; cūḷani . upasīvamāṇavapucchāniddeso 39, nandamāṇavapucchāniddeso 51).Evaṃ niddesapariyāyena kathetabbo .
Nevattānukkaṃsetīti ‘‘ ajja me saṭṭhi vā sattati vā vassāni aniccaṃ dukkhaṃ anattāti vipassanāya kammaṃ karontassa ko mayā sadiso atthī ’’ ti evaṃ attukkaṃsanaṃ na karoti .
No paraṃ vambhetīti ‘‘ aniccaṃ dukkhanti vipassanāmattakampi natthi , kiṃ ime vissaṭṭhakammaṭṭhānā carantī ’’ ti evaṃ paravambhanaṃ na karoti .
Sesaṃ vuttanayameva .
Ime kho , bhikkhave , cattāro ariyavaṃsāti , bhikkhave , ime cattāro ariyavaṃsā ariyatantiyo ariyapaveṇiyo ariyañjasā ariyavaṭumānīti suttantaṃ vinivaṭṭetvā idāni mahāariyavaṃsaparipūrakassa
P3.60 bhikkhuno vasanadisā dassento imehi ca pana , bhikkhavetiādimāha .Tattha sveva aratiṃ sahatīti soyeva aratiṃ anabhiratiṃ ukkaṇṭhitaṃ sahati abhibhavati .
Na taṃ arati sahatīti taṃ pana bhikkhuṃ yā esā pantesu senāsanesu adhikusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya arati nāma hoti , sā sahituṃ adhibhavituṃ na sakkoti .
Aratiratisahoti aratiñca pañcakāmaguṇaratiñca sahati , adhibhavituṃ sakkoti .
Idāni gāthāhi kūṭaṃ gaṇhanto nāratītiādimāha .
Tattha dhīran ti vīriyavantaṃ .
Nārati dhīraṃ sahatīti idaṃ purimasseva kāraṇavacanaṃ .
Yasmā sā dhīraṃ na sahati nappahoti dhīraṃ sahituṃ adhibhavituṃ na sakkoti , tasmā nārati
M2.288 sahati dhīraṃ .Dhīro hi aratissahoti aratisahattā hi so dhīro nāma , tasmā aratiṃ sahatīti attho .
Sabbakammavihāyīnan ti sabbaṃ tebhūmakakammaṃ cajitvā paricchinnaṃ parivaṭumaṃ katvā ṭhitaṃ .
Panuṇṇaṃ ko nivārayeti kilese panuditvā ṭhitaṃ ko nāma rāgo vā doso vā nivāreyya .
Nekkhaṃ
P3.61 jambonadasseva , ko taṃ ninditumarahatīti jambonadasaṅkhātassa jātirattasuvaṇṇassa nikkhasadisaṃ garahitabbadosavimuttaṃ ko taṃ puggalaṃ nindituṃ arahati .Brahmunāpi pasaṃsitoti mahābrahmunāpi esa puggalo pasaṃsitoyevāti .
Desanāpariyosāne cattālīsa bhikkhusahassāni arahatte patiṭṭhahiṃsu .