(9)4. Macalavaggo
1-5.Pāṇātipātādisuttapañcakavaṇṇanā
81-85.
Catutthassa
V2.315 paṭhamādīni uttānatthāneva .Pañcame ‘‘ nīce kule paccājāto ’’ tiādikena tamena yuttoti tamo .
Kāyaduccaritādīhi puna nirayatamūpagamanato tamaparāyaṇo .
Iti ubhayenapi khandhatamova kathito hoti .
‘‘ Aḍḍhe kule paccājāto ’’ tiādikena jotinā yuttato joti , ālokabhūtoti vuttaṃ hoti .
Kāyasucaritādīhi puna sagguppattijotibhāvūpagamanato jotiparāyaṇo .
Iminā nayena itarepi dve veditabbā .
Venakuleti vilīvakārakule .
Nesādakuleti migaluddakādīnaṃ kule .
Rathakārakuleti cammakārakule .
Pukkusakuleti pupphachaḍḍakakule .
Kasiravuttiketi dukkhavuttike .
Dubbaṇṇoti
P3.112 paṃsupisācako viya jhāmakhāṇuvaṇṇo .Duddasikoti vijātamātuyāpi amanāpadassano .
Okoṭimakoti lakuṇḍako .
Kāṇoti ekacchikāṇo vā ubhayacchikāṇo vā .
Kuṇīti ekahatthakuṇī vā ubhayahatthakuṇī vā .
Khañjoti ekapādakhañjo vā ubhayapādakhañjo vā .
Pakkhahatoti hatapakkho pīṭhasappī
M2.322 .Padīpeyyassāti telakapallādino dīpaupakaraṇassa .
Evaṃ kho , bhikkhaveti ettha eko puggalo bahiddhā ālokaṃ adisvā mātu kucchimhiyeva kālaṃ katvā apāyesu nibbattanto sakalampi kappaṃ saṃsarati .
Sopi tamotamaparāyaṇova .
So pana kuhakapuggalo bhaveyya .
Kuhakassa hi evarūpā nipphatti hotīti vuttaṃ .
Ettha ca ‘‘ nīce kule ’’ tiādīhi āgamanavipatti ceva paccuppannapaccayavipatti ca dassitā .
‘‘ Dalidde ’’ tiādīhi pavattapaccayavipatti ,‘‘ kasiravuttike ’’ tiādīhi ājīvupāyavipatti ,‘‘ dubbaṇṇo ’’ tiādīhi attabhāvavipatti ,‘‘ bahvābādho ’’ tiādīhi dukkhakāraṇasamāyogo ,‘‘ na lābhī ’’ tiādīhi sukhakāraṇavipatti ceva upabhogavipatti ca ,‘‘ kāyena duccaritan ’’ tiādīhi tamaparāyaṇabhāvassa kāraṇasamāyogo ,‘‘ kāyassa bhedā ’’ tiādīhi samparāyikatamūpagamo .
Sukkapakkho vuttapaṭipakkhanayena veditabbo .
6. Oṇatoṇatasuttavaṇṇanā
86. Chaṭṭhe
V2.316 oṇatoṇatoti idāni nīcako āyatimpi nīcako bhavissati .Oṇatuṇṇatoti idāni nīco āyatiṃ ucco bhavissati .
Uṇṇatoṇatoti idāni ucco āyatiṃ nīco bhavissati .
Uṇṇatuṇṇatoti
P3.113 idāni ucco āyatimpi ucco bhavissati .Vitthāro pana nesaṃ purimasuttanayeneva veditabbo .
7. Puttasuttavaṇṇanā
87. Sattame samaṇamacaloti samaṇaacalo , makāro padasandhikaro , niccalasamaṇoti attho .
Iminā sattavidhampi sekhaṃ dasseti .
So hi sāsane mūlajātāya saddhāya patiṭṭhitattā acalo nāma .
Samaṇapuṇḍarīkoti puṇḍarīkasadiso samaṇo .
Puṇḍarīkaṃ nāma ūnasatapattaṃ saroruhaṃ .
Iminā sukkhavipassakakhīṇāsavaṃ dasseti .
So hi jhānābhiññānaṃ abhāvena aparipuṇṇaguṇattā samaṇapuṇḍarīko nāma hoti .
Samaṇapadumoti padumasadiso samaṇo .
Padumaṃ nāma paripuṇṇasatapattaṃ saroruhaṃ .
Iminā ubhatobhāgavimuttaṃ khīṇāsavaṃ dasseti .
So hi jhānābhiññānaṃ bhāvena paripuṇṇaguṇattā samaṇapadumo nāma hoti
M2.323 .Samaṇesu samaṇasukhumāloti sabbesupi etesu samaṇesu sukhumālasamaṇo muducittasarīro kāyikacetasikadukkharahito ekantasukhī .
Etena attānañceva attasadise ca dasseti .
Evaṃ mātikaṃ nikkhipitvā idāni paṭipāṭiyā vibhajanto kathañca , bhikkhavetiādimāha .
Tattha sekhoti sattavidhopi sekho .
Pāṭipadoti paṭipannako .
Anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamāno viharatīti arahattaṃ patthayanto viharati .
Muddhāvasittassāti muddhani avasittassa , katābhisekassāti attho .
Ābhisekoti abhisekaṃ kātuṃ yutto .
Anabhisittoti
P3.114 na tāva abhisitto .Macalappattoti rañño khattiyassa muddhāvasittassa puttabhāvena ceva puttesu jeṭṭhakabhāvena ca na tāva abhisittabhāvena ca abhisekappattiatthāya acalappatto niccalapatto .
Makāro nipātamattaṃ .
Kāyena phusitvāti nāmakāyena phusitvā .
Yācitova bahulaṃ cīvaraṃ paribhuñjatīti ‘‘ idaṃ , bhante , paribhuñjathā ’’ ti evaṃ dāyakehi yācamāneheva
V2.317 upanītaṃ cīvaraṃ bahuṃ paribhuñjati , kiñcideva ayācitaṃ , bākulatthero viya .Piṇḍapātaṃ khadiravanamagge sīvalitthero viya .
Senāsanaṃ aṭṭhakanāgarasutte ( ma . ni .2.17 ādayo ; a . ni .11.16 ādayo ) ānandatthero viya .
Gilānapaccayaṃ pilindavacchathero viya .
Tyassāti te assa .
Manāpenevāti manaṃ allīyanakena .
Samudācarantīti kattabbakiccāni karonti pavattanti vā .
Upahāraṃ upaharantīti kāyikacetasikaupahāraṃ upaharanti upanīyanti .
Sannipātikānīti tiṇṇampi sannipātena nibbattāni .
Utupariṇāmajānīti utupariṇāmato atisītaatiuṇhaututo jātāni .
Visamaparihārajānīti accāsanaatiṭṭhānādikā visamaparihārato jātāni .
Opakkamikānīti vadhabandhanādiupakkamena nibbattāni .
Kammavipākajānīti
P3.115 vināpi imehi kāraṇehi kevalaṃ pubbe katakammavipākavaseneva jātāni .Catunnaṃ jhānānan ti ettha khīṇāsavānampi buddhānampi kiriyajjhānāneva adhippetāni .
Sesaṃ uttānatthamevāti .
8. Saṃyojanasuttavaṇṇanā
88. Aṭṭhame sāsane laddhappatiṭṭhattā sotāpannova samaṇamacaloti vutto , nātibahuguṇattā na bahupattaṃ viya saroruhaṃ sakadāgāmī
M2.324 samaṇapuṇḍarīkoti , tato bahutaraguṇattā satapattaṃ viya saroruhaṃ anāgāmī samaṇapadumoti , thaddhabhāvakarānaṃ kilesānaṃ sabbaso samucchinnattā mudubhāvappatto khīṇāsavo samaṇasukhumāloti .9. Sammādiṭṭhisuttavaṇṇanā
89. Navame sammādiṭṭhikotiādīhi aṭṭhaṅgikamaggavasena paṭhamasutte viya satta sekhā gahitā .
Dutiyavāre dasaṅgikamaggavasena vā arahattaphalañāṇaarahattaphalavimuttīhi saddhiṃ , aṭṭhaṅgikamaggavasena vā sukkhavipassakakhīṇāsavo kathito , tatiyavāre ubhatobhāgavimutto , catutthavāre tathāgato ca tathāgatasadisakhīṇāsavo cāti .
Iti idaṃ suttaṃ paṭhamasutte kathitapuggalānaṃ vaseneva kathitaṃ , desanāmattameva panettha nānanti .
10. Khandhasuttavaṇṇanā
90. Dasame
V2.318 paṭhamavāre arahattatthāya payogaṃ anārabhitvā ṭhito pamādavihārī sekhapuggalo kathito .Dutiyavāre anuppāditajjhāno āraddhavipassako appamādavihārī sekhapuggalo kathito .
Tatiyavāre āraddhavipassako appamādavihārī aṭṭhavimokkhalābhī sekhapuggalo kathito , catutthavāre paramasukhumālakhīṇāsavoti .
Macalavaggo catuttho .