9. Taṇhāsuttavaṇṇanā
199. Navame jālinin ti jālasadisaṃ .
Yathā hi jālaṃ samantato saṃsibbitaṃ ākulabyākulaṃ , evaṃ taṇhāpīti jālasadisattā jālinīti vuttā .
Tayo vā bhave ajjhottharitvā ṭhitāya etissā tattha tattha attano koṭṭhāsabhūtaṃ jālaṃ atthītipi jālinī .
Saritan ti tattha tattha saritvā saṃsaritvā ṭhitaṃ .
Visaṭan ti patthaṭaṃ vikkhittaṃ .
Visattikan ti tattha tattha visattaṃ laggaṃ lagitaṃ .
Apica
P3.205 ‘‘ visamūlāti visattikā .Visaphalāti visattikā ’’ tiādināpi ( mahāni .3; cūḷani . mettagūmāṇavapucchāniddeso 22) nayenettha attho daṭṭhabbo .
Uddhastoti upari dhaṃsito .
Pariyonaddhoti samantā veṭhito .
Tantākulakajātoti tantaṃ viya ākulajāto .
Yathā nāma dunnikkhittaṃ mūsikacchinnaṃ pesakārānaṃ tantaṃ tahiṃ tahiṃ ākulaṃ
V2.382 hoti ,‘‘ idaṃ aggaṃ idaṃ mūlan ’’ ti aggena vā aggaṃ , mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ hoti , evaṃ sattā imāya taṇhāyaM2.386 pariyonaddhā ākulabyākulā na sakkonti attano nissaraṇamaggaṃ ujuṃ kātuṃ .Gulāguṇṭhikajātoti gulāguṇṭhikaṃ vuccati pesakārakañjiyasuttaṃ .
Gulā nāma sakuṇikā , tassā kulāvakotipi eke .
Yathā tadubhayampi ākulaṃ aggena vā aggaṃ , mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaranti purimanayeneva yojetabbaṃ .
Muñjapabbajabhūtoti muñjatiṇaṃ viya pabbajatiṇaṃ viya ca bhūto , tādiso jāto .
Yathā tāni tiṇāni koṭṭetvā katarajjuṃ jiṇṇakāle katthaci patitaṃ gahetvā tesaṃ tiṇānaṃ ‘‘ idaṃ aggaṃ idaṃ mūlan ’’ ti aggena vā aggaṃ , mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ .
Tampi ca paccattapurisakāre ṭhatvā sakkā bhaveyya ujuṃ kātuṃ , ṭhapetvā pana bodhisatte añño satto attano dhammatāya taṇhājālaṃ padāletvā attano nissaraṇamaggaṃ ujuṃ kātuṃ samattho nāma natthi .
Evamayaṃ loko taṇhājālena pariyonaddho apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati .
Tattha
P3.206 apāyoti niraya-tiracchānayoni-pettivisaya-asurakāyā .Sabbepi hi te vaḍḍhisaṅkhātassa āyassa abhāvato apāyāti vuccanti .
Tathā dukkhassa gatibhāvato duggati .
Sukhasamussayato vinipatitattā vinipāto .
Itaro pana –
‘‘ Khandhānañca paṭipāṭi , dhātuāyatanāna ca ;
Abbocchinnaṃ vattamānā , saṃsāroti pavuccati .
Taṃ sabbaṃ nātivattati nātikkamati , atha kho cutito paṭisandhiṃ paṭisandhito cutinti evaṃ punappunaṃ cutipaṭisandhiyo gaṇhamāno tīsu bhavesu catūsu yonīsu pañcasu gatīsu sattasu viññāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu mahāsamudde vātakkhittanāvā viya yante yuttagoṇo viya ca paribbhamatiyeva .
Ajjhattikassa upādāyāti ajjhattikaṃ khandhapañcakaṃ upādāya .
Idañhi upayogatthe sāmivacanaṃ .
Bāhirassa upādāyāti bāhiraṃ khandhapañcakaṃ upādāya , idampi upayogatthe sāmivacanaṃ .
Asmīti , bhikkhave , satīti , bhikkhave , yadetaṃ ajjhattaṃ khandhapañcakaṃ upādāya taṇhāmānadiṭṭhivasena samūhaggāhato asmīti hoti , tasmiṃ satīti attho .
Itthasmīti hotītiādīsu pana evaṃ samūhato ahanti gahaṇe sati tato anupanidhāya
M2.387 ca upanidhāya cātiV2.383 dvidhā gahaṇaṃ hoti .Tattha anupanidhāyāti aññaṃ ākāraṃ anupagamma
P3.207 sakabhāvameva ārammaṇaṃ katvā itthasmīti hoti , khattiyādīsu idaṃpakāro ahanti evaṃ taṇhāmānadiṭṭhivasena hotīti attho .Idaṃ tāva anupanidhāya gahaṇaṃ .
Upanidhāya gahaṇaṃ pana duvidhaṃ hoti samato ca asamato ca .
Taṃ dassetuṃ evaṃsmīti aññathāsmīti ca vuttaṃ .
Tattha evaṃsmīti idaṃ samato upanidhāya gahaṇaṃ , yathāyaṃ khattiyo yathāyaṃ brāhmaṇo , evamahampīti attho .
Aññathāsmīti idaṃ pana asamato gahaṇaṃ , yathāyaṃ khattiyo yathāyaṃ brāhmaṇo , tato aññathā ahaṃ , hīno vā adhiko vāti attho .
Imāni tāva paccuppannavasena cattāri taṇhāvicaritāni .
Asasmīti satasmīti imāni pana dve yasmā atthīti asaṃ , niccassetaṃ adhivacanaṃ .
Sīdatīti sataṃ , aniccassetaṃ adhivacanaṃ .
Tasmā sassatucchedavasena vuttānīti veditabbāni .
Ito parāni san ti evamādīni cattāri saṃsayaparivitakkavasena vuttāni .
Santi hotīti evamādīsu ahaṃ siyanti hotīti evamattho veditabbo .
Adhippāyo panettha purimacatukke vuttanayeneva gahetabbo .
Apihaṃ san tiādīni pana cattāri api nāma ahaṃ bhaveyyanti evaṃ patthanākappanavasena vuttāni .
Tānipi purimacatukke vuttanayeneva veditabbāni .
Bhavissan tiādīni
P3.208 pana cattāri anāgatavasena vuttāni .Tesampi purimacatukke vuttanayeneva attho veditabbo .
Evamete –
‘‘ Dve diṭṭhisīsā sīsaññe , cattāro sīsamūlakā ;
Tayo tayoti etāni , aṭṭhārasa vibhāvaye .
Etesu hi asasmi , satasmīti ete dve diṭṭhisīsā nāma .
Asmi , santi , apihaṃ santi , bhavissanti ete cattāro suddhasīsā eva .
Itthasmītiādayo tayo tayoti dvādasa sīsamūlakā nāmāti evamete dve diṭṭhisīsā cattāro suddhasīsā dvādasa sīsamūlakāti aṭṭhārasa taṇhāvicaritadhammā veditabbā .
Imāni tāva ajjhattikassa upādāya aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni .
Bāhirassa upādāya taṇhāvicaritesupi eseva
M2.388 nayo .Imināti iminā rūpena vā … pe … viññāṇena vāti esa viseso veditabbo .
Sesaṃ tādisameva .
Iti evarūpāni atītāni chattiṃsāti ekamekassa puggalassa atīte addhani chattiṃsa .
Anāgatāni
V2.384 chattiṃsāti ekamekasseva puggalassa ca anāgate addhani chattiṃsa .Paccuppannāni chattiṃsāti ekassa vā puggalassa yathāsambhavato bahūnaṃ vā paccuppanne addhani chattiṃsāva .
Sabbasattānaṃ pana niyameneva atīte addhani chattiṃsa , anāgate chattiṃsa , paccuppanne chattiṃsa .
Anantā hi asadisataṇhāmānadiṭṭhibhedā sattā .
Aṭṭhasataṃ
P3.209 taṇhāvicaritaṃ hontīti ettha pana aṭṭhasatasaṅkhātaṃ taṇhāvicaritaṃ hotīti evamattho daṭṭhabbo .