1. Paṭhamauruvelasuttavaṇṇanā
21. Tatiyassa
V2.256P3.23 paṭhame uruvelāyan ti ettha uruvelāti mahāvelā , mahāvālikarāsīti attho .Atha vā urūti vālukā vuccati , velāti mariyādā .
Velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelāti evamettha attho daṭṭhabbo .
Atīte kira anuppanne buddhe dasasahassā kulaputtā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tasmiṃ padese viharantā ekadivasaṃ sannipatitvā katikavattaṃ akaṃsu –
‘‘ kāyakammavacīkammāni nāma paresampi pākaṭāni honti , manokammaṃ pana apākaṭaṃ .
Tasmā yo kāmavitakkaṃ vā byāpādavitakkaṃ vā vihiṃsāvitakkaṃ vā vitakketi , tassa añño codako nāma natthi .
So attanāva attānaṃ codetvā pattapuṭena vālukaṃ āharitvā imasmiṃ ṭhāne ākiratu , idamassa daṇḍakamman ’’ ti .
Tato paṭṭhāya yo tādisaṃ vitakkaṃ vitakketi , so tattha pattapuṭena vālukaṃ ākirati , evaṃ tattha anukkamena mahāvālukarāsi jāto .
Tato naṃ pacchimā janatā parikkhipitvā cetiyaṭṭhānamakāsi , taṃ sandhāya vuttaṃ –
‘‘ uruvelāti mahāvelā , mahāvālikarāsīti attho ’’ ti .
Tameva sandhāya vuttaṃ –
‘‘ atha vā urūti vālukā vuccati , velāti mariyādā , velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelāti evamettha attho daṭṭhabbo ’’ ti .
Najjā nerañjarāya tīreti uruvelagāmaṃ nissāya nerañjarānadītīre viharāmīti dasseti .
Ajapālanigrodheti
P3.24 ajapālakā tassa nigrodhassaM2.264 chāyāya nisīdantipi tiṭṭhantipi , tasmā so ajapālanigrodhotveva saṅkhaṃ gato , tassa heṭṭhāti attho .Paṭhamābhisambuddhoti sambuddho hutvā paṭhamameva .
Udapādīti ayaṃ vitakko pañcame sattāhe udapādi .
Kasmā udapādīti ?
Sabbabuddhānaṃ āciṇṇattā ceva pubbāsevanatāya ca .
Tattha pubbāsevanāya pakāsanatthaṃ tittirajātakaṃ āharitabbaṃ .
Hatthivānaratittirā kira ekasmiṃ padese viharantā ‘‘ yo amhākaṃ mahallako , tasmiṃ sagāravā viharissāmā ’’ ti nigrodhaṃ dassetvā ‘‘ ko nu kho amhākaṃ mahallako ’’ ti vīmaṃsantā tittirassa mahallakabhāvaṃ ñatvā tassa jeṭṭhāpacāyanakammaṃ katvā aññamaññaṃ
V2.257 samaggā sammodamānā viharitvā saggaparāyaṇā ahesuṃ .Taṃ kāraṇaṃ ñatvā rukkhe adhivatthā devatā imaṃ gāthamāha –
‘‘ Ye vuḍḍhamapacāyanti , narā dhammassa kovidā ;
Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā , samparāye ca suggatī ’’ ti .( jā .1.1.37);
Evaṃ ahetukatiracchānayoniyaṃ nibbattopi tathāgato sagāravavāsaṃ rocesi , idāni kasmā na rocessatīti .
Agāravoti aññasmiṃ gāravarahito , kañci garuṭṭhāne aṭṭhapetvāti attho .
Appatissoti patissayarahito , kañci jeṭṭhakaṭṭhāne aṭṭhapetvāti attho .
Samaṇaṃ
P3.25 vā brāhmaṇaṃ vāti ettha samitapāpabāhitapāpāyeva samaṇabrāhmaṇā adhippetā .Sakkatvā garuṃ katvāti sakkārañceva katvā garukārañca upaṭṭhapetvā .
Sadevake loketiādīsu saddhiṃ devehi sadevake .
Devaggahaṇena cettha mārabrahmesu gahitesupi māro nāma vasavattī sabbesaṃ upari vasaṃ vatteti , brahmā nāma mahānubhāvo , ekaṅguliyā ekasmiṃ cakkavāḷasahasse ālokaṃ pharati , dvīhi dvīsu , dasahi aṅgulīhi dasasu cakkavāḷasahassesu ālokaṃ pharati .
So iminā sīlasampannataroti vattuṃ mā labhantūti samārake sabrahmaketi visuṃ vuttaṃ .
Tathā samaṇā nāma ekanikāyādivasena bahussutā sīlavanto paṇḍitā , brāhmaṇāpi vatthuvijjādivasena bahussutā paṇḍitā .
Te iminā sampannatarāti vattuṃ
M2.265 mā labhantūti sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāyāti vuttaṃ .Sadevamanussāyāti idaṃ pana nippadesato dassanatthaṃ gahitameva gahetvā vuttaṃ .
Apicettha purimāni tīṇi padāni lokavasena vuttāni , pacchimāni dve pajāvasena .
Sīlasampannataran ti sīlena sampannataraṃ , adhikataranti attho .
Ettha ca sīlādayo cattāro dhammā lokiyalokuttarā kathitā , vimuttiñāṇadassanaṃ lokiyameva .
Paccavekkhaṇañāṇameva hetaṃ .
Pāturahosīti ‘‘ ayaṃ satthā avīcito yāva bhavaggā sīlādīhi attanā adhikataraṃ apassanto ‘ mayā paṭividdhanavalokuttaradhammameva sakkatvā upanissāya viharissāmī ’ ti cinteti , kāraṇaṃ bhagavā cinteti , atthaṃ vuḍḍhiṃ visesaṃ
P3.26 cinteti , gacchāmissa ussāhaṃ janessāmī ’’ ti cintetvā purato pākaṭo ahosi , abhimukhe aṭṭhāsīti attho .Vihaṃsu
V2.258 viharanti cāti ettha yo vadeyya –‘‘ viharantīti vacanato paccuppannepi bahū buddhā ’’ ti , so ‘‘ bhagavāpi bhante etarahi arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti iminā vacanena paṭibāhitabbo .
‘‘ Na me ācariyo atthi , sadiso me na vijjati ;
Sadevakasmiṃ lokasmiṃ , natthi me paṭipuggalo ’’ ti .( mahāva .11; ma . ni .2.341)–
Ādīhi cassa suttehi aññesaṃ buddhānaṃ abhāvo dīpetabbo .
Tasmāti yasmā sabbepi buddhā saddhammagaruno , tasmā .
Mahattamabhikaṅkhatāti mahantabhāvaṃ patthayamānena .
Saraṃ buddhāna sāsanan ti buddhānaṃ sāsanaṃ sarantena .
Yatoti yasmiṃ kāle .
Mahattena samannāgatoti rattaññumahattaṃ vepullamahattaṃ brahmacariyamahattaṃ lābhaggamahattanti iminā catubbidhena mahattena samannāgato .
Atha me saṅghepi gāravoti atha mayhaṃ saṅghepi gāravo jāto .
Kismiṃ pana kāle bhagavatā saṅghe gāravo katoti ?
Mahāpajāpatiyā dussayugadānakāle .
Tadā hi bhagavā attano upanītaṃ dussayugaṃ ‘‘ saṅghe , gotami , dehi , saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā ’’ ti vadanto saṅghe gāravaṃ akāsi nāma .