2. Caravaggo
1. Carasuttavaṇṇanā
11. Dutiyassa
V2.251P3.16 paṭhame adhivāsetīti cittaṃ adhiropetvā vāseti .Nappajahatīti na pariccajati .
Na vinodetīti na nīharati .
Na byantīkarotīti na vigatantaṃ paricchinnaparivaṭumaṃ karoti .
Na anabhāvaṃ gametīti na anuabhāvaṃ avaḍḍhiṃ vināsaṃ gameti .
Carampīti carantopi .
Anātāpīti nibbīriyo .
Anottāpīti upavādabhayarahito .
Satatan ti niccaṃ .
Samitan ti nirantaraṃ .
Evaṃ sabbattha atthaṃ ñatvā sukkapakkhe vuttavipariyāyena attho veditabbo .
Gāthāsu gehanissitan ti kilesanissitaṃ .
Mohaneyyesūti mohajanakesu ārammaṇesu .
Abhabboti abhājanabhūto .
Phuṭṭhuṃ sambodhimuttaman ti arahattamaggasaṅkhātaṃ uttamañāṇaṃ phusituṃ .
2. Sīlasuttavaṇṇanā
12. Dutiye
M2.259 sampannasīlāti paripuṇṇasīlā .Sampannapātimokkhāti paripuṇṇapātimokkhā .
Pātimokkhasaṃvarasaṃvutāti
P3.17 pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvutā pihitā upetā hutvā viharatha .Ācāragocarasampannāti ācārena ca gocarena ca sampannā samupāgatā bhavatha .
Aṇumattesu vajjesūti aṇuppamāṇesu dosesu .
Bhayadassāvinoti tāni aṇumattāni vajjāni bhayato dassanasīlā .
Samādāya sikkhatha sikkhāpadesūti sabbasikkhākoṭṭhāsesu samādātabbaṃ samādāya gahetvā sikkhatha .
‘‘ Sampannasīlānaṃ … pe … sikkhāpadesū ’’ ti ettakena dhammakkhānena sikkhattaye samādāpetvā ceva paṭiladdhaguṇesu ca vaṇṇaṃ kathetvā idāni uttari kātabbaṃ dassento kimassātiādimāha .
Tattha kimassāti kiṃ bhaveyya .
Yataṃ careti yathā caranto yato hoti saṃyato , evaṃ careyya .
Esa nayo sabbattha .
Accheti
V2.252 nisīdeyya .Yatamenaṃ pasārayeti yaṃ aṅgapaccaṅgaṃ pasāreyya , taṃ yataṃ saṃyatameva katvā pasāreyya .
Uddhan ti upari .
Tiriyan ti majjhaṃ .
Apācīnan ti adho .
Ettāvatā atītā paccuppannā anāgatā ca pañcakkhandhā kathitā .
Yāvatāti paricchedavacanaṃ .
Jagato
P3.18 gatīti lokassa nipphatti .Samavekkhitā ca dhammānaṃ , khandhānaṃ udayabbayan ti etesaṃ sabbaloke atītādibhedānaṃ pañcakkhandhadhammānaṃ udayañca vayañca samavekkhitā .
‘‘ Pañcakkhandhānaṃ udayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati , vayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passatī ’’ ti vuttehi samapaññāsāya lakkhaṇehi sammā avekkhitā hoti .
Cetosamathasāmīcin ti cittasamathassa anucchavikaṃ paṭipadaṃ .
Sikkhamānan ti paṭipajjamānaṃ , pūrayamānanti attho .
Pahitattoti pesitatto .
Āhūti kathayanti .
Sesamettha uttānameva .
Imasmiṃ pana sutte sīlaṃ missakaṃ kathetvā gāthāsu khīṇāsavo kathito .
3. Padhānasuttavaṇṇanā
13. Tatiye
M2.260 sammappadhānānīti sundarapadhānāni uttamavīriyāni .Sammappadhānāti paripuṇṇavīriyā .
Māradheyyābhibhūtāti tebhūmakavaṭṭasaṅkhātaṃ māradheyyaṃ abhibhavitvā samatikkamitvā ṭhitā .
Te asitāti te khīṇāsavā anissitā nāma .
Jātimaraṇabhayassāti jātiñca maraṇañca paṭicca uppajjanakabhayassa , jātimaraṇasaṅkhātasseva vā bhayassa .
Pāragūti pāraṅgatā .
Te tusitāti te khīṇāsavā tuṭṭhā nāma .
Jetvā māraṃ savāhinin ti sasenakaṃ māraṃ jinitvā ṭhitā .
Te
P3.19 anejāti te khīṇāsavā taṇhāsaṅkhātāya ejāya anejā niccalā nāma .Namucibalan ti mārabalaṃ .
Upātivattāti atikkantā .
Te sukhitāti te khīṇāsavā lokuttarasukhena sukhitā nāma .
Tenevāha –
‘‘ Sukhitā vata arahanto , taṇhā nesaṃ na vijjati ;
Asmimāno samucchinno , mohajālaṃ padālitan ’’ ti .( saṃ . ni .3.76);
4. Saṃvarasuttavaṇṇanā
14. Catutthe padhānānīti vīriyāni .
Saṃvarappadhānan ti cakkhādīni saṃvarantassa uppannavīriyaṃ
V2.253 .Pahānappadhānan ti kāmavitakkādayo pajahantassa uppannavīriyaṃ .
Bhāvanāppadhānan ti sambojjhaṅge bhāventassa uppannavīriyaṃ .
Anurakkhaṇāppadhānan ti samādhinimittaṃ anurakkhantassa uppannavīriyaṃ .
Vivekanissitan tiādīsu viveko , virāgo , nirodhoti tīṇipi nibbānassa nāmāni .
Nibbānaṃ hi upadhivivekattā viveko , taṃ āgamma rāgādayo virajjantīti virāgo , nirujjhantīti nirodho .
Tasmā vivekanissitantiādīsu ārammaṇavasena vā adhigantabbavasena vā nibbānanissitanti attho .
Vossaggapariṇāmin ti ettha dve vossaggā – pariccāgavossaggo ca pakkhandanavossaggo ca .
Tattha vipassanā tadaṅgavasena kilese ca khandhe ca rāgaṃ pariccajatīti pariccāgavossaggo .
Maggo ārammaṇavasena nibbānaṃ pakkhandatīti pakkhandanavossaggo .
Tasmā vossaggapariṇāminti yathā bhāviyamāno
M2.261 satisambojjhaṅgo vossaggatthāya pariṇamati , vipassanābhāvañca maggabhāvañca pāpuṇāti , evaṃ taṃ bhāvetīti ayamettha attho .Sesapadesupi eseva nayo .
Bhaddakan ti
P3.20 laddhakaṃ .Samādhinimittaṃ vuccati aṭṭhikasaññādivasena adhigato samādhiyeva .
Anurakkhatīti samādhipāripanthikadhamme rāgadosamohe sodhento rakkhati .
Ettha ca aṭṭhikasaññādikā pañceva saññā vuttā , imasmiṃ pana ṭhāne dasapi asubhāni vitthāretvā kathetabbāni .
Tesaṃ vitthāro visuddhimagge ( visuddhi .1.102 ādayo ) vuttoyeva .
Gāthāya saṃvarādinipphādakaṃ vīriyameva vuttaṃ .
Khayaṃ dukkhassa pāpuṇeti dukkhakkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ pāpuṇeyyāti .
5. Paññattisuttavaṇṇanā
15. Pañcame aggapaññattiyoti uttamapaññattiyo .
Attabhāvīnan ti attabhāvavantānaṃ .
Yadidaṃ rāhu asurindoti yo esa rāhu asurindo ayaṃ aggoti .
Ettha rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco , bāhantaramassa dvādasayojanasatāni , hatthatalapādatalānaṃ puthulatā tīṇi yojanasatāni .
Aṅgulipabbāni paṇṇāsa yojanāni , bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ , nalāṭaṃ tiyojanasataṃ , sīsaṃ navayojanasataṃ .
Kāmabhogīnaṃ yadidaṃ rājā mandhātāti yo esa rājā mandhātā nāma , ayaṃ dibbepi mānusakepi kāme paribhuñjanakānaṃ
V2.254 sattānaṃ aggo nāma .Esa hi asaṅkheyyāyukesu manussesu nibbattitvā icchiticchitakkhaṇe hiraññavassaṃ vassāpento mānusake kāme dīgharattaṃ paribhuñji .
Devaloke
P3.21 pana yāva chattiṃsāya indānaṃ āyuppamāṇaṃ , tāva paṇīte kāme paribhuñjīti kāmabhogīnaṃ aggo nāma jāto .Ādhipateyyānan ti adhipatiṭṭhānaṃ jeṭṭhakaṭṭhānaṃ karontānaṃ .
Tathāgato aggamakkhāyatīti lokiyalokuttarehi guṇehi tathāgato aggo seṭṭho uttamo akkhāyati .
Iddhiyā yasasā jalan ti dibbasampattisamiddhiyā ca parivārasaṅkhātena yasasā ca jalantānaṃ .
Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnan ti upari ca majjhe ca heṭṭhā ca .
Yāvatā jagato gatīti yattakā lokanipphatti .
6. Sokhummasuttavaṇṇanā
16. Chaṭṭhe
M2.262 sokhummānīti sukhumalakkhaṇapaṭivijjhanakāni ñāṇāni .Rūpasokhummena samannāgato hotīti rūpe saṇhasukhumalakkhaṇapariggāhakena ñāṇena samannāgato hoti .
Paramenāti uttamena .
Tena ca rūpasokhummenāti tena yāva anulomabhāvaṃ pattena sukhumalakkhaṇapariggāhakañāṇena .
Na samanupassatīti natthibhāveneva na passati .
Na patthetīti natthibhāveneva na pattheti .
Vedanāsokhummā dīsupi eseva nayo .
Rūpasokhummataṃ ñatvāti rūpakkhandhassa saṇhasukhumalakkhaṇapariggāhakena ñāṇena sukhumataṃ jānitvā .
Vedanānañca sambhavan ti vedanākkhandhassa ca pabhavaṃ jānitvā .
Saññā yato samudetīti yasmā kāraṇā saññākkhandho samudeti nibbattati , tañca jānitvā .
Atthaṃ
P3.22 gacchati yattha cāti yasmiṃ ṭhāne nirujjhati , tañca jānitvā .Saṅkhāre parato ñatvāti saṅkhārakkhandhaṃ aniccatāya lujjanabhāvena parato jānitvā .
Iminā hi padena aniccānupassanā kathitā .
Dukkhato no ca attatoti iminā dukkhānattānupassanā .
Santoti kilesasantatāya santo .
Santipade ratoti nibbāne rato .
Iti suttante catūsu ṭhānesu vipassanāva kathitā , gāthāsu lokuttaradhammopīti .
7. Paṭhamaagatisuttavaṇṇanā
17-19.
Sattame
V2.255 agatigamanānīti nagatigamanāni .Chandāgatiṃ gacchatīti chandena agatiṃ gacchati , akattabbaṃ karoti .
Sesesupi eseva nayo .
Chandā dosā bhayā mohāti chandena , dosena , bhayena , mohena .
Ativattatīti atikkamati .
Aṭṭhamaṃ uttānameva .
Navame tathābujjhanakānaṃ vasena dvīhipi nayehi kathitaṃ .
10. Bhattuddesakasuttavaṇṇanā
20. Dasame bhattuddesakoti salākabhattādīnaṃ uddesako .
Kāmesu asaṃyatāti vatthukāmesu kilesakāmehi asaṃyatā .
Parisākasaṭo
M2.263 ca panesa vuccatīti ayañca pana so evarūpā parisākacavaro nāma vuccatīti attho .Samaṇenāti buddhasamaṇena .
Parisāya maṇḍo ca panesa vuccatīti ayaṃ evarūpā parisā vippasannena parisāmaṇḍoti vuccatīti .
Caravaggo dutiyo .