Issues
Select Version
Catukkanipāta-aṭṭhakathā
Catukkanipāta-aṭṭhakathā

3. Lokasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Lokasuttavaṇṇanā

23. Tatiye lokoti dukkhasaccaṃ .
Abhisambuddhoti ñāto paccakkho kato .
LokasmātiV2.261 dukkhasaccato .
Pahīnoti mahābodhimaṇḍe arahattamaggañāṇena pahīno .
Tathāgatassa bhāvitāti tathāgatena bhāvitā .
Evaṃ ettakena ṭhānena catūhi saccehi attano buddhabhāvaṃ kathetvā idāni tathāgatabhāvaṃ kathetuṃ yaṃ , bhikkhavetiādimāha .
Tattha diṭṭhan ti rūpāyatanaṃ .
Sutan ti saddāyatanaṃ .
Mutan ti patvā gahetabbato gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ .
Viññātan ti sukhadukkhādi dhammārammaṇaṃ .
Pattan ti pariyesitvā vā apariyesitvā vā pattaṃ .
Pariyesitan ti pattaṃ vā appattaṃ vā pariyesitaṃ .
Anuvicaritaṃ manasāti cittena anusañcaritaṃ .
TathāgatenaM2.269 abhisambuddhan ti iminā etaṃ dasseti – yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa nīlaṃ pītakantiādi rūpārammaṇaṃ cakkhudvāre āpāthaṃ āgacchati ,‘‘ ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma rūpārammaṇaṃP3.32 disvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto ’’ ti sabbaṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ .
Tathā yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa bherisaddo mudiṅgasaddotiādi saddārammaṇaṃ sotadvāre āpāthaṃ āgacchati , mūlagandho tacagandhotiādi gandhārammaṇaṃ ghānadvāre āpāthaṃ āgacchati , mūlaraso khandharasotiādi rasārammaṇaṃ jivhādvāre āpāthaṃ āgacchati , kakkhaḷaṃ mudukantiādi pathavīdhātutejodhātuvāyodhātubhedaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ kāyadvāre āpāthaṃ āgacchati ,‘‘ ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma phoṭṭhabbārammaṇaṃ phusitvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto ’’ ti sabbaṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ .
Tathā yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa sukhadukkhādibhedaṃ dhammārammaṇaṃ manodvārassa āpāthaṃ āgacchati ,‘‘ ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma dhammārammaṇaṃ vijānitvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto ’’ ti sabbaṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ .
Yañhi , bhikkhave , imesaṃ sabbasattānaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ , tattha tathāgatena adiṭṭhaṃ vā asutaṃ vā amutaṃ vā aviññātaṃ vā natthi , imassa pana mahājanassa pariyesitvā appattampi atthi , apariyesitvā appattampi atthi , pariyesitvā pattampi atthi , apariyesitvā pattampi atthi , sabbampi tathāgatassa appattaṃ nāma natthi ñāṇena asacchikataṃ .
Tasmā tathāgatoti vuccatīti yaṃ yathā lokena gataṃ , tassa tathevaP3.33 gatattā tathāgatoti vuccatiV2.262 .
Pāḷiyaṃ pana ‘‘ abhisambuddhan ’’ ti vuttaṃ , taṃ gatasaddena ekatthaṃ .
Iminā nayena sabbavāresu tathāgatoti nigamassa attho veditabbo .
Tassa yutti ekapuggalavaṇṇanāyaṃ tathāgatasaddavitthāre vuttāyeva .
Apicettha aññadatthūti ekaṃsatthe nipāto .
Dakkhatīti daso .
Vasaṃ vattetīti vasavattī .
Sabbaṃ lokaṃ abhiññāti tedhātukaṃ lokasannivāsaṃ jānitvā .
Sabbaṃ loke yathātathan ti tasmiṃ tedhātukalokasannivāse yaṃkiñci neyyaṃ , sabbaṃ taṃ yathātathaṃ aviparītaṃ jānitvā .
Visaṃyuttoti catunnaṃM2.270 yogānaṃ pahānena visaṃyutto .
Anūpayoti taṇhādiṭṭhiupayehi virahito .
Sabbābhibhūti rūpādīni sabbārammaṇāni abhibhavitvā ṭhito .
Dhīroti dhitisampanno .
Sabbaganthappamocanoti sabbe cattāropi ganthe mocetvā ṭhito .
Phuṭṭhassāti phuṭṭhā assa .
Idañca karaṇatthe sāmivacanaṃ .
Paramā santīti nibbānaṃ .
Tañhi tena ñāṇaphusanena phuṭṭhaṃ .
Tenevāha – nibbānaṃ akutobhayan ti .
AthaP3.34 vā paramāsantīti uttamā santi .
Katarā sāti ?
Nibbānaṃ .
Yasmā pana nibbāne kutoci bhayaṃ natthi , tasmā taṃ akutobhayan ti vuccati .
Vimutto upadhisaṅkhayeti upadhisaṅkhayasaṅkhāte nibbāne tadārammaṇāya phalavimuttiyā vimutto .
Sīho anuttaroti parissayānaṃ sahanaṭṭhena kilesānañca hiṃsanaṭṭhena tathāgato anuttaro sīho nāma .
Brahman ti seṭṭhaṃ .
Itīti evaṃ tathāgatassa guṇe jānitvā .
Saṅgammāti samāgantvā .
Taṃ namassantīti taṃ tathāgataṃ te saraṇaṃ gatā namassanti .
Idāni yaṃ vadantā te namassanti , taṃ dassetuṃ dantotiādi vuttaṃ .
Taṃ uttānatthamevāti .