Issues
Select Version
Catukkanipāta-aṭṭhakathā
Catukkanipāta-aṭṭhakathā

(16)1. Indriyavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

(16)1. Indriyavaggo

1. Indriyasuttādivaṇṇanā

151. CatutthassaV2.337M2.340 paṭhame saddhādhurena indaṭṭhaṃ karotīti saddhindriyaṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Dutiye assaddhiye akampanaṭṭhena saddhābalaṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Tatiye anavajjabalan ti niddosabalaṃ .
Saṅgahabalan ti saṅgaṇhitabbayuttakānaṃ saṅgaṇhanabalaṃ .
Catutthapañcamāni uttānāneva .

6. Kappasuttavaṇṇanā

156. Chaṭṭhe saṃvaṭṭatīti ettha tayo saṃvaṭṭā āposaṃvaṭṭo , tejosaṃvaṭṭo , vāyosaṃvaṭṭoti .
Tisso saṃvaṭṭasīmā ābhassarā , subhakiṇhā , vehapphalāti .
Yadā kappo tejena saṃvaṭṭati , ābhassarato heṭṭhā agginā ḍayhati .
Yadā āpena saṃvaṭṭati , subhakiṇhato heṭṭhā udakena vilīyati .
Yadā vātenaP3.135 saṃvaṭṭati , vehapphalato heṭṭhā vātena viddhaṃsati .
Vitthārato pana sadāpi ekaṃ buddhakkhettaṃ vinassati .
Ayamettha saṅkhepo , vitthārakathā pana visuddhimagge ( visuddhi .2.403-404 ādayo ) vuttanayeneva veditabbā .

7. Rogasuttavaṇṇanā

157. Sattame vighātavāti mahicchāpaccayena vighātena dukkhena samannāgato .
Asantuṭṭhoti catūsu paccayesu tīhi santosehi asantuṭṭho .
Anavaññappaṭilābhāyāti parehi anavajānanassa paṭilābhatthāya .
Lābhasakkārasilokappaṭilābhāyāti susaṅkhatacatupaccayasaṅkhātassa lābhasakkārassaV2.338 ceva vaṇṇabhaṇanasaṅkhātassa silokassa ca paṭilābhatthāya .
Saṅkhāya kulāni upasaṅkamatīti ‘‘ iti maṃ ete jānissantī ’’ ti jānanatthāya kulāni upasaṅkamati .
Sesapadesupi eseva nayo .

8. Parihānisuttavaṇṇanā

158. AṭṭhameM2.341 gambhīresūti atthagambhīresu .
Ṭhānāṭhānesūti kāraṇākāraṇesu .
Na kamatīti nāvagāhati nappavattati .
Paññācakkhūti ettha uggahaparipucchāpaññāpi vaṭṭati , sammasanappaṭivedhapaññāpi vaṭṭatiyeva .

9. Bhikkhunīsuttavaṇṇanā

159. Navame ehi tvan ti there paṭibaddhacittā taṃ pahiṇituṃ evamāha .
Sasīsaṃ pārupitvāti saha sīsena kāyaṃ pārupitvā .
Mañcake nipajjīti vegena mañcakaṃ paññāpetvā tattha nipajji .
EtadavocātiP3.136 tassākāraṃ sallakkhetvā lobhappahānatthāya saṇheneva asubhakathaṃ kathetuṃ etaṃ avoca .
Āhārasambhūtoti āhārena sambhūto āhāraṃ nissāya vaḍḍhito .
Āhāraṃ nissāya āhāraṃ pajahatīti paccuppannaṃ kabaḷīkārāhāraṃ nissāya taṃ evaṃ yoniso sevamāno pubbakammasaṅkhātaṃ āhāraṃ pajahati .
Paccuppannepi pana kabaḷīkārāhāre nikantitaṇhā pajahitabbā .
Taṇhaṃ pajahatīti idāni evaṃ pavattaṃ paccuppannataṇhaṃ nissāya vaṭṭamūlikaṃ pubbataṇhaṃ pajahati .
Ayaṃ pana paccuppannataṇhā kusalā akusalāti ?
Akusalā .
Sevitabbā na sevitabbāti ?
Sevitabbā .
Paṭisandhiṃ ākaḍḍhati nākaḍḍhatīti ?
Nākaḍḍhati .
Etissāpi pana paccuppannāya sevitabbataṇhāya nikanti pajahitabbāyeva .
So hi nāma āyasmā āsavānaṃ khayā upasampajja viharissati , kimaṅgaṃ panāhan ti ettha kimaṅgaṃ panāti kāraṇaparivitakkanametaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – so āyasmā arahattaphalaṃ sacchikatvā viharissati , ahaṃ kena kāraṇena na sacchikatvā viharissāmi .
Sopi hi āyasmā sammāsambuddhasseva putto , ahampi sammāsambuddhasseva putto , mayhampetaṃ uppajjissatīti .
Mānaṃ nissāyāti idaṃ evaṃ uppannasevitabbamānaṃV2.339 nissāya .
MānaṃP3.137 pajahatīti vaṭṭamūlakaṃ pubbamānaṃ pajahati .
Yaṃ nissāya panesa taṃ pajahati , sopi taṇhā viya akusalo ceva sevitabbo ca , no ca paṭisandhiṃ ākaḍḍhati .
Nikanti pana tasmimpi pajahitabbāva .
SetughātoM2.342 vutto bhagavatāti padaghāto paccayaghāto buddhena bhagavatā kathito .
Iti imehi catūhi aṅgehi there desanaṃ vinivaṭṭente tassā bhikkhuniyā theraṃ ārabbha uppanno chandarāgo apagañchi .
Sāpi theraṃ khamāpetuṃ accayaṃ desesi , theropissā paṭiggaṇhi .
Taṃ dassetuṃ atha kho sā bhikkhunītiādi vuttaṃ .

10. Sugatavinayasuttavaṇṇanā

160. Dasame duggahitan ti uppaṭipāṭiyā gahitaṃ .
Pariyāpuṇantīti vaḷañjenti kathenti .
Padabyañjanehīti ettha padameva atthassa byañjanato byañjananti vuttaṃ .
Dunnikkhittassāti duṭṭhu nikkhittassa uppaṭipāṭiyā ṭhapitassa .
Atthopi dunnayo hotīti aṭṭhakathā nīharitvā kathetuṃ na sakkā hoti .
Chinnamūlakoti mūlabhūtānaṃ bhikkhūnaṃ upacchinnattā chinnamūlako .
Appaṭisaraṇoti appatiṭṭho .
Bāhulikāti paccayabāhullāya paṭipannā .
Sāthalikāti tisso sikkhā sithilaggahaṇena gaṇhanakā .
OkkamaneP3.138 pubbaṅgamāti pañca nīvaraṇāni avagamanato okkamananti vuccanti , tattha pubbaṅgamāti attho .
Paviveketi tividhe viveke .
Nikkhittadhurāti nibbīriyā .
Iminā nayena pana sabbattha attho veditabbo .
Indriyavaggo paṭhamo .