(7)2. Pattakammavaggo
1. Pattakammasuttavaṇṇanā
61. Dutiyassa
V2.305P3.98 paṭhame aniṭṭhapaṭikkhepena iṭṭhā .Mane kamanti pavisantīti kantā .
Manaṃ appāyanti pavaḍḍhentīti manāpā .
Dullabhāti paramadullabhā .
Bhogāti bhuñjitabbā rūpādayo visayā .
Sahadhammenāti dhammeneva saddhiṃ uppajjantu , mā dhammūpaghātaṃ katvā adhammenāti .
Athavā sahadhammenāti sakāraṇena , tena tena senāpatiseṭṭhiṭṭhānādikāraṇena saddhiṃyeva uppajjantūti attho .
Yasoti parivārasampatti .
Saha
M2.313 ñātībhīti ñātakehi saddhiṃ .Saha upajjhāyehīti sukhadukkhesu upanijjhāyitabbattā upajjhāyasaṅkhātehi sandiṭṭhasambhattehi saddhiṃ .
Akiccaṃ karotīti akātabbaṃ karoti .
Kiccaṃ aparādhetīti kattabbayuttakaṃ kiccaṃ akaronto taṃ aparādheti nāma .
Dhaṃsatīti patati parihāyati .
Abhijjhāvisamalobhan ti abhijjhāsaṅkhātaṃ visamalobhaṃ .
Pajahatīti nudati nīharati .
Mahāpaññoti mahantapañño .
Puthupaññoti puthulapañño .
Āpātadasoti taṃ taṃ atthaṃ āpāteti tameva passati , sukhumampissa atthajātaṃ āpātaṃ āgacchatiyevāti attho .
Uṭṭhānavīriyādhigatehīti
P3.99 uṭṭhānasaṅkhātena vīriyena adhigatehi .Bāhābalaparicitehīti bāhābalena paricitehi vaḍḍhitehi .
Sedāvakkhittehīti avakkhittasedehi , sedaṃ muñcitvā vāyāmena payogena samadhigatehīti attho .
Dhammikehīti dhammayuttehi .
Dhammaladdhehīti dasakusalakammapathadhamme akopetvā laddhehi .
Pattakammānīti yuttakammāni anucchavikakammāni .
Sukhetīti sukhitaṃ karoti .
Pīṇetīti pīṇitaṃ balasampannaṃ karoti .
Ṭhānagataṃ hotīti kāraṇagataṃ hoti .
Kiṃ pana tanti ?
Catūsu pattakammesu ekaṃ bhogehi kattabbakammaṃ bhogajātameva ṭhānagataṃ .
Pattagatan ti yuttappattaṭṭhānagataṃ .
Āyatanaso paribhuttan ti kāraṇeneva paribhuttaṃ bhogajātaṃ hoti .
Pariyodhāya
V2.306 saṃvattatīti pidahitvā vattati .Yathā aggiādīhi uppannāsu āpadāsu , evaṃ ādittagehanibbāpanādīnaṃ atthāya dhanapariccāgaṃ katvā tāsaṃ āpadānaṃ maggaṃ pidahati nivāreti .
Sotthiṃ attānaṃ karotīti nirupaddavaṃ khemaṃ attānaṃ karoti .
Ñātibalin ti ñātakānaṃ baliṃ .
Atithibalin ti āgantukānaṃ baliṃ .
Pubbapetabalin ti
P3.100 paralokagatānaṃ ñātakānaṃ baliṃ .Rājabalin ti rañño kattabbayuttakaṃ rājabaliṃ .
Devatābalin ti devatānaṃ kattabbabaliṃ .
Sabbametaṃ tesaṃ tesaṃ yathānucchavikavasena dātabbadānassa adhivacanaṃ .
Khantisoracce niviṭṭhāti adhivāsanakkhantiyañca susīlatāya ca niviṭṭhā .
Ekamattānaṃ damentīti ekaṃ attanova attabhāvaṃ indriyadamena damenti .
Samentīti attano cittaṃ kilesavūpasamanena samenti .
Parinibbāpentīti kilesaparinibbāneneva
M2.314 parinibbāpenti .Uddhaggikan tiādīsu uparūparibhūmīsu phaladānavasena uddhamaggamassāti uddhaggikā .
Saggassa hitāti tatrupapattijananato sovaggikā .
Nibbattanibbattaṭṭhāne sukhova vipāko assāti sukhavipākā .
Suṭṭhu aggānaṃ dibbavaṇṇādīnaṃ dasannaṃ visesānaṃ nibbattanato saggasaṃvattanikā , evarūpaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpetīti attho .
Ariyadhamme ṭhitoti pañcasīladhamme patiṭṭhito .
Pecca sagge pamodatīti paralokaṃ gantvā yattha sagge paṭisandhiṃ gaṇhāti , tattha modati .
Sotāpannasakadāgāmino vā hontu anāgāmī vā , sabbesaṃ ayaṃ paṭipadā labbhatevāti .
2. Ānaṇyasuttavaṇṇanā
62. Dutiye
P3.101 adhigamanīyānīti pattabbāni .Kāmabhogināti vatthukāme ca kilesakāme ca paribhuñjantena .
Atthisukhā dīsu atthīti uppajjanakasukhaṃ atthisukhaṃ nāma .
Bhoge paribhuñjantassa uppajjanakasukhaṃ bhogasukhaṃ nāma .
Anaṇosmīti uppajjanakasukhaṃ ānaṇyasukhaṃ nāma .
Niddoso anavajjosmīti uppajjanakasukhaṃ anavajjasukhaṃ nāma .
Bhuñjan ti bhuñjamāno .
Paññā vipassatīti paññāya vipassati .
Ubho bhāgeti dve koṭṭhāse , heṭṭhimāni tīṇi ekaṃ koṭṭhāsaṃ , anavajjasukhaṃ ekaṃ koṭṭhāsanti evaṃ paññāya passamāno
V2.307 dve koṭṭhāse jānātīti attho .Anavajjasukhassetan ti etaṃ tividhampi sukhaṃ anavajjasukhassa soḷasiṃ kalaṃ nāgghatīti .
3. Brahmasuttavaṇṇanā
63. Tatiyaṃ tikanipāte vaṇṇitameva .
Sapubbadevatānīti padamattameva ettha visesoti .
Catutthe sabbaṃ uttānatthameva .
5. Rūpasuttavaṇṇanā
65. Pañcame rūpe pamāṇaṃ gahetvā pasanno rūpappamāṇo nāma .
Rūpappasannoti tasseva atthavacanaṃ .
Ghose pamāṇaṃ gahetvā pasanno ghosappamāṇo
M2.315 nāma .Cīvaralūkhapattalūkhesu pamāṇaṃ gahetvā pasanno lūkhappamāṇo nāma .
Dhamme pamāṇaṃ gahetvā pasanno dhammappamāṇo nāma .
Itarāni tesaṃyeva atthavacanāni .
Sabbasatte
P3.102 ca tayo koṭṭhāse katvā dve koṭṭhāsā rūpappamāṇā , eko na rūpappamāṇo .Pañca koṭṭhāse katvā cattāro koṭṭhāsā ghosappamāṇā , eko na ghosappamāṇo .
Dasa koṭṭhāse katvā nava koṭṭhāsā lūkhappamāṇā , eko na lūkhappamāṇo .
Satasahassaṃ koṭṭhāse katvā pana eko koṭṭhāsova dhammappamāṇo , sesā na dhammappamāṇāti veditabbā .
Rūpe pamāṇiṃsūti ye rūpaṃ disvā pasannā , te rūpe pamāṇiṃsu nāma , pasīdiṃsūti attho .
Ghosena anvagūti ghosena anugatā , ghosappamāṇaṃ gahetvā pasannāti attho .
Chandarāgavasūpetāti chandassa ca rāgassa ca vasaṃ upetā .
Ajjhattañca na jānātīti niyakajjhatte tassa guṇaṃ na jānāti .
Bahiddhā ca na passatīti bahiddhāpissa paṭipattiṃ na passati .
Samantāvaraṇoti samantato āvārito , samantā vā āvaraṇamassāti samantāvaraṇo .
Ghosena vuyhatīti ghosena niyati , na guṇena .
Ajjhattañca na jānāti , bahiddhā ca vipassatīti niyakajjhatte guṇaṃ na jānāti , bahiddhā panassa paṭipattiṃ passati .
Bahiddhā phaladassāvīti tassa parehi kataṃ bahiddhā sakkāraphalaṃ passanto .
Vinīvaraṇadassāvīti vivaṭadassāvī .
Na so ghosena vuyhatīti so ghosena na nīyati .
6. Sarāgasuttavaṇṇanā
66. Chaṭṭhe
V2.308 mohajaṃ cāpaviddasūti mohajaṃ cāpi aviddasū apaṇḍitā .Savighātan ti
P3.103 sadukkhaṃ .Dukhudrayan ti āyatiñca dukkhavaḍḍhidāyakaṃ .
Acakkhukāti paññācakkhurahitā .
Yathā dhammā tathā santāti yathā rāgādayo dhammā ṭhitā , tathā sabhāvāva hutvā .
Na tassevanti maññareti mayaṃ evaṃsantā evaṃsabhāvāti tassa na maññare , na maññantīti attho .
Imasmiṃ suttepi gāthāsupi vaṭṭameva kathitaṃ .
7. Ahirājasuttavaṇṇanā
67. Sattame
M2.316 imāni cattāri ahirājakulānīti idaṃ daṭṭhavisāneva sandhāya vuttaṃ .Ye hi keci daṭṭhavisā , sabbete imesaṃ catunnaṃ ahirājakulānaṃ abbhantaragatāva honti .
Attaguttiyāti attano guttatthāya .
Attarakkhāyāti attano rakkhaṇatthāya .
Attaparittāyāti attano parittāṇatthāya .
Parittaṃ nāma anujānāmīti attho .
Idāni yathā taṃ parittaṃ kātabbaṃ , taṃ dassento virūpakkhehi metiādimāha .
Tattha virūpakkhehīti virūpakkhanāgakulehi .
Sesesupi eseva nayo .
Apādakehīti apādakasattehi .
Sesesupi eseva nayo .
Sabbe sattāti ito pubbe ettakena ṭhānena odissakamettaṃ kathetvā idāni anodissakamettaṃ kathetuṃ idamāraddhaṃ .
Tattha sattā pāṇā bhūtāti sabbānetāni puggalavevacanāneva .
Bhadrāni passantūti bhadrāni ārammaṇāni passantu .
Mā kañci pāpamāgamāti kañci sattaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ mā āgacchatu .
Appamāṇo buddhoti ettha buddhoti buddhaguṇā veditabbā .
Te hi appamāṇā nāma .
Sesapadadvayepi
P3.104 eseva nayo .Pamāṇavantānīti guṇappamāṇena yuttāni .
Uṇṇanābhīti lomasanābhiko makkaṭako .
Sarabūti gharagolikā .
Katā me rakkhā , katā me parittāti mayā ettakassa janassa rakkhā ca parittāṇañca kataṃ .
Paṭikkamantu bhūtānīti sabbepi me kataparittāṇā sattā apagacchantu , mā maṃ viheṭhayiṃsūti attho .
8. Devadattasuttavaṇṇanā
68. Aṭṭhame
V2.309 acirapakkante devadatteti saṅghaṃ bhinditvā nacirapakkante .Parābhavāyāti avaḍḍhiyā vināsāya .
Assatarīti vaḷavāya kucchismiṃ gadrabhassa jātā .
Attavadhāya gabbhaṃ gaṇhātīti taṃ assena saddhiṃ sampayojenti , sā gabbhaṃ gaṇhitvā kāle sampatte vijāyituṃ nasakkontī pādehi bhūmiṃ paharantī tiṭṭhati .
Athassā cattāro pāde catūsu khāṇūsu bandhitvā kucchiṃ phāletvā potakaṃ nīharanti .
Sā tattheva marati .
Tenetaṃ vuttaṃ .
9. Padhānasuttavaṇṇanā
69. Navame
M2.317 kilesānaṃ saṃvaratthāya pavesanadvāraṃ pidahanatthāya padhānaṃ saṃvarappadhānaṃ , pajahanatthāya padhānaṃ pahānappadhānaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃ brūhanatthāya vaḍḍhanatthāya padhānaṃ bhāvanāppadhānaṃ , tesaṃyeva anurakkhaṇatthāya padhānaṃ anurakkhaṇāppadhānaṃ .10. Adhammikasuttavaṇṇanā
70. Dasame
P3.105 adhammikā hontīti porāṇakarājūhi ṭhapitaṃ dasabhāgabaliñceva aparādhānurūpañca daṇḍaṃ aggahetvā atirekabalino ceva atirekadaṇḍassa ca gahaṇena adhammikā .Rājāyuttāti rañño janapadesu kiccasaṃvidhāyakā āyuttakapurisā .
Brāhmaṇagahapatikāti antonagaravāsino brāhmaṇagahapatayo .
Negamajānapadāti nigamavāsino ceva janapadavāsino ca .
Visaman ti visamā hutvā , asamayena vāyantīti attho .
Visamāti na samā , atithaddhā vā atimudukā vāti attho .
Apañjasāti maggato apagatā , ummaggagāmino hutvā vāyantīti attho .
Devatā parikupitā bhavantīti vātesu hi visamesu apañjasesu vāyantesu rukkhā bhijjanti , vimānāni bhijjanti .
Tasmā devatā parikupitā bhavanti , tā devassa sammā vassituṃ na denti .
Tena vuttaṃ devo na sammā dhāraṃ anuppavecchatīti .
Visamapākāni sassāni bhavantīti ekasmiṃ ṭhāne gabbhīni honti , ekasmiṃ sañjātakhīrāni , ekaṃ ṭhānaṃ paccatīti evaṃ visamaṃ pākāni sassāni bhavanti .
Samaṃ
V2.310 nakkhattāni tārakarūpāni parivattantīti yathā kattikapuṇṇamā kattikanakkhattameva labhati , migasirapuṇṇamā migasiranakkhattamevāti evaṃ tasmiṃ tasmiṃP3.106 māse sā sā puṇṇamā taṃ taṃ nakkhattameva labhati , tathā sammā parivattanti .Samaṃ vātā vāyantīti avisamā hutvā samayasmiṃyeva vāyanti , cha māse uttarā vātā , cha māsedakkhiṇāti evaṃ tesaṃ tesaṃ janapadānaṃ anurūpe samaye vāyanti .
Samāti samappavattino nātithaddhā nātimudū .
Pañjasāti maggappaṭipannā , maggeneva vāyanti , no amaggenāti attho .
Jimhaṃ
M2.318 gacchatīti kuṭilaṃ gacchati , atitthaṃ gaṇhāti .Nette jimhaṃ gate satīti nayatīti nettā .
Tasmiṃ nette jimhaṃ gate kuṭilaṃ gantvā atitthaṃ gaṇhante itarāpi atitthameva gaṇhantīti attho .
Netetipi pāṭho .
Dukkhaṃ setīti dukkhaṃ sayati , dukkhitaṃ hotīti attho .
Pattakammavaggo dutiyo .