Padabhājanīyavaṇṇanā
199. Anāgate uppajjanakarāgādīnaṃ kāraṇattā rāgādayova nimittaṃ nāma .
Tissannañca vijjānaṃ aññataraṃ sandhāya ‘‘ vijjānaṃ lābhīmhī ’’ ti bhaṇati , pārājikaṃ , na vatthuvijjādīnaṃ kilesanahānameva vuttaṃ , taṃkhaṇattā uttarimanussadhammappavatti na hotīti ce ?
Na , maggakiccadīpanato .
Teneva ‘‘ maggena vinā natthī ’’ tiādi vuttaṃ .
Cittan ti cittassa vigatanīvaraṇatāti attho .
‘‘ Yāvañca vijjā anāgatā , tāva vipassanāñāṇassa lābhīmhī ’ ti vadanto yadi lokuttaraṃ sandhāya vadati , sopi ca tathā jānāti , pārājikameva lokuttarassapi taṃnāmattā ’’ ti vadanti .
‘‘ Avisesenāpi vadato pārājikaṃ vuttan ti lokuttaraṃ sandhāya vadato ‘ pārājikan ’ ti vattuṃ yujjati .
Yathā kiṃ ‘ vijjānaṃ lābhīmhī ’ ti bhaṇantopi pārājikamevā ’ ti vuttaṭṭhāne vatthuvijjādīnaṃ sambhavepi tāsaṃ anadhippetattā pārājikaṃ hoti , evamidhāpi .
Na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātun ti attano guṇamārocetukāmo lokiyena sammissaṃ atthapaṭisambhidaṃ vadato pārājikanti pamāṇaṃ kātuṃ na sakkā , itarathā hotī ’’ ti aparehi vuttaṃ ,‘‘ taṃ pubbāparaviruddhaṃ , tasmā vijjānidassanaṃ idha anidassanaṃ sāsane vatthuvijjādīnaṃ vijjāvidhānābhāvā .
Bhagavatā vibhattakhettapade vā tesaṃ pariyāyavacanānaṃ anāmaṭṭhattā na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātun ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Paṭisambhidānaṃ lābhīmhī ’ ti vutte pariyāyena
M0.172 vuttattā thullaccayaṃ yuttan ’’ ti vadanti , vicāretabbaṃ .Vīmaṃsitvā gahetabban ti ‘‘ yo te vihāre vasatī ’’ tiādīhi saṃsandanato pariyāyavacanattā thullaccayaṃ vuttaṃ .
‘‘ Nirodhasamāpattiṃ samāpajjāmī ’ ti vā ‘ lābhīmhāhaṃ tassā ’ ti vā vadatopī ’’ ti vuttavacanampi ‘‘ sace panassevaṃ hotī ’’ tiādivacanampi atthato ekameva , sopi hi attano visesaṃ ārocetumeva vadati .
‘‘ Yo te vihāre vasatī ’ tiādīsu ahaṃ-vacanābhāvā pariyāyo yujjati , idha pana ‘ lābhīmhāhaṃ tassā ’ ti attānaṃ niddisati , tasmā pārājikaṃ āpajjituṃ yuttaṃ viyā ’’ ti vadanti .
‘‘ Mahāpaccariyādivacanaṃ uttarimanussadhammesu ekopi na hoti , tasmā pariyāyena vuttattā na hotī ’’ ti
V0.153 vadanti , suṭṭhu upaparikkhitabbaṃ .Phalasacchikiriyā-padato paṭṭhāya eva pāṭho gahetabbo , phalasacchikiriyāyapi ekekampi ekekaphalavasena pārājikaṃ veditabbaṃ .
Rāgassa pahānan tiādittike kilesappahānameva vuttaṃ , taṃ pana yasmā maggena vinā natthi .
Tatiyamaggena hi rāgadosānaṃ pahānaṃ , catutthena mohassa , tasmā ‘‘ rāgo me pahīno ’’ tiādīni vadatopi pārājikaṃ .
Rāgā cittaṃ vinīvaraṇatātiādittike lokuttarameva vuttaṃ , tasmā ‘‘ rāgā me cittaṃ vinīvaraṇan ’’ tiādīni vadato pārājikamevāti .
Akuppadhammattāti keci uttaravihāravāsino .
Kasmā na hotīti ce ?
‘‘ Iti jānāmi , iti passāmī ’’ ti vattamānavacaneneva mātikāyaṃ vuttattā .
Yadi evaṃ padabhājane ‘‘ samāpajjiṃ , samāpanno ’’ tiādinā vuttattā ‘‘ atītattabhāve sotāpannomhī ’’ ti vadatopi hotūti ce ?
Na , aññathā atthasambhavato .
Kathaṃ ?
Addhāpaccuppannavasena vattamānatā gahetabbāti ñāpanatthaṃ vuttaṃ , na atītattabhāvaṃ .
Atītattabhāvo hi pariyāyena vuttattā ‘‘ thullaccayan ’’ ti vuttanti ācariyā .
200.‘‘ Sacepi na hoti , pārājikamevā ’’ ti aṭṭhānaparikappavasena vuttaṃ kira .
‘‘ Iti vācā tivaṅgikā ’’ ti vakkhati .
Natthetan ti purime sati pacchimassābhāvā samāpajjiṃ , samāpannoti imesaṃ kiñcāpi atthato kālaviseso natthi , vacanaviseso pana atthi eva .
207. Ukkheṭitoti uttāsito .
Khiṭa utrāsane .
Suddhikavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .