3. Vassūpanāyikakkhandhakavaṇṇanā
Vassūpanāyikānujānanakathāvaṇṇanā
184. Mahāaṭṭhakathāya mpi
V0.426M0.467 ‘‘ saṅkāsayissantī ’’ ti pāṭho , dīpavāsino ‘‘ saṅkāpayissantī ’’ ti paṭhanti kira .‘‘ Kati nu kho vassūpanāyikā ’’ ti cintāyaṃ ‘‘ kiṃ nimittan ’’ ti vutte ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vassaṃ upagantun ’’ ti yaṃ vassūpagamanaṃ vuttaṃ , taṃ ‘‘ imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemī ’’ ti vatvā upagantabbaṃ .
Vassānamāsā ca cattāro .
Tattha paṭhamaṃ temāsaṃ , pacchimaṃ temāsanti duvidhaṃ temāsaṃ .
Tenāyaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ cintā ahosi .
Vassānecārikāpaṭikkhepādikathāvaṇṇanā
185. Anapekkhagamanena vā aññattha aruṇaṃ uṭṭhāpanena vā āpatti veditabbāti ettha paṭhamaṃ tāva so sattāhaṃ anāgatāya pavāraṇāya sakaraṇīyo pakkamati .
‘‘ Āgaccheyya vā so , bhikkhave , bhikkhu taṃ āvāsaṃ na vā āgaccheyya , tassa , bhikkhave , bhikkhuno purimikā ca paññāyati , paṭissave ca anāpattī ’’ ti vacanato oraṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ .
Tathā hi ‘‘ so tadaheva akaraṇīyo pakkamati , sakaraṇīyo pakkamati , tassa , bhikkhave , bhikkhuno purimikā ca na paññāyati , paṭissave ca āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .207) vuttaṃ .
Sattāhakaraṇīyānujānanakathāvaṇṇanā
187-8.
Dutiyaṃ pana ‘‘ so taṃ sattāhaṃ bahiddhā vītināmeti , tassa , bhikkhave , bhikkhuno purimikā ca na paññāyati , paṭissave ca āpatti dukkaṭassā ’’ ti vacanato sattāhato
V0.427 paraṃ veditabbaṃ .Tathā hi ‘‘ so taṃ sattāhaṃ anto sannivattaṃ karoti , tassa , bhikkhave , bhikkhuno purimikā ca paññāyati , paṭissave ca anāpattī ’’ ti ( mahāva .207) vuttaṃ .
Satipi kāraṇadvaye vassacchedakāraṇābhāve āpatti veditabbā , tasmā tīṇipi etāni vacanāni yathāsambhavaṃ yojitāni viggahāni honti .
Tīṇi parihīnānīti tāsaṃ natthitāya .
Pahiteyevaanujānanakathāvaṇṇanā
199.‘‘ Anujānāmi
M0.468 bhikkhave , saṅghakaraṇīyena gantuṃ , sattāhaṃ sannivatto kātabbo ’’ ti vacanato antovasse saṃhārikabhāvena gantuṃ vaṭṭati .Tattha dhammachandavasenapi āgate saṅghassa āyamukhaṃ vinassati .
Tato ‘‘ senāsanāni katvā ’’ ti ca vuttaṃ .
Āgatan ti āgamanaṃ .
Bhāvettha tapaccayoyaṃ .
Saṅghakaraṇīyena gantun ti ettha ‘‘ senāsanapaṭisaṃyuttesu eva saṅghakaraṇīyesu , na aññesū ’’ ti dhammasiritthero vadati kira .
Aṭṭhakathāya mpi taṃ padaṃ uddharitvā ‘‘ yaṃ kiñci uposathāgārādīsu senāsanesū ’’ tiādinā senāsanameva dassitaṃ , tasmā upaparikkhitabbaṃ .
Animantitena gantuṃ na vaṭṭatīti tassa ratticchedo ca dukkaṭāpatti ca hoti , taṃ ‘‘ vassacchedo ’’ ti ca vadanti .
Nimantitoyeva nāma hotīti ettha upāsakehi ‘‘ imasmiṃ nāma divase dānādīni karoma , sabbe sannipatantū ’’ ti katāyapi katikāya gantuṃ vaṭṭati .
Pavāraṇāya navamito paṭṭhāya paṃsukūlikacīvaraṃ pariyesituṃ kāvīrapaṭṭane viya sabbesaṃ gantuṃ vaṭṭati anusaṃvaccharaṃ niyamato upāsakehi sajjitvā ṭhapanato .
Vuttampi cetaṃ andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ bhikkhusaṅghena vā katikā katā ‘ samantā bhikkhū gacchantū ’ ti , ghosanaṃ vā kataṃ upāsakehi , tattha gacchantassa ratticchedo natthīti tathā ‘ anusaṃvaccharaṃ āgacchantū ’ ti sakiṃ nimantitepi vaṭṭatī ’’ ti ca ‘‘ cīvarakālato paṭṭhāya niyamaṃ katvā samantato āgatānaṃ sajjetvā dānato kāvīrapaṭṭane ghosetvā karaṇākāro paññāyatīti apare ’’ ti ca .
Ācariyā pana evaṃ na vadanti .
Antarāyeanāpattivassacchedakathāvaṇṇanā
201.‘‘ Sace dūraṃ gato hoti , sattāhavārena aruṇo uṭṭhāpetabbo ’’ ti vacanato ‘ yasmiṃ antarāye sati vassacchedaṃ kātuṃ vaṭṭati , tasmiṃ antarāyeva vassacchedamakatvā sattāhakaraṇīyena
V0.428 vītināmetuṃ vaṭṭatīti dīpitanti apare ’’ ti vuttaṃ .Vinayadharā pana na icchanti , tasmā ‘‘ sattāhavārena aruṇo uṭṭhāpetabbo ’’ ti idaṃ tatruppādādinimittaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Taṃ sandhāya ‘‘ ācariyā pana evaṃ na vadantī ’’ ti vuttaṃ .
Gāvuṃ
M0.469 vāti balibaddhaṃ vā .Bahisīmāya ṭhitānan ti tehi khaṇḍasīmāya ṭhitehipīti upatissatthero .
Vassacchede assa vassacchedassa .
Vihārā aññattha vuṭṭhāpentehi tattheva sannipatitvā ‘‘ iminā ca iminā ca kāraṇena imasmiṃ nāma padese imaṃ vihāraṃ netvā vuṭṭhāpemā ’’ ti anussāvetvāva kātabbanti .
Vajādīsuvassūpagamanakathāvaṇṇanā
203. Vajena saddhiṃ gatassa vassacchede anāpattīti vassacchedo na hotīti kira adhippāyo .
Satthassa avihārattā ‘‘ imasmiṃ vihāre ’’ ti avatvā ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti ettakaṃ vattabbaṃ .
‘‘ Satthe pana vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭatīti ‘ imasmiṃ vihāre imaṃ temāsan ’ ti vā ‘ idha vassaṃ upemī ’ ti vā na vaṭṭati , ālayakaraṇamatteneva vaṭṭatīti adhippāyo ’’ ti likhitaṃ .
Taṃ pana aṭṭhakathāya virujjhati .
‘‘ Idha vassaṃ upemīti tikkhattuṃ vattabban ’’ ti hi vuttaṃ .
Aṭṭhakathāvacanampi pubbāparaṃ virujjhatīti ce ?
Na , adhippāyājānanato .
Sattho duvidho ṭhito , sañcāroti .
Tattha ṭhite kuṭikāya ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti vatvā vasitabbaṃ .
Idañhi sandhāya ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , satthe vassaṃ upagantun ’’ ti vuttaṃ , sañcārimhi pana satthe kuṭikāya abhāvato vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭati .
Sati sivikāya vā sakaṭakuṭikāya vā vaṭṭati , tathā vajepi .
Tīsu ṭhānesu bhikkhuno natthi vassacchede āpatti .
Pavāretuñca labhatīti etthāyaṃ vicāraṇā –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yena vajo , tena gantun ’’ ti idaṃ kiṃ vassarakkhaṇatthaṃ vuttaṃ , udāhu vassacchedāpattirakkhaṇatthanti ?
Kiñcettha yadi vassarakkhaṇatthaṃ ,‘‘ na , bhikkhave , asenāsanikena vassaṃ upagantabban ’’ ti idaṃ virujjhati .
Atha vassacchedāpattirakkhaṇatthaṃ vuttanti siddhaṃ na so pavāretuṃ labhatīti , kā panettha yutti ?
Yato ayameva tividho pavāretuṃ labhati , netaro .
Vāḷehi ubbāḷhādiko hi upagataṭṭhānāpariccāgā labhati .
Pariccāgā na labhatīti ayamettha yutti .
Yena gāmo , tattha gatopi pavāretuṃ labhatīti ekenāti ācariyo .
Yo hi pubbe ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti na upagato ,‘‘ imasmiṃ vihāre ’’ ti upagato , so
M0.470 ca pariccatto .Aññathā vinā vihārena kevalaṃ gāmaṃ sandhāya ‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti upagantuṃ vaṭṭatīti .
Āpajjatūti ce ?
Na ,‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vaje satthe nāvāya vassaṃ upagantun ’’ ti vacanaṃ viya ‘‘ gāme upagantun ’’ ti vacanābhāvato .
Yasmā
V0.429 ‘‘ tīsu ṭhānesu bhikkhuno natthi vassacchede āpattī ’’ ti vacanaṃ tattha vassūpagamanaṃ atthīti dīpeti tadabhāve chedābhāvā , tasmā ‘‘ satthe pana vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭatī ’’ ti kuṭiyā abhāvakālaṃ sandhāya vuttanti siddhaṃ .Tīsu ṭhānesu bhikkhuno natthi vassacchede āpattīti ‘‘ tehi saddhiṃ gacchantasseva natthi , virujjhitvā gamane āpatti ca , pavāretuñca na labhatī ’’ ti likhitaṃ , tasmā yaṃ vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ atha sattho antovasseyeva bhikkhunā patthitaṭṭhānaṃ patvā atikkamati … pe … antarā ekasmiṃ gāme tiṭṭhati vā vippakirati vā ’’ tiādi , taṃ ettāvatā virujjhitvā gatānampi virujjhitvā gamanaṃ na hoti , tasmā pavāretabbanti dassanatthanti veditabbaṃ .
Tattha ‘‘ padaracchadanaṃ kuṭiṃ katvā upagantabban ’’ ti vacanato senāsanatthāya rukkhaṃ āruhituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ hoti , na pāḷivirodhatoti ce ?
Na , tappaṭikkhepeneva siddhattā , imassa idha punapi paṭikkhepanato .
‘‘ Na , bhikkhave , asenāsanikena vassaṃ upagantabban ’’ ti iminā paṭikkhepena siddhe ‘‘ na , bhikkhave , ajjhokāse vassaṃ upagantabban ’’ ti paṭikkhepo viya siyāti ce ?
Na , ajjhokāsassa asenāsanabhāvānumatippasaṅgato .
Ajjhokāso hi ‘‘ ajjhokāse palālapuñje ’’ ti vacanato senāsananti siddhaṃ .
Catusālaajjhokāse vasantopi ‘‘ catusālāya vasatī ’’ ti vuccati , tasmā tattha vaṭṭatīti āpajjati , tasmā idha asenāsaniko nāma attanā vā parena vā attano nibaddhavāsatthaṃ apāpitasenāsanikoti veditabbaṃ .
Aññathā dvinnaṃ paṭikkhepānaṃ aññatarātirekatā ca rukkhamūlepi nibbakosepi vassaṃ upagantuṃ vaṭṭatīti ca , apāpitasenāsanikenāpi gabbhe vasituṃ vaṭṭatīti ca āpajjati , sadvārabandhameva senāsanaṃ idha adhippetanti kathaṃ paññāyatīti ce ?
Nidānato .
Ayañhi asenāsanikavassūpagamanāpatti ‘‘ tena kho pana samayena bhikkhū asenāsanikā vassaṃ upagacchanti , sītenapi uṇhenapi kilamantī ’’ ti imasmiṃ nidāne paññattā , tasmā
M0.471 sītādipaṭikkhepameva idha senāsananti adhippetabbanti siddhaṃ .Evaṃ sante siddhaṃ pubbapakkhanidassananti ce ?
Na , pubbe aparatthapavattisūcanato .
Dutiyajjhānaniddese ‘‘ vitakkavicārānaṃ vūpasamā avitakkaṃ avicāran ’’ ti ( dī . ni .1.228; ma . ni .1.271) vacanāni nidassanaṃ .
Ajjhokāsapaṭikkhepanidānena bahiajjhokāsova paṭikkhitto , na catusālādimajjhagato ajjhokāsoti āpajjati , tasmā na nidānaṃ pamāṇanti ce ?
Na , niyamato .
Kiñci hi sikkhāpadaṃ nidānāpekkhaṃ hotīti sādhitametaṃ .
Idaṃ sāpekkhaṃ , idaṃ anapekkhanti kathaṃ paññāyati , na hi ettha ubhatovibhaṅge viya sikkhāpadānaṃ padabhājanaṃ , anāpattivāro vā atthīti ?
Idhāpi desanāvidhānato paññāyati .
‘‘ Deve vassante rukkhamūlampi
V0.430 nibbakosampi upadhāvantī ’’ ti hi imehi dvīhi nidānavacanehi bahi vā anto vā sabbaṃ ovassakaṭṭhānaṃ idha ajjhokāso nāma .Anovassakaṭṭhānampi anibbakosameva idha icchitabbanti siddhaṃ hoti .
Tena na upagantabban ti na ālayakaraṇapaṭikkhepo ,‘‘ idha vassaṃ upemī ’’ ti vacanapaṭikkhepo .
Chavasarīraṃ dahitvā chārikāya , aṭṭhikānañca atthāya kuṭikā karīyatīti andhakaṭṭhakathā vacanaṃ .
‘‘ Ṭaṅkitamañcoti kasikuṭikāpāsāṇagharan ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Akavāṭabaddhasenāsane attano pāpite sabhāgaṭṭhāne sakavāṭabaddhe vasati ce , vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Payogopi atthi ,‘‘ asenāsanikena vassaṃ na upagantabban ’’ ti pāḷi ca aṭṭhakathā ca , tasmā upaparikkhitabbaṃ .
Adhammikakatikādikathāvaṇṇanā
205. Mahāvibhaṅge vuttan ti ettha ayaṃ andhakaṭṭhakathā vacanaṃ ūnapannarasavassena sāmaṇerena idha vihāre na vatthabbā , na paṃsukūlaṃ āhiṇḍitabbaṃ , na coḷabhikkhā gahetabbā , na aññavihāre bhuñjitabbaṃ , na aññassa bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā santakaṃ bhuñjitabbaṃ , aññamaññaṃ neva ālapeyyāma na sallapeyyāma , na sajjhāyitabbaṃ , mattikāpattena vaṭṭati , na aparipuṇṇaparikkhārassa vāsoti .
206. Musāvādoti visaṃvādo adhippeto .
Keci ‘‘ visaṃvādanavasena paṭissuṇitvāti vuttan ’’ ti ca ,‘‘ rañño vuttavacanānurūpato musāvādoti gahaṭṭhā gaṇhantīti vuttan ’’ ti ca vadanti .
207.‘‘ Purimikā
M0.472 ca na paññāyati .Kasmā ?
‘ Dutiye vasāmī ’ ti citte uppanne paṭhamasenāsanaggāho paṭippassambhati .
Puna ‘ paṭhame eva vasāmī ’ ti citte uppanne dutiyo paṭippassambhati .
Ubhayāvāse vidhānaṃ natthī ’’ ti likhitaṃ .
Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘ paṭhamaṃ gahitaṭṭhāne avasitvā aññasmiṃ vihāre senāsanaṃ gahetvā dvīhatīhaṃ vasati , tato paṭhamaggāho paṭippassambhatīti purimikā ca na paññāyati .
Pacchimaggāho na paṭippassambhati .
Idañhi divasavasena paṭippassambhanaṃ nāma hoti .
Atha pacchimaṃ temāsaṃ aññasmiṃ vasati , purimikā ca na paññāyati , idaṃ senāsanaggāhānaṃ vasena paṭippassambhanaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Ubhopete atthavikappā idha nādhippetā .
Yatthāyaṃ paṭissuto , tattha purimikā ca na paññāyati , paṭissave ca āpatti dukkaṭassa .
Kattha pana purimikā paññāyatīti ?
Antarāmagge dvīsu āvāsesu yattha
V0.431 tadaheva pacchimaggāho , tattha paṭhamaṃ gahitaṭṭhāne sattāhakaraṇīyena gacchato na vassacchedo , so tadaheva akaraṇīyo pakkamatītiādimhi ‘‘ karaṇīyaṃ nāma sattāhakaraṇīyan ’’ ti likhitaṃ .Pāḷimuttakaratticchedavinicchaye ‘‘ dhammassavanādī ’’ ti vuttaṃ .
Ādimhi catūsu vāresu nirapekkhapakkamanassādhippetattā ‘‘ sattāhakaraṇīyenā ’’ ti na vuttaṃ tasmiṃ sati nirapekkhagamanābhāvato .
Tattha purimā dve vārā vassaṃ anupagatassa vasena vuttā , tasmā upagatassa tadaheva sattāhakaraṇīyena gantvā antosattāhaṃ āgacchato na vassacchedoti siddhaṃ .
Pacchimā dve vārā upagatassa nirapekkhagamanavasena vuttā ,‘‘ sattāhaṃ anāgatāya pavāraṇāya sakaraṇīyo pakkamatī ’’ ti tato bahiddhā sattāhaṃ vītināmentassa vassacchedoti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Tattha ‘‘ akaraṇīyo pakkamatī ’’ ti vacanābhāvā vinā ratticchedakāraṇena gantuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ .
Pavāretvā pana gantuṃ vaṭṭati pavāraṇāya taṃdivasasannissitattā .
Tattha na vā āgaccheyyāti antarāyena .
Ācariyo pana ‘‘ na puna idhāgacchāmī ’ ti nirapekkhopi sakaraṇīyova gantuṃ labhatīti dassanatthaṃ akaraṇīyo ’ ti na vuttan ’’ ti vadati .
‘‘ Sīhaḷadīpe kira cūḷapavāraṇā nāma atthi , taṃ pavāraṇaṃ katvā yathāsukhaṃ sakaraṇīyā gacchanti , payogañca dassentī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Tattha cha aruṇā antovasse honti
M0.473 , eko bahi , tasmā so temāsaṃ vuttho hotīti apare ’’ ti ca ,‘‘ ācariyo evaṃ na vadatī ’’ ti ca vuttaṃ .Sabbattha vihāraṃ upetīti attano vassaggena pattagabbhaṃ upetīti porāṇā .
Asatiyā pana vassaṃ na upetīti ettha ‘‘ imasmiṃ vihāre imaṃ temāsan ’’ ti avacanena .
‘‘ Aṭṭhakathāyaṃ vuttaratticchedakāraṇaṃ vinā tirovihāre vasitvā āgacchissāmīti gacchatopi vassacchedan ’’ ti likhitaṃ .
208. Paṭissuto hoti pacchimikāyāti antarā pabbajitabhikkhunā , chinnavassena vā paṭissuto , aññena pana purimaṃ anupagantvā pacchimikāyaṃ paṭissavo na kātabbo .
Ratticchede sabbattha vassacchedoti sanniṭṭhānaṃ katvā vadanti .
Keci pana na icchanti .
Taṃ sādhetuṃ anekadhā papañcenti .
Kiṃ tena .
Vassūpanāyikakkhandhakavaṇṇanā niṭṭhitā .