3. Ovādavaggo
1. Ovādasikkhāpadavaṇṇanā
144. Kathānusārenāti
V0.272M0.304 yo bhikkhunovādakatthiko kiṃsīlo kiṃsamācāro katarakulā pabbajitotiādi kathānusārenāti attho .Saggamaggagamanepīti api -saddena mokkhagamanepi .
‘‘ Lakkhaṇappaṭivedhapaṭisaṃyutto ’’ ti aṭṭhagarudhammānusārena vattabbaṃ dhammakathaṃ sandhāya vuttaṃ .
145-147.
Nissīman ti vihāre baddhasīmato aññaṃ abaddhasīmaṃ , gāmasīmādinti attho .
‘‘ Supinantenapī ’’ ti na sabbesanti idha bāhullanayena vuttaṃ .
Chabbaggiyā hi keci vīsativassāpi atthi atirekavīsativassāpīti iminā imaṃ majjhimabodhikāle paññattanti viññāyati .
‘‘ Sīlavā hotī ’’ ti vatvā tassa catubbidhattā idha adhippetasīlameva dassetuṃ ‘‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvuto ’’ tiādi vuttaṃ .
Gaṇṭhānugaṇṭhipadesu ‘‘ satisaṃvarādayo idha nādhippetā , tena vibhaṅgapāṭhaṃ dasseti aṭṭhakathācariyo ’’ ti vuttaṃ .
Atthatoti pāḷiatthato .
Kāraṇatoti kāraṇūpapattito , aṭṭhakathātoti adhippāyo .
Atha vā kāraṇatoti dhammato , tena atthato dhammatoti vuttaṃ hoti .
Atha vā atthatoti phalato .
‘‘ Kāraṇatoti hetuto .
Dhammapadampi jātakena sahā ’’ ti likhitaṃ .
Pañhaṃ kathetun ti ‘‘ pañhaṃ puṭṭho kathetī ’’ ti ettha bhikkhuniyā puṭṭhena ‘‘ na jānāmī ’’ ti na sakkā kathetuṃ .
‘‘ Na kho pana taṃ bhagavantan ’’ ti pāṭho .
‘‘ Na kho panetan ’’ ti ca likhanti , taṃ na sundaraṃ .
‘‘ Kāsāyavatthavasanāyā ’’ ti vacanato pārājikāyapi na vaṭṭati .
Bhikkhuniyā kāyasaṃsaggameva vuttaṃ .
Methunena hi bhikkhunīdūsako hoti .
148-9.
Bhikkhūnaṃ santike upasampannā nāma parivattaliṅgā , pañcasatā sākiyāniyo vā .
‘‘ Dhammadesanāpattimocanatthaṃ panā ’’ ti vacanato mātugāmaggahaṇena sabbattha bhikkhunīsaṅgahaṃ gacchatīti siddhaṃ .
Bhikkhuniggahaṇena pana mātugāmo tiriyaṃ taraṇasikkhāpade ( pāci .187-190) saṅgahito , na aññattha .
‘‘ Osāretabbā ’’ ti pāḷipāṭho , pāḷi osāretabbāti attho
M0.305 .‘‘ Osāretabban ’’ ti aṭṭhakathāpāḷi .
Ekasmiṃ ṭhāne vandite dosābhāvato bahūsu ekāya vandite vaṭṭatīti ce ?
Bhikkhūhi kattabbaṃ natthi , bhikkhuniyāyeva kattabbaṃ , tasmā na vaṭṭati
V0.273 .‘‘ Yattha katthaci nisinnāyāti antodvādasahatthe nisinnāyā ’’ ti vadanti .
Na nimantitā hutvā gantukāmāti nimantitā hutvā gantukāmā bhikkhū idha nādhippetā , vassaṃ upagantukāmāva adhippetāti attho .
Yato panāti bhikkhunīvihārato .
Tatthāti bhikkhunīvihāre .
Kiñcāpi ‘‘ ovādadāyakā bhikkhū ’’ ti vacanato ovādadāyakeheva sabhikkhuko āvāso hoti , na sabbehīti āpanno , tathāpi asati bhikkhunovādake ovādasaṃvāsānaṃ atthāya yācanatthāya avassaṃ gantabbattā aññehipi bhikkhūhi sabhikkhukopi sabhikkhuko evāti veditabbo .
Sā rakkhitabbāti vassacchedāpatti rakkhitabbā .
Kasmā ?
Āpadāsu hītiādi .
‘‘ Ayaṃ uposatho cātuddasikoti pucchitabban ’’ ti vuttaṃ , tampi terasiyaṃyeva , etarahi pana bhikkhuniyo cātuddasiyaṃyeva gantvā ‘‘ kadā ayya uposatho ’’ ti pucchanti .
‘‘ Jāyāyo vā jāriyo vā ’’ ti adhippāyena vuttaṃ kira .
‘‘ Gaccheyya ce , āpattī ’’ ti pāṭho .
Dve tissoti dvīhi tīhi .
Ekato āgatānaṃ vasena ‘‘ tāhī ’’ ti bahuvacanaṃ vuttanti adhippāyo .
‘‘ Ekā bhikkhunī vā bahū bhikkhunī vā bahūhi bhikkhunupassayehi ovādatthāya pesitā ’’ ti vacanassa vitthāro ‘‘ bhikkhunisaṅgho ca ayya bhikkhuniyo cā ’’ tiādinā vutto .
‘‘ Bhikkhunisaṅgho ca ayya bhikkhuniyo cā ’ tiādi nānāupassayehi pesitāya vacanan ’’ ti ca ‘‘ aparipuṇṇasaṅghapuggalanānāvāsadutiyavacanavasena pañcakkhattuṃ upasaṅkamanaṃ vuttan ’’ ti ca likhitaṃ .
Yasmiṃ āvāse pātimokkhuddeso na pavattati , tatthāpi yācanaṃ sampaṭicchitvā punadivase yena paṭiggahitaṃ , tena ‘‘ natthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato ’’ tiādi vattabbaṃ .
Atthi ce sammato , niddisitabbo .
‘‘ Sayameva ce sammato , ahan ’ ti vattabban ’’ ti vuttaṃ .
Sace sammato vā ovādapaṭiggāhako vā pātimokkhaṃ uddisati , aññena ārocāpetabbanti eke ,‘‘ attanāpi ārocetuṃ vaṭṭatī ’’ ti ca vadanti .
Kesuci potthakesu ‘‘ ayyānaṃ pavāretī ’’ ti likhitaṃ , evaṃ sati ‘‘ ayyassa pavāremī ’’ ti vattabbaṃ , potthake natthi .
Ovādasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā
153. Munātīti
M0.306 jānāti .Antaradhāyatipīti ettha taduttamaṃ ce atthi , taṃ passāmi , yaṃ vicittaṃ vā , tadatthañca .
Taggha kāraṇaṃ .
Saha uppādamanantarā kiriyā .
Yamā ca te manasā katatra netvāti .
Yathā pāto siyā pāto bhavaṃ pātova udakato uggantvā ṭhitaṃ , tathā virocamānaṃ aṅgīrasaṃ buddhaṃ passa , na kevalaṃ padumaṃ viya , virocamānaṃ tapantamādiccamivantalikkheti
V0.274 sambandho .Atha vā aṅgīrasaṃ buddhaṃ padumaṃva virocamānaṃ sūriyaṃva tapantaṃ passa buddhaṃ .
Yathā pāto siyā phullamavītagandhaṃ kokanudasaṅkhātaṃ padumaṃ passasi , tathā virocamānaṃ aṅgīrasaṃ buddhaṃ passa .
Ubhayeneva hi bhagavato kanti dīpitāti katvā dīpitaguṇasubhaṃ buddhaṃ sakkatvā taṃ kantiṃ pūjeyya .
Pūjaneyyatopi vītināmeyya iti lakkhaye .
‘‘ Ekato upasampannāyā ’’ ti pāḷi .
156.‘‘ Ekato upasampannānan ’’ ti aṭṭhakathāpāṭho .
‘‘ Abhabbo tvan ’’ tiādivacanato anukampāvasena saddhivihārikādiṃ saṅghikā vihārā nikkaḍḍhāpentassa anāpatti viya dissati .
Abhabbo hi thero sañcicca taṃ kātuṃ , gavesitabbāva ettha yuttīti keci .
Therena sikkhāpadapaññattito pubbe katanti mama takko .
Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā
162.‘‘ Ekarattampi vasantī ’’ ti ( pāci .161) vacanato yattha rattiyaṃ na vasanti , tattha gantvā ovadituṃ vaṭṭatīti eke .
Yadi evaṃ saṅketaṭṭhānaṃ gantvā ovadituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ .
‘‘ Tato addhayojaneyeva sabhikkhuko āvāso icchitabbo ’’ ti na vattabbaṃ .
Bhikkhunovādako ce addhayojanaṃ gantvā ovaditukāmo hoti , bhikkhunisaṅgho ca addhayojanaṃ gantvā sotukāmo ,‘‘ vaṭṭatī ’’ ti vattabbaṃ siyā , tañca na vuttaṃ , tasmā na vaṭṭati .
Heṭṭhimaparicchedena pana ‘‘ ekarattampī ’’ ti vuttaṃ .
Tato paṭṭhāya upassayaṃ hoti , na upassayasaṅkhepena katamattenāti vuttaṃ hoti .
Yattha vāsūpagatā
M0.307 bhikkhuniyo , so upassayasaṅkhyaṃ gacchati , tattha na gantvā ovādo dātabbo .Ekāvāse divā vaṭṭatīti eke , vicāretvā yuttataraṃ gahetabbaṃ .
Bhikkhunupassayasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Āmisasikkhāpadavaṇṇanā
164.‘‘ Upasampannaṃ saṅghena asammatan ’’ ti pāḷivacanato ,‘‘ sammatena vā saṅghena vā bhāraṃ
V0.275 katvā ṭhapito ’’ ti aṭṭhakathāvacanato ca aṭṭhahaṅgehi samannāgato sammatena vā vippavasitukāmena ‘‘ yāvāhaṃ āgamissāmi , tāva te bhāro hotū ’’ ti yācitvā ṭhapito , tassābhāvato saṅghena vā tatheva bhāraṃ katvā ṭhapito aṭṭhahi garudhammehi ovadituṃ labhati , pageva aññena dhammenāti siddhaṃ .‘‘ Yo pana bhikkhu asammato bhikkhuniyo ovadeyya , pācittiyan ’’ ti pageva bhāraṃ katvā aṭṭhapitaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ .
Abhayagirivāsīnampi idameva mataṃ , anugaṇṭhipade pana imaṃ nayaṃ paṭikkhipitvā ‘‘ natthi kocī ’’ tiādinā ‘‘ etarahi ovādako asammato bhikkhunovādako nāmā ’’ ti vatvā ‘‘ yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘ upasampannaṃ saṅghena kammavācāya asammataṃ , bhikkhusaṅghena pana bhikkhunisaṅghassa anuggahaṃ karotha , bhikkhuniyo ovadatha , bhikkhusaṅghassa ca karotha phāsuvihāranti evaṃ yācitvā ṭhapito bhikkhusaṅghaṃ āpucchitvā , tato so thero bhikkhuniyo ovadati , evarūpaṃ bhikkhusaṅghena asammatanti , tatra vuttanayeneva attho gahetabbo ’’ ti vuttaṃ .
Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘ asammato gāmaṃ ovādatthāya āgatānaṃ bhikkhunīnaṃ vacanaṃ sutvā paṭivacanaṃ dento saṅghānumatiyā , na ñatticatutthenā ’’ ti vuttaṃ , taṃ anugaṇṭhipadamatena sameti , andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttavacanaṃ tena sameti , tañca pāḷivacanaṃ , na hi ovādapaṭiggāhako , pātimokkhuddesako vā ‘‘ pāsādikena sampādetū ’’ ti vacanamattena bhikkhunovādako nāma hoti .
Hotīti ce , anupasampannopi tattakena vacanena ‘‘ bhikkhunovādako hotū ’’ ti vattabbo .
Hotīti ce , yaṃ vuttaṃ gaṇṭhānugaṇṭhipadesu ‘‘ asammato nāma asammatabhāvena ‘ bahussuto tvaṃ ovadāhī ’ ti
M0.308 saṅghena bhāraṃ katvā ṭhapito ’’ ti .Ettha bāhusaccena kiṃ payojanaṃ .
Anugaṇṭhipadeyeva ‘‘ abhayagirivāsī vadatīti sutvā sammatena vā āṇatto ovadituṃ labhatīti dhammasiritthero pacchā anujānātī ’’ ti vuttaṃ .
Kiṃ bahukāya .
‘‘ Pāsādikena sampādetū ’’ ti ettakamattena bhikkhunovādako hoti .
Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ bhāraṃ katvā ’’ ti iminā kiṃ payojanaṃ , tattakampi vattuṃ añño na labhati , tena ca ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ṭhapetvā bālaṃ gilānaṃ gamikaṃ avasesehi ovādaṃ gahetun ’’ ti ( cūḷava .414) ayaṃ pāḷi virujjheyya .
Kathaṃ ?
Tassa hi ‘‘ na , bhikkhave , ovādo na paccāharitabbo ’’ ti ( cūḷava .415) canato sammatāsammatabhāvena natthi kocīti ‘‘ pāsādikena sampādetū ’’ ti vattabbaṃ siyā , vadanto ca idha paṭhamena āpattiyā kāretabbo hotīti .
Hotu asammatattā , akatabhārattā ca .
Imassa ca bhikkhunovādakatte imassa khīyanena dukkaṭaṃ siyā , sabbametaṃ aniṭṭhaṃ , tasmā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ ayamettha bhikkhunovādako nāmā ’’ ti avuttattā tathā bhāraṃ katvā ṭhapito ovadituṃ labhatiyeva , nāññoti ācariyo .
Āmisasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā
169. Sādiyissasīti
V0.276 pucchā .Cīvaradānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā
176. Vañcetvāti ‘‘ tava ñātikāyā ’’ ti avatvā ‘‘ ekissā bhikkhuniyā ’’ ti ettakameva vatvā , te hi ‘‘ ekissā ’’ ti vacanaṃ sutvā aññātikāya santakasaññino sibbesuṃ .
Imasmiṃ sikkhāpade ‘‘ cīvaraṃ nāma channaṃ
M0.309 cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaran ’’ ti ettakameva pāḷi , tena vuttaṃ ‘‘ cīvaranti yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā ’’ tiādi .‘‘ Vikappanupagaṃ pacchiman ’’ ti ca likhitaṃ , so pamādalekho .
Cīvarasibbanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā
181. Tā bhikkhuniyo dūsayiṃsūti vipariṇāmo kātabbo .
182-4.
Sampadantīti padasā gacchanti .
Vuttanayenevāti ‘‘ sampatanti etthāti sampāto ’’ tiādinā .
Padagate upacāro na labbhati , accāsannattā missaṃ viya hotīti .
Kukkuṭavassitaparicchinno mahāaṭṭhakathāyaṃ .
‘‘ Tampi vohārenā ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Yebhuyyena tathā sanniveso hotīti katvā aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ , tasmā na pamādalekho ’’ ti ca ,‘‘ ukkaṭṭhaparicchedena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ , tato uddhaṃ addhayojanalakkhaṇasampattaṃ nāma hotīti gahetabban ’’ ti ca vuttaṃ .
‘‘ Kappiyabhūmi kirāyaṃ … pe … na vadantī ’’ ti vuttaṃ .
Duddasañhettha kāraṇaṃ .
Kataraṃ pana tanti ?
‘‘ Gacchāmāti saṃvidahati , āpatti dukkaṭassā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ gacchāmā ’’ ti vattamānavacanantañca , amagge bhikkhunupassayādimhi na sambhavatiyeva manussānaṃ antaragharādimhi maggasaṅkhepagamanato , uccāsayanādiuppattiṭṭhānattā ca .
Na titthiyaseyyāya vā pabbajitāvāsattā .
Dvāreti samīpatthe bhummaṃ , tasmā taṃ dassetuṃ puna ‘‘ rathikāyā ’’ ti āha .
Sesaaṭṭhakathāyaṃ
V0.277 ‘‘ etthantare saṃvidahitepi bhikkhuno dukkaṭan ’’ ti āgatattā na sameti .‘‘ Gāmantare ’’ ti vacanato aññagāmassa upacārokkamane eva āpatti .
‘‘ Addhayojane ’’ ti vacanato atikkamaneyeva yuttaṃ .
185. Raṭṭhabhedeti vilope .
Porāṇagaṇṭhipade ‘‘ tayopi saṅketā kāladivasamaggavasena , tattha pacchimeneva āpattī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Iminā maggenā ’’ ti vissajjetvā aññena gacchanti ce , āpattiyevāti attho .
Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā
189. Nadiyā
M0.310 kuto gāmantaranti ce ?‘‘ Yassā nadiyā ’’ tiādimāha .
Gāmantaragaṇanāyāti yasmiṃ gāmatitthe āruḷho , taṃ ṭhapetvā aññagāmagaṇanāya .
‘‘ Mātugāmopi idha saṅgahaṃ gacchatī ’’ ti ācariyassa takko , teneva ‘‘ ubhayattha ekato upasampannāya dukkaṭaṃ , sikkhamānāya sāmaṇeriyā anāpattī ’’ ti ca na vuttaṃ .
Eseva nayo aññesupi evarūpesu .
191.‘‘ Lokassādamittasanthavavasena keḷipurekkhārā saṃvidahitvā ’’ ti vuttattā akusalacittaṃ lokavajjanti vattabbanti ?
Na vattabbaṃ ,‘‘ keḷipurekkhārā ’’ ti vacanaṃ yebhuyyatāya vuttaṃ .
Porāṇagaṇṭhipade ca ‘‘ tīṇi cittāni tisso vedanā ’’ ti vuttaṃ , saṃvidahanakāle vā keḷipurekkhāro bhikkhu saṃvidahati , āpatti bhikkhuno gāmantarokkamane , addhayojanātikkame vā .
Kusalacitto vā hoti paccavekkhanto , cetiyādīni vā passanto , abyākatacitto vā hoti kilamathavasena niddāyantoti ticittāni gahitānīti veditabbā .
Nāvābhiruhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā
192. Ceṭaketi dārake .
Taruṇapotaketi porāṇā .
‘‘ Pāpabhikkhūnaṃ pakkhupacchedāya idaṃ paññattaṃ , tasmā pañca bhojaneyevāpatti vuttā ’’ ti likhitaṃ .
194-7.
Nipphāditan ti
V0.278 viññattiyā na hoti , kintu parikathādīhi , tasmā iminā sikkhāpadena anāpatti , taṃ sandhāya ‘‘ sabbattha anāpattī ’’ ti vuttaṃ .‘‘ Kathānusārena tattha pasīditvā denti , idaṃ paripācitaṃ na hoti , vaṭṭantī ’’ ti paṭhamasikkhāpade vuttattāti dhammasiritthero , upatissatthero pana ‘‘ itarampi vaṭṭatiyevā ’’ ti āha .
Porāṇagaṇṭhipade pana ‘‘ yasmā devadatto pakatiyā tattha bhikkhuniparipācitaṃ bhuñjati , tasmā imaṃ aṭṭhuppattiṃ nidānaṃ katvā idaṃ sikkhāpadaṃ paññattan ’’ ti vuttaṃ .
Paripācitasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā
198.‘‘ Upanandassa
M0.311 catutthasikkhāpadena cā ’’ ti pāṭho .Rahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Samatto vaṇṇanākkamena ovādavaggo tatiyo .