Adhikaraṇapariyāyavārādivaṇṇanā
293-4.
Lobhakāraṇā
M0.548V0.501 vivādanato ‘‘ lobho pubbaṅgamo ’’ ti vuttaṃ .Evaṃ sesesu .
Ṭhānānītiādīni kāraṇavevacanāni .
Kāraṇañhi tiṭṭhanti etthāti ṭhānaṃ , vasanti etthāti vatthu , bhavanti etthāti bhūmīti vuccati .
Ke tiṭṭhanti vasanti bhavanti cāti ?
Vivādādhikaraṇādayo .
Kusalākusalābyākatacitto hutvā vivadanato ‘‘ nava hetū ’’ ti vuttaṃ .
Kodhano hoti upanāhītiādīni dvādasa mūlāni .
Akkosantena hi catūsu vipattīsu ekena anuvadanato ‘‘ catasso vipattiyo ṭhānānī ’’ ti vuttaṃ .
Cuddasa mūlānīti vivādādhikaraṇe vuttā dvādasa , kāyo , vācā ca .
295-6.
Satta āpattikkhandhā ṭhānānīti ettha ‘‘ āpattiṃ āpajjitvā paṭicchādentassa yā āpatti hoti , tassā āpattiyā pubbe āpannā āpatti ṭhānaṃ hotī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalanti vacanato natthi āpattādhikaraṇassa kusalahetu , kusalacittaṃ pana aṅgaṃ hotī ’’ ti likhitaṃ .
Cattāri kammāni ṭhānānīti ettha ‘‘ evaṃ kattabbanti ṭhitapāḷi kammaṃ nāma .
‘ Yathāṭhitapāḷivasena karontānaṃ kiriyā kiccādhikaraṇaṃ nāmā ’’’ ti vuttaṃ ,‘‘ pāḷianusārena paṭikātabbalakkhaṇaṃ vā kammaṃ .
Tatheva karaṇaṃ kiccādhikaraṇan ’’ ti ca .
Ñattiñattidutiyañatticatutthakammāni ñattito jāyanti , apalokanakammaṃ apalokanato ,‘‘ kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati sampajjatīti attho ’’ ti likhitaṃ .
Siyun ti honti .
Kathañca siyāti kathaṃ hoti .
Vivādādhikaraṇassa dveti te dve ṭhapetvā aññehi na sammati .
297. Sādhāraṇāti taṃ sametabbā .
298. Tabbhāgiyāti taṃkoṭṭhāsā .
299. Ekādhikaraṇaṃ sabbe samathā samaggā hutvā sametuṃ bhabbāti pucchanto ‘‘ samathā samathassa sādhāraṇā ’’ ti āha .
Samathā samathassā siyā sādhāraṇā siyā asādhāraṇā .
300. Samathā
M0.549V0.502 samathassa tabbhāgiyavārepi eseva nayo . 301. Ime samathā samathā , na sammukhāvinayoti attho .
302.‘‘ Samathā vinayo ’’ tipi vuccati , tasmā vinayo sammukhāvinayoti vinayavāro uddhaṭo siyā .
Na sammukhāvinayoti sammukhāvinayaṃ ṭhapetvā sativinayādayo sesasamathā .
303. Saṅghassa sammukhā paṭiññāte taṃ paṭijānanaṃ saṅghassa sammukhatā nāma hotīti ‘‘ tassa paṭijānanacittaṃ sandhāya ‘ sammukhāvinayo kusalo ’ tiādi vuttan ’’ ti vadanti .
Natthi sammukhāvinayo akusaloti ‘‘ dhammavinayapuggalasammukhatāhi tivaṅgiko sammukhāvinayo etehi vinā natthi .
Tattha kusalacittehi karaṇakāle kusalo , arahantānaṃ karaṇakāle abyākato , etesaṃ akusalapaṭipakkhattā akusalassa sambhavo natthi , tasmā ‘ natthi sammukhāvinayo akusalo ’ ti vuttan ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Yebhuyyasikā adhammavādīhi vūpasamanakāle salākaggāhāpake dhammavādimhi kusalā , dhammavādīnampi adhammavādimhi salākaggāhāpake jāte akusalā , sabbattha arahato vaseneva abyākatatā , anarahato sañcicca sativinayadāne sativinayo akusalo , amūḷhavinayo anummattakassa dāne , paṭiññātakaraṇaṃ mūḷhassa ajānanato paṭiññāyakaraṇe , tassapāpiyasikā suddhassa karaṇe , tiṇavatthārakaṃ mahākalahe , sañcicca karaṇe ca akusalan ’’ ti likhitaṃ .