4. Catutthapārājikaṃ
Vaggumudātīriyabhikkhuvatthuvaṇṇanā
193. Catutthe vaggu ca sā modayati ca satteti vaggumudā .
‘‘ Vaggumadā ’’ tipi pāṭho , tassa vaggu ca sā pasannasuddhataraṅgasamiddhattā sukhumā cāti attho jīvitavaggutthanitā jīvitatthanti nīluppalantiādīsu viya .
Madassāti ca bahukhajjabhojjapānādisamiddhā nadī chaṇadivasesūti nirutti veditabbā .
Vaggu parisuddhāti lokena sammatāti kira attho .
Bhāsito bhavissatīti pāṭhaseso .
194-5.
Vaṇṇavā
M0.171 vaṇṇavanto vaṇṇavantānītipi sijjhati kira bahuvacanena .Yasmā indriyānaṃ ūnattaṃ , pūrattaṃ vā natthi , tasmā ‘‘ abhiniviṭṭhokāsassa paripuṇṇattā ’’ ti vuttaṃ .
Chaṭṭhassa abhiniviṭṭhokāso hadayavatthu .
Catuiriyāpathacakke pākatindriye .
Attano dahatīti attanā dahati , attanā paṭividdhaṃ katvā pavedetīti adhippāyo .
Santan ti vattamānaṃ .
Gotrabhunoti gottamattaṃ anubhavattā nāmamattakamevāti attho .
Savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā
197. Padabhājane
V0.152 ‘‘ tisso vijjā ’’ ti vuttattā arūpāvacarajjhānāni paṭikkhittānīti ce ?Na , tattheva ‘‘ yaṃ ñāṇaṃ , taṃ dassanaṃ , yaṃ dassanaṃ , taṃ ñāṇan ’’ ti dassanapadena visesetvā vuttattā , tasmā eva aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ vijjāsīsena padabhājanaṃ vuttan ’’ ti vuttaṃ .
Dhuraṃ katvāti purimaṃ katvā .
Padabhājanīyavaṇṇanā
199. Anāgate uppajjanakarāgādīnaṃ kāraṇattā rāgādayova nimittaṃ nāma .
Tissannañca vijjānaṃ aññataraṃ sandhāya ‘‘ vijjānaṃ lābhīmhī ’’ ti bhaṇati , pārājikaṃ , na vatthuvijjādīnaṃ kilesanahānameva vuttaṃ , taṃkhaṇattā uttarimanussadhammappavatti na hotīti ce ?
Na , maggakiccadīpanato .
Teneva ‘‘ maggena vinā natthī ’’ tiādi vuttaṃ .
Cittan ti cittassa vigatanīvaraṇatāti attho .
‘‘ Yāvañca vijjā anāgatā , tāva vipassanāñāṇassa lābhīmhī ’ ti vadanto yadi lokuttaraṃ sandhāya vadati , sopi ca tathā jānāti , pārājikameva lokuttarassapi taṃnāmattā ’’ ti vadanti .
‘‘ Avisesenāpi vadato pārājikaṃ vuttan ti lokuttaraṃ sandhāya vadato ‘ pārājikan ’ ti vattuṃ yujjati .
Yathā kiṃ ‘ vijjānaṃ lābhīmhī ’ ti bhaṇantopi pārājikamevā ’ ti vuttaṭṭhāne vatthuvijjādīnaṃ sambhavepi tāsaṃ anadhippetattā pārājikaṃ hoti , evamidhāpi .
Na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātun ti attano guṇamārocetukāmo lokiyena sammissaṃ atthapaṭisambhidaṃ vadato pārājikanti pamāṇaṃ kātuṃ na sakkā , itarathā hotī ’’ ti aparehi vuttaṃ ,‘‘ taṃ pubbāparaviruddhaṃ , tasmā vijjānidassanaṃ idha anidassanaṃ sāsane vatthuvijjādīnaṃ vijjāvidhānābhāvā .
Bhagavatā vibhattakhettapade vā tesaṃ pariyāyavacanānaṃ anāmaṭṭhattā na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātun ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Paṭisambhidānaṃ lābhīmhī ’ ti vutte pariyāyena
M0.172 vuttattā thullaccayaṃ yuttan ’’ ti vadanti , vicāretabbaṃ .Vīmaṃsitvā gahetabban ti ‘‘ yo te vihāre vasatī ’’ tiādīhi saṃsandanato pariyāyavacanattā thullaccayaṃ vuttaṃ .
‘‘ Nirodhasamāpattiṃ samāpajjāmī ’ ti vā ‘ lābhīmhāhaṃ tassā ’ ti vā vadatopī ’’ ti vuttavacanampi ‘‘ sace panassevaṃ hotī ’’ tiādivacanampi atthato ekameva , sopi hi attano visesaṃ ārocetumeva vadati .
‘‘ Yo te vihāre vasatī ’ tiādīsu ahaṃ-vacanābhāvā pariyāyo yujjati , idha pana ‘ lābhīmhāhaṃ tassā ’ ti attānaṃ niddisati , tasmā pārājikaṃ āpajjituṃ yuttaṃ viyā ’’ ti vadanti .
‘‘ Mahāpaccariyādivacanaṃ uttarimanussadhammesu ekopi na hoti , tasmā pariyāyena vuttattā na hotī ’’ ti
V0.153 vadanti , suṭṭhu upaparikkhitabbaṃ .Phalasacchikiriyā-padato paṭṭhāya eva pāṭho gahetabbo , phalasacchikiriyāyapi ekekampi ekekaphalavasena pārājikaṃ veditabbaṃ .
Rāgassa pahānan tiādittike kilesappahānameva vuttaṃ , taṃ pana yasmā maggena vinā natthi .
Tatiyamaggena hi rāgadosānaṃ pahānaṃ , catutthena mohassa , tasmā ‘‘ rāgo me pahīno ’’ tiādīni vadatopi pārājikaṃ .
Rāgā cittaṃ vinīvaraṇatātiādittike lokuttarameva vuttaṃ , tasmā ‘‘ rāgā me cittaṃ vinīvaraṇan ’’ tiādīni vadato pārājikamevāti .
Akuppadhammattāti keci uttaravihāravāsino .
Kasmā na hotīti ce ?
‘‘ Iti jānāmi , iti passāmī ’’ ti vattamānavacaneneva mātikāyaṃ vuttattā .
Yadi evaṃ padabhājane ‘‘ samāpajjiṃ , samāpanno ’’ tiādinā vuttattā ‘‘ atītattabhāve sotāpannomhī ’’ ti vadatopi hotūti ce ?
Na , aññathā atthasambhavato .
Kathaṃ ?
Addhāpaccuppannavasena vattamānatā gahetabbāti ñāpanatthaṃ vuttaṃ , na atītattabhāvaṃ .
Atītattabhāvo hi pariyāyena vuttattā ‘‘ thullaccayan ’’ ti vuttanti ācariyā .
200.‘‘ Sacepi na hoti , pārājikamevā ’’ ti aṭṭhānaparikappavasena vuttaṃ kira .
‘‘ Iti vācā tivaṅgikā ’’ ti vakkhati .
Natthetan ti purime sati pacchimassābhāvā samāpajjiṃ , samāpannoti imesaṃ kiñcāpi atthato kālaviseso natthi , vacanaviseso pana atthi eva .
207. Ukkheṭitoti uttāsito .
Khiṭa utrāsane .
Suddhikavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Vattukāmavārakathāvaṇṇanā
Viññattipatheti
M0.173 vijānanaṭṭhāne , tena ‘‘ viññattipathamatikkamitvā ṭhito bhikkhu dibbāya sotadhātuyā sutvā jānāti , na pārājikanti dīpetī ’’ ti vuttaṃ .Jhānaṃ kira samāpajjin ti ettha so ce ‘‘ esa bhikkhu attano guṇadīpanādhippāyena evaṃ vadatī ’’ ti jānāti , pārājikameva .
Aññathā jānātīti ce ?
Pārājikacchāyā na dissatīti ācariyo .
Vattukāmavārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Anāpattibhedakathāvaṇṇanā
Anullapanādhippāyoti
V0.154 yadi ullapanādhippāyo bhaveyya , dukkaṭamevāti apare .‘‘ Taṃ parato ‘ nāvuso , sakkā puthujjanena adhivāsetun ’ ti vatthunā saṃsanditvā gahetabban ’’ ti vuttaṃ .
Padabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .
Vinītavatthuvaṇṇanā
225-6.
Dukkara āgāra āvaṭakāma abhirativatthūsu ‘‘ yadi ullapanādhippāyo bhaveyya , pārājikan ’’ ti vadanti , kāraṇaṃ pana duddasaṃ , thullaccayaṃ vuttaṃ viya , vīmaṃsitabbaṃ .
Yānena vā iddhiyā vā gacchantopi pārājikaṃ nāpajjatīti padasā gamanavaseneva katikāya katāya yujjati .
‘‘ Apubbaṃacarimaṃ gacchantoti hatthapāsaṃ avijahitvā aññamaññassa hatthaṃ gaṇhanto viya gacchanto ’’ ti vuttaṃ .
Uṭṭhetha etha gacchāmāti evaṃ sahagamane pubbāparā gacchantopi nāpajjatīti ācariyassa takko .
Vasantassāti tathā vasanto ce upāsakena dissati , pārājiko hoti .
‘‘ Rattiṃ vasitvā gacchanto na pārājiko ’’ ti vuttaṃ .
Nānāverajjakāti nānājanapadavāsino .
Saṅghalābhoti yathāvuḍḍhaṃ attano pāpuṇanakoṭṭhāso .
228. Idhāti ‘‘ ko nu kho ’’ tiādinā vutte pañhākamme .
Dhammadhātu sabbaññutaññāṇaṃ .
232. Na
M0.174 uppaṭipāṭiyāti na sīhokkantavasena anussari .Tasmā antarābhavabhūtā ekā eva jātīti paṭivijjhatīti attho .
Nigamanavaṇṇanā
233. Catuvīsatīti ettha mātughātakapitughātakaarahantaghātakā tatiyapārājikaṃ āpannā .
Bhikkhunidūsako , lambiādayo ca cattāro paṭhamapārājikaṃ āpannā evāti katvā kuto catuvīsatīti ce ?
Na , adhippāyājānanato .
Mātughātakādayo hi cattāro idhānupasampannā eva adhippetā , lambiādayo cattāro kiñcāpi paṭhamapārājikena saṅgahitā , yasmā
V0.155 ekena pariyāyena methunadhammapaṭisevino na honti , tasmā visuṃ vuttā .‘‘ Ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatā ’’ ti evaṃ vuttasaṃvāsassa abhabbatāmattaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ yathā pure tathā pacchā ’’ ti .
Aññathā nesaṃ samaññāyapaṭiññāyabhikkhubhāvopi natthīti āpajjati .
Catutthapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pārājikakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .