Ekuttarikanayavaṇṇanā

作者： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ekuttarikanayavaṇṇanā

Ekakavāravaṇṇanā

321. EkuttarikanayeV0.505M0.552 āpatti jānitabbāti ettha āpatti nāma kiṃ paramatthasabhāvā , udāhu na vattabbasabhāvāti ?

Na vattabbasabhāvā .

Vuttañhi parivāre ‘‘ vatthu jānitabbaṃ , gottaṃ jānitabbaṃ , nāmaṃ jānitabbaṃ , āpatti jānitabbā ’’ ti etesaṃ padānaṃ vibhaṅge ‘‘ methunadhammoti vatthu ca gottañca .

Pārājikanti nāmañceva āpatti cā ’’ ti .

Nāmañca gottañca ‘‘ nāmagottaṃ na jīratī ’’ ti ( saṃ . ni .1.76) vacanato sammutimattaṃ , tasmā ‘‘ kusalattikavinimuttā na vattabbadhammabhūtā ekaccā sammuti evā ’’ ti vuttaṃ .

Yaṃ pana vuttaṃ samathakkhandhake ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ , siyā abyākatan ’’ ti ( cūḷava .222), taṃ ‘‘ vivādādhikaraṇaṃ siyā kusalaṃ , siyā akusalaṃ , siyā abyākatan ’’ ti ( cūḷava .220) ettha viya pariyāyato vuttaṃ .

Atthato hi vivādo nāma ekacco sammutiviseso .

Yo cittasamaṅgino , so ‘‘ taṃ cittapariyāyena pana siyā kusalan ’’ tiādi vohāraladdho , tathā āpattādhikaraṇampīti daṭṭhabbaṃ .

Teneva vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ āpattiṃ āpajjamāno hi akusalacitto vā āpajjati kusalābyākatacitto vā ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā ).

Aññathā samathehi adhikaraṇīyatā na sambhavati .

Na hi samathā kusalādiṃ akusalādiṃ vā adhikiccapavattanti , samathavasena vā kusalādi sammati .

Na ca kusalassa vivādassa , anuvādassa vā kusalādisamathehi vūpasametabbatā āpajjatīti tesaṃ adhikaraṇamattameva na sambhaveyya , tasmā adhikaraṇānaṃ , samathānañca kusalādibhāvo pariyāyadesanāya labbhati , no aññathā , teneva sammukhāvinaye viya āpattādhikaraṇe tikaṃ na pūritaṃ .

Sañcicca āpattiṃ āpajjamānassa yasmā sañcetanā ekantato akusalāva hoti .

Itarassa sacittakassa vā acittakassa vā tadābhāvamattaṃ upādāya ‘‘ abyākatan ’’ ti vuttaṃ .

Yathā hi ‘‘ tikkhattuṃ codayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya , iccetaṃ kusalan ’’ tiādīsu ( pārā .538) na kusalasaddo sukhavipāko ,‘‘ samparāyikānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ paṭighātāyā ’’ tiādīsu ( pari .498) na akusalā vā hoti .

Itarassa sacittakassaM0.553 vā acittakassa vā tadābhāvamattaṃ upādāya ‘‘ abyākatan ’’ ti vuttaṃ .

Yathā hi dvikkhattuṃ codayamāno taṃ cīvaraṃ abhinipphādeyya , yaṃ panettha ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ akusalan ’’ ti vuttaṃ , tassaV0.506 vasena tadakusalato satta vinītavatthūni veditabbāni , tato cīvaranti sambhavato acīvarakā , antarāpattikā ca .

Anantarikalakkhaṇappattassa vasena niyatā ca nāmāti veditabbaṃ .

Sammutiniddese garukalahukaniddesopi sambhavati .

Aññathā ‘‘ anantarāyikā paṇṇattivajjā , anavajjāpaṇṇattī ’’ ti ca vuttā .

Kuṭikāramahallakāpatti antarāyikā lokavajjasāvajjapaṇṇattito .

Sampajānamusāvādo omasavādādito garukādi na sambhaveyya , tato vā ayaṃ lahukādīti idaṃ sabbaṃ ekaccānaṃ ācariyānaṃ mataṃ ,‘‘ sabbaṃ ayuttan ’’ ti vadanti .

Kasmā ?

Yasmā ‘‘ pārājikanti nāmañceva āpatticā ’’ ti vacanena ce āpatti na vattabbadhammo siyā , vatthu ca na vattabbadhammo siyā gottena samānādhikaraṇabhāvena vuttattā , tasmā ‘‘ methunadhammo ’’ ti padaṃ ajjhācārasaṅkhātaṃ vatthuñca dīpeti .

Ajjhācāravaseneva āpattiyā laddhanāmaṃ asādhāraṇanāmattā ‘‘ gottan ’’ ti ca vuccatīti ayaṃ tattha attho .

‘‘ Āpattādhikaraṇassa kiṃ pubbaṅgamanti ?

Lobho pubbaṅgamo , doso , moho , alobho , adoso , amoho pubbaṅgamo ’’ ti ‘‘ kati hetūti ?

Cha hetū tayo akusalahetū , tayo abyākatahetū ’’ ti ca vuttattā nippariyāyeneva ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ , siyā abyākatan ’’ ti vuttaṃ .

Samathakkhandhake pana sandhāyabhāsitavasena tathā eva vuttaṃ .

Tasmā āpattādhikaraṇaṃ sabhāvato nippariyāyeneva akusalā cattāro khandhā , rūpaabyākatā ca honti .

‘‘ Natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti ( cūḷava .222) vuttattā kusalameva paṭikkhittaṃ , khīṇāsavānaṃ kiriyābyākataṃ nāma hotīti kusale paṭikkhitte kiriyābyākatampi paṭikkhittameva hoti .

Tasmiṃ paṭikkhitte sabbathā avāvaṭaṃ vipākābyākataṃ paṭikkhittameva hoti .

Nibbānābyākate vattabbameva natthīti eke , taṃ ayuttaṃ ‘‘ cha hetuyo ’’ ti vuttattā .

Kiñcāpi vuttaṃ sāmaññena , tathāpi vipākahetuyeva tattha adhippeto , na kiriyāhetu , te hi kusalasabhāvā ca , tasmā rūpaṃ , vipākābyākatañcāpatti .

Tattha akusalāpattito vinītavatthūni .

Itarassāpi ādito chādanā kusalacittatoti vuttaṃM0.554 hoti .

Antarāyikaniyatasāvajjapaññattibhāvopi cassā vevacanavasena veditabbo paṇṇattivajjāya , sañcicca āpannāya ca , tasmā ‘‘ jīvitindriyaṃ siyā sārammaṇaṃ siyā anārammaṇan ’’ ti vacanaṃ viya ekantākusalaṃ anekantākusalañca lokavajjaṃ , ekantābyākataṃ bhūtārocanaṃ anekantābyākatañca sesaṃ paṇṇattivajjaṃ ekato sampiṇḍetvā ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ siyābyākatan ’’ ti vuttaṃ .

Samathakkhandhake pana paṇṇattivajjameva sandhāya tathā vuttaṃ .

Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ , gaṇṭhipade ca ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ , siyā abyākataṃ , natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’ ti ettha sandhāyabhāsitavasena attho veditabbo .

Yasmiñhi pathavikhaṇanādikeV0.507 āpattādhikaraṇe apakataññuno sandhāya appaharitakaraṇādikāle kusalacittaṃ aṅgaṃ hoti , khaṇanādipayogasaṅkhātaṃ rūpābyākataṃ āpattisamuṭṭhāpentaṃ hotīti adhippāyo ’’ ti .

Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ atthāpatti kusalacitto āpajjati , kusalacitto vuṭṭhātī ’’ tiādi .

Tasmiñhi sati na sakkā vattuṃ ‘‘ natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti .

Yasmā āpattisamuṭṭhāpakaṃ cittaṃ sandhāya vuttaṃ na hoti , tasmā na yidaṃ aṅgappahonakacittaṃ sandhāya vuttaṃ .

Yadi taṃ sandhāya vuttaṃ ,‘‘ siyā kusalan ’’ ti ca vattabbaṃ bhaveyya , na ca vuttaṃ .

Tasmā idaṃ pana sandhāya vuttaṃ – yaṃ tāva āpattādhikaraṇaṃ lokavajjaṃ , taṃ ekantato akusalameva , tattha ‘‘ siyā akusalan ’’ ti vikappo natthi .

Yaṃ pana paṇṇattivajjaṃ , taṃ yasmā sañcicca ‘‘ imaṃ āpattiṃ vītikkamāmī ’’ ti vītikkamantasseva akusalaṃ hoti , asañcicca pana kiñci ajānantassa sahaseyyādivasena āpajjato rūpavipākaṃ abyākataṃ hoti anuṭṭhānato .

Tasmā tassa paṇṇattivajjassa sañciccāsañciccavasena imaṃ vikappabhāvaṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ siyā akusalaṃ , siyā abyākataṃ , natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti .

Sace pana koci vinaye apakataññū ‘‘ yaṃ kusalacitto āpajjati , idaṃ vuccati āpattādhikaraṇaṃ kusalan ’’ ti vadeyya , tassevaṃvādino acittakānaṃ eḷakalomādisamuṭṭhānānampi kusalacittasamaṅgikāle tāsaṃ āpattīnaṃ kusalacitto āpajjeyya , na vā āpajjatiM0.555 .

Kiṃkāraṇaṃ ?

Na ca tattha vijjamānampi kusalacittaṃ āpattiyā aṅgaṃ .

Attabhāvo sabhāvo pakatīti vuttaṃ hoti .

Kataraṃ pana tassā āpattiyā tadā aṅgasabhāvoti ?

Vuccate – kāyavacīviññattivasena pana calitassa kāyassa , pavattāya vācāya cāti etesaṃ dvinnaṃ calitappavattānaṃ kāyavācānaṃ aññatarameva aṅgasabhāvo , tañca rūpakkhandhapariyāpannattā abyākatanti .

Kiṃ vuttaṃ hoti ?

Kāyo , vācā ca tadā āpattādhikaraṇanti vuttaṃ hoti .

Yā panettha akusalāpattikkhaṇe kāyavācāyo abyākatabhāvo , tā abbohārikā honti kāyavacīkammakāle manokammaṃ viya .

Tadā hi kāyavācāyo āpattikarādiṭṭhāne tiṭṭhanti .

Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ āpattikarā dhammā jānitabbā .

Kati mūlānīti cha āpattisamuṭṭhānāni mūlānī ’’ tiādi .

Yadā pana kāyavācāyo āpattiyā aṅgameva honti , tadā ‘‘ cittaṃ cittādhipateyyan ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .1 kāmāvacarakusalavaṇṇanā ) vacanaṃ viya pubbapayogānaṃ aparapayogassa paccayabhāvato āpattikarādipaññattiṃ na vijahanti .

Yathā tabbhāvepi ‘‘ āpattādhikaraṇassa kati vatthūnīti ?

Satta āpattikkhandhā vatthūni .

Kati bhūmiyoti ?

Satta āpattikkhandhā bhūmiyo ’’ ti vuttaṃ .

Tathā tabbhāvepi āpattikarā ‘‘ āpattisamuṭṭhānā ’’ icceva vuccantīti veditabbā .

Ettāvatā āpatti nāma cattāro akusalakkhandhā sañcicca vītikkamakāleV0.508 bhūtārocanaṃ ṭhapetvā sabbāpi avisesato , visesato pana sabbāpi ekantākusalā akusalā , anekantākusalā pana giraggasamajjacittāgārasaṅghāniitthālaṅkāragandhavaṇṇakavāsitapiññākappabhedā , bhikkhuniādīnaṃ ummaddanaparimaddanappabhedā cāti dasappabhedā sakanāmehi paricchinditvā vatthujānanasacittakakāle eva akusalā , tadabhāvato acittakakāle vinā anāpattādhikaraṇena kammaṭṭhānādisīsena kusalacittena taṃ taṃ vatthuṃ vītikkamantassa āpatti kevalaṃ rūpaabyākatameva .

Keci panettha ‘‘ appakāse ṭhāne kaṭisuttakasaññāya saṅghāṇiṃ , mattikāsaññāya gandhavaṇṇakādiṃ vā dhārentiyāpi āpatti , tasmā acittakāyevā ’’ ti vaṇṇayanti .

Te ‘‘ saṅghāṇiyā asaṅghāṇisaññāya dhāreti , āpatti pācittiyassā ’’ ti pāṭhābhāvaṃ dassetvā paṭikkhipitabbā .

Surāpānāpatti pana acittakāpi ekantākusalāva .

TenevaM0.556 ‘‘ majje amajjasaññī pivati , āpatti pācittiyassā ’’ ti ( pāci .328) vuttaṃ .

Yasmā panettha ābādhapaccayāpi na sakkā vinā akusalena surāpānaṃ pātuṃ , tasmā yathāvuttesu anekantākusalesu viya lokavajjesu idha ‘‘ surāpānesu anāpatti ābādhapaccayā ’’ ti na vuttaṃ .

Sūpasaṃpākādi pana amajjameva .

Tattha kukkuccavinodanatthaṃ ‘‘ anāpattī ’’ ti vuttaṃ udakadantapoṇe viya .

Bhūtārocanāpatti rūpābyākatameva , acittakakāle sahaseyyādi rūpavipākābyākatameva , tattha supinanto vijjamānampi akusalaṃ anaṅgattā abbohārikaṃ hoti .

Kusale kathāva natthi anāpatti sabhāvattā kusalassa .

Tathā kiriyāti iminā nayena sabbattha yathāsambhavaṃ akusalaṃ vā suddharūpaṃ vā savipākaṃ vāti tidhā bhijjatīti ayamattho dassito hoti .

Tattha ṭhapetvā surāpānaṃ ekaccañca paṇṇattivajjaṃ , ekantākusalañca sacittakameva , bhūtārocanaṃ acittakameva , sesaṃ saha surāpānena anekantākusalaṃ lokavajjañca anekantābyākataṃ paṇṇattivajjañca yebhuyyena sacittakācittakanti sabbasikkhāpadaṃ tippabhedaṃ hoti .

Yaṃ panettha sacittakameva , taṃ methunādivatthujānanacitteneva sacittakaṃ , sabbaṃ sekhiyaṃ paṇṇattijānanacitteneva sacittakaṃ ‘‘ anādariyaṃ paṭiccā ’’ ti vacanatoti sacittakaṃ duvidhaṃ hoti .

Ekantācittakaṃ paṇṇattijānanacittābhāvena , na vatthujānanacittābhāvena .

Tadabhāvato ekantākusalaṃ surāpānaṃ , ekantābyākataṃ sañcarittaṃ , vatthujānanacittassa vā paṇṇattijānanacittassa vā ubhinnaṃ abhāvena acittakabhāvena acittakaṃ hoti .

Surāpānaṃ pana sacittakaṃ hoti vatthujānanacitteneva .

Ariyapuggalānaṃ itaresaṃ ubhinnaṃ vā aññatarassa bhāvena sesaṃ cittakācittakaṃV0.509 .

Visesato ca vatthujānanacittābhāvena , apakataññuno paṇṇattijānanacittābhāvena vā acittakabhāvena acittakaṃ hoti .

Tattha ekantācittakañca sacittakañca ‘‘ acittaka ’’ micceva vuccati .

Ayaṃ tāva ‘‘ āpatti jānitabbā ’’ ti ettha vinicchayo .

Mūlavisuddhiyā antarāpattīti antarāpattiṃ āpajjitvā mūlāyapaṭikassanaṃ katvā ṭhitena āpannāpatti .

Ayaṃ agghavisuddhiyā antarāpattītiM0.557 sambahulā āpattiyo āpajjitvā tāsu sabbacirapaṭicchannavasena agghasamodhānaṃ gahetvā vasantena āpannāpatti .

‘‘ Punapi āpajjissāmī ’’ ti saussāheneva cittena .

‘‘ Ayaṃ bhikkhuniyā evā ’’ ti likhitaṃ .

‘‘ Pārājikamevā ’’ ti idañca bhūtavasena dassetuṃ vuttaṃ .

‘‘ Evaṃ desite pana yā kāci āpatti na vuṭṭhātīti apare , taṃ na gahetabban ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Dhammikassa paṭissavassa asaccāpane ’’ ti vuttattā adhammikapaṭissave dukkaṭaṃ na hoti .

‘‘ Pubbe suddhacittassa ‘ tumhe vibbhamathā ’ ti vutte ‘ sādhū ’ ti paṭissuṇitvā sace na vibbhamati anāpatti , evaṃ sabbatthā ’’ ti ca vuttaṃ .

‘‘ Āvikaro jānitabbo ’’ tipi pāḷi .

Kālena vakkhāmi , no akālenā ’’ tiādīsu pañcadasasu dhammesu .

Bhabbāpattikā nāma āpattiṃ āpajjituṃ bhabbā .

Dukavāravaṇṇanā

322. Nidahane ātape .

‘‘ Ekarattampi ce bhikkhu ticīvarena vippavaseyya ( pārā .472).

Chārattaparamaṃ tenā ’’ tiādinā ( pārā .653) vuttāpattiko gaṇapūrako hutvā pi kammaṃ kopeti nānāsaṃvāsakattā .

Kammena vā salākaggāhena vāti ettha uddeso ceva kammañca ekan ti ettha pātimokkhuddesoti vā kammanti vā atthato ekameva , tesu yaṃ kiñci kate saṅghabhedo hotīti attho .

Pubbabhāgāti saṅghabhedato pubbabhāgā .

‘‘ Pamāṇan ’’ ti imesaṃ dvinnaṃ aññatarena bhedo hoti , na itarehīti vuttaṃ .

Vinaye siddhā vinayasiddhā , romajanapade jātaṃ romakaṃ , anuññātaloṇattā dukesu vuttāti .

Tikavāravaṇṇanā

323. Vo tumhehi na samudācaritabbaṃ .

Vacīsampayuttaṃ kāyakiriyaṃ katvāti kāyena nipaccakāraṃ katvāti attho .

Upaghāteti vināseti .

Omadditvāti abhibhavitvā .

Vadatoti vadantassa .

‘‘ Bālassa nissayo dātabbo ’’ ti duke āgataṃ , idha pana ‘‘ na dātabbo ’’ ti vuttaṃ , āpattibāhullaṃV0.510 sandhāya nādātabbaṃ ,‘‘ imasmā vihārā paraṃ mā nikkhamāhi , vinayadharānaṃ vā santikaṃ āgaccha vinicchayaṃ dātun ’’ ti vutte tassa vacanaṃ na gahetabbanti attho .

Tikabhojanaṃ nāma sace tayo hutvā bhuñjanti , gaṇabhojanenaM0.558 anāpatti , idaṃ sandhāya tikaṃ .

‘‘ Pasutto ’’ ti bāhullato vuttaṃ .

Atha vā nipajjitvāti attho .

‘‘ Idaṃ ṭhapetvā gacchāmi , tāvakālikaṃ bhante dethāti vutte ‘ navakammādiatthaṃ vinā dātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti likhitaṃ .

Vikappetvā ṭhapitaṃ vassikasāṭikaṃ pacchime pāṭipadadivase nivāsento dukkaṭaṃ āpajjatīti attho .

Apaccuddharitvāti paccuddharaṇaṃ akatvāti attho .

‘‘ Vikappetun ’’ ti vacanato avikappanapaccayā āpatti hemante āpajjati , vikappanā pana kattikapuṇṇamadivase kātabbāti dassanatthaṃ vuttanti ñātabbaṃ .

Ayaṃ nayo avikappanaṃ sandhāya , purimo vikappitaparibhogapaccayāpattiṃ sandhāya .

Vatthapaṭicchādi sabbakappiyatāyāti vatthapaṭicchādi sabbattha kappiyattāti attho .

Keci imamatthaṃ asallakkhetvā ‘‘ vatthapaṭicchādi sabbakappiyatā tāya paṭicchannenā ’’ ti likhanti .

‘‘ Vatthameva paṭicchādi vatthapaṭicchādī ’’ ti viggahattā ‘‘ tāyā ’’ ti na yujjati .

‘‘ Tenā ’’ ti bhavitabbattāti idaṃ sabbaṃ aññatarasmiṃ gaṇṭhipade likhitaṃ , vicāretvā gahetabbaṃ .

Catukkavāravaṇṇanā

324. Catūhākārehi āpattiṃ āpajjati … pe … kammavācāya āpajjatīti ettha yañhi āpattiṃ kammavācāya āpajjati , na tattha kāyādayoti āpannaṃ , tato kammavācāya saddhiṃ āpattikarā dhammā sattāti āpajjati , evaṃ sati ‘‘ cha āpattisamuṭṭhānānī ’’ ti vacanavirodho , tāni eva āpattikarā dhammā nāma .

Atha tatthāpi kāyādayo ekato vā nānāto vā labbhanti , catūhākārehīti na yujjatīti ‘‘ chahākārehi āpattiṃ āpajjatī ’’ ti vattabbaṃ siyāti evaṃ etāni suttapadāni virodhitāni honti .

Kathaṃ avirodhitāni ?

Saviññattikāviññattikabhedabhinnattā .

Kāyādīnaṃ yā kiriyā āpatti , naṃ ekaccaṃ kāyena saviññattikena āpajjati , ekaccaṃ saviññattikāya vācāya , ekaccaṃ saviññattikāhi kāyavācāhi āpajjati , yā pana akiriyā āpatti , taṃ ekaccaṃ kammavācāya āpajjati , tañca kho avasiṭṭhāhi aviññattikāhi kāyavācāhiyeva , na vinā ‘‘ no ce kāyena vācāya paṭinissajjati , kammavācāpariyosāne āpatti saṅghādisesassā ’’ ti ( pārā .414) vacanato , avisesena vā ekaccaṃ āpattiṃ kāyena āpajjati , ekaccaṃ vācāyaM0.559 , ekaccaṃ kāyavācāhiV0.511 .

Yaṃ panettha kāyavācāhi , taṃ ekaccaṃ kevalāhi kāyavācāhi āpajjati , ekaccaṃ kammavācāya āpajjatīti ayamattho veditabboti evaṃ avirodhitāni honti .

Tatrāyaṃ samāsato atthavibhāvanā – kāyena āpajjatīti kāyena saviññattikena akattabbaṃ katvā ekaccaṃ āpajjati , aviññattikena kattabbaṃ akatvā āpajjati , tadubhayampi kāyakammaṃ nāma .

Akatampi hi loke ‘‘ katan ’’ ti vuccati ‘‘ dukkaṭaṃ mayā , yaṃ mayā puññaṃ na katan ’’ ti evamādīsu , sāsane ca ‘‘ idaṃ te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ , yaṃ tvaṃ bhagavantaṃ na pucchī ’’ ti ( cūḷava .443) evamādīsu , evamidha vinayapariyāyena kāyena akaraṇampi ‘‘ kāyakamman ’’ ti vuccati .

Ayameva nayo ‘‘ vācāya āpajjatī ’’ tiādīsu .

Puratīti puriso , pura aggagamane .

Puratīti purato gacchati sabbakammesu pubbaṅgamo hoti .

Paṭhamuppannavasenāti paṭhamakappiyesu hi paṭhamaṃ purisaliṅgaṃ uppajjati ,‘‘ puriman ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ purisaliṅgaṃ jāyatīti attho .

Sataṃ tiṃsa cāti ettha asādhāraṇāpi pārājikā no antogadhāyeva jātā pārājikāpannānaṃ bhikkhubhāvāya abhabbattā .

‘‘ Asādhāraṇavacanena pana sāmaññena uddhaṭānī ’’ ti vadanti .

‘‘ Satañceva tiṃsañca sikkhāpadānīti pāṭho ’’ ti ca vadanti .

Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca catūsu pārājikesūti sādhāraṇesu eva .

Atthi vatthunānattatā no āpattinānattatāti paṭhamapañho idha dutiyo nāma .

Atthi āpattisabhāgatā no vatthusabhāgatāti etena viseso natthi .

Mantābhāsāti matiyā bhāsā .

‘‘ Abhivādanārahāti yathānisinnāva sīsaṃ ukkhipitvā vandanti .

Navamabhikkhunito paṭṭhāya anuṭṭhitabbato āsanā na paccuṭṭhenti .

Avisesenāti upajjhāyassa , itarassa vā vippakatabhojanassa , samīpagato yo koci vuḍḍhataroti attho .

Vippakatabhojanenāpi hi uṭṭhahitvā āsanaṃ dātabbaṃ .

Idha na kappantīti vadantopīti paccantimajanapadesu ṭhatvā ‘‘ idha na kappantī ’’ ti vadanto vinayātisāradukkaṭaṃ āpajjati .

Kappiyañhi ‘‘ na kappatī ’’ ti vadanto paññattaṃ samucchindati nāma .

Tathā idha kappantītiādīsupi ṭhatvā ‘‘ idha kappantī ’’ ti vadanto vinayāgatabhikkhu vinayo pucchitabboti attho .

Pañcakavāravaṇṇanā

325. NaM0.560 upeti puggalo .

‘‘ Nimantito sabhatto samāno santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā ’’ ti ( pāci .299) vacanato nimantanābhāvā piṇḍapātikassa anāmantacāro vaṭṭati .

‘‘ Gilānasamayo ’’ tiādinā ābhogaṃ katvā bhojanaṃ adhiṭṭhahitvā bhojanaṃ nāma .

‘‘ MayhaṃV0.512 bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī ’’ ti evaṃ avikappanā .

Parammukhe aguṇavacanaṃ ayaso .

Sammukhā garahā .

Sīladiṭṭhibyasanānaṃ vinayapariyāpannattā tehi saddhiṃ itare pañcakaṃ pūretuṃ vuttā .

‘‘ Vinayadharapañcamena gaṇenā ’’ ti ( mahāva .259) vuttattā pañcakaṃ jātaṃ .

Aññatarasmiṃ vihāre eko theroti attho .

‘‘ Yonakavisayatoti cīnaṭṭhānā ’’ ti likhitaṃ .

Aṭṭha kappe anussarīti pubbenivāsañāṇaṃ nibbattesīti attho .

Anantare ṭhāne ṭhatvāti attho .

Ñattiyā kammappatto hutvāti ñattiṭṭhapitakāle kammappatto hoti .

Puna kammavācāya kammasiddhi .

Ñattikhettan ti ñattiyāva kātabbaṭṭhānaṃ tassā khettaṃ , ñattidutiyādikamme paṭhamaṭṭhapanaṃ tassā okāso nāma .

Āraññake idañcidañcānisaṃsanti evaṃ idamatthitan ti attho .

Chakkavāravaṇṇanā

326.‘‘ Chabbassaparamatā dhāretabban ’’ ti vibhaṅge pāṭhattā evaṃ vuttaṃ .

Cuddasaparamāni nava chakkāni honti .

Kathaṃ ?

Paṭhamaṃ ekaṃ chakkaṃ , sesesu aṭṭhasu ekekena saddhiṃ ekekanti evaṃ tīṇi chakkāni antarapeyyāle vuttāni .

Kathaṃ ?

‘‘ Catutthena āpattisamuṭṭhānena cha āpattiyo āpajjatī ’’ tiādinā nayena pañcamena , chaṭṭhena ca tīṇi chakkāni .

Lobhādayo cha vivādamūlāni , tathā anuvādassa .

Dīghaso cha vidatthiyo vassikasāṭikāya .

Tiriyaṃ cha vidatthiyo sugatacīvarassa .

Vippakatacīvaraṃ ādāya pakkamane niṭṭhānantiko , sanniṭṭhānanāsana savana sīmātikkantikasahubbhārāti cha , samādāya vārepi chāti chakkadvayaṃ .

Sattake pakkamanantikena saha satta .

Sattakavāravaṇṇanā

327. ChakkeM0.561 vuttāniyeva sattakavasena yojetabbānīti chakke vuttacuddasaparamāni sattakavasena yojetabbāni .

Sattame aruṇuggamane nissaggiyan ti ‘‘ chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabbaṃ , tato ce uttari vippavaseyyā ’’ ti evaṃ vuttaṃ nissaggiyaṃ hoti .

Campeyyakkhandhake sugatacīvarabhāṇavārassa parato ‘‘ idha pana , bhikkhave , bhikkhussa na hoti āpatti daṭṭhabbā , tamenaṃ codeti saṅgho vā sambahulā vā ekapuggalo vā ’’ tiādinā nayena vuttasattakāti .

Aṭṭhakavāravaṇṇanā

328. TenaV0.513 saddhiṃ uposathādikaraṇaṃ ānisaṃso , akaraṇaṃ ādīnavo , tasmā ete aṭṭhānisaṃse sampassamānenāti attho .

‘‘ Ayaso akkoso ’’ ti vuttaṃ .

Pubbevassa hoti ‘‘ musā bhaṇissan ’’ ti , bhaṇantassa hoti ‘‘ musā bhaṇāmī ’’ ti , bhaṇitassa hoti ‘‘ musā mayā bhaṇitan ’’ ti , vinidhāya diṭṭhiṃ khantiṃ ruciṃ bhāvaṃ saññanti evaṃ akappiyakataṃ hoti appaṭiggahitakatantiādayo aṭṭha anatirittā .

Sappiādi aṭṭhame aruṇuggamane nissaggiyaṃ hoti .

Aṭṭhavācikā bhikkhunīnaṃ upasampadā ubhatoñatticatutthattā .

Vassikasāṭikadānādīni aṭṭha varāni .

Navakavāravaṇṇanā

329. Navahi bhikkhūhi bhijjati .

Manussamaṃsavajjehi nava maṃsehi vinicchayo .

Sundaraṃ na sundaranti saṅghāṭiādīni nava cīvarāni .

Tāneva adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya na vikappetabbāni , adhiṭṭhitakālato paṭṭhāya apaccuddharitvā na vikappetabbānīti adhippāyo .

Nava vidatthiyo sugatacīvarassa .

‘‘ Vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadatī ’’ tiādinā nayena adhammakamme dve navakāni pācittiyavasena vuttāni .

Dasakavāravaṇṇanā

330.‘‘ Oramattakañca adhikaraṇaṃ hoti , na ca gatigatan ’’ tiādinā ( cūḷava .204) dasa adhammikā salākaggāhā .

Viparītā dhammikā .

Samathakkhandhake vuttehiM0.562 samannāgato hotīti sambandho .

‘‘ Saṃkaccikaṃ vā pakkhipitvā dasā ’’ ti vuttaṃ kappiyattā etesaṃ .

Māturakkhitādayo dasa itthiyo .

Dhanakkītādayo dasa bhariyā .

‘‘ Sikkhāsammutiṃ datvā dasavassāya tassā dvādasavassakāle sayampi dvādasavassā bhavissatī ’’ ti vuṭṭhāpanasammuti sāditabbā .

‘‘ Vinayadharasseva ‘ āpattānāpattiṃ na jānātī ’ ti ārabbha yāva ‘ ubhayāni kho panassa … pe … anubyañjanaso ’ ti pañcaṅgāni vatvā punapi ‘ āpattānāpattiṃ na jānāti ’ cceva ārabbha yāva ‘ adhikaraṇe ca na vinicchayakusalo hotī ’ ti pañca vuttā , te tathā tathā pañca pañca katvā dasa hontī ’’ ti likhitaṃ .

‘‘ Dasavassāya bhikkhuniyā nissayo dātabbo ’’ ti ekaccesu potthakesu natthi , kiñcāpi natthi , pāṭho eva pana hoti .

Ekādasakavāravaṇṇanā

331. NaV0.514 vodāyanti na pakāsenti .

Rogameva rogātaṅkaṃ .

Rogantarāyaṃ vā .

Ekuttarikanayavaṇṇanā niṭṭhitā .

Uposathādipucchāvissajjanāvaṇṇanā

332.‘‘ Saṅghaṃ , bhante , pavāremī ’’ tiādi pavāraṇakathā nāma vinītagāthāsu viya .

Atthavasapakaraṇavaṇṇanā

334. Dasa atthavase paṭiccāti ettha tassa tassa sikkhāpadassa paññāpane guṇavisesadīpanato , apaññāpane ādīnavadassanato ca saṅghasuṭṭhutā hoti .

Tattha yathāsambhavaṃ lokavajjassa apaṇṇattisambhavassa paññāpane payogavisuddhi guṇo .

Paṇṇattisambhavassa pana sekhiyassa lokavajjassa paññāpaneM0.563 paṭipattivisuddhi guṇo , paṇṇattivajjassa āsayavisuddhi guṇo appicchādiguṇāvahanato , tenevāha ‘‘ subharatāya suposatāya appicchatāya appicchassa vaṇṇaṃ bhāsitvā ’’ ti .

Samaṇācāravisuddhi cassa guṇoti veditabbaṃ .

Atha vā lokavajjassa paññāpane saṅghasuṭṭhutā hoti pākaṭādīnavato , paṇṇattivajjassa paññāpane saṅghaphāsutā hoti pākaṭānisaṃsattā .

Tathā paṭhamena dummaṅkūnaṃ niggaho , dutiyena pesalānaṃ phāsuvihāro , paṭhamena samparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighāto , dutiyena diṭṭhadhammikānaṃ , tathā paṭhamena appasannānaṃ pasādo , dutiyena pasannānaṃ bhiyyobhāvo , tathā paṭhamena saddhammaṭṭhiti , dutiyena vinayānuggaho hotīti veditabbo .

Parivāra nayena vā paṭhamena pāpicchānaṃ bhikkhūnaṃ pakkhupacchedo , dutiyena gihīnaṃ anukampā hoti .

Vuttañhetaṃ ‘‘ dve atthavase paṭicca tathāgatena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ gihīnaṃ anukampāya pāpicchānaṃ pakkhupacchedāyā ’’ ti ( pari .498).

Tathā diṭṭhadhammikasamparāyikānaṃ verānaṃ vajjānaṃ akusalānaṃ vasenapi yojanā kātabbā .

Vuttañhetaṃ ‘‘ dve atthavase … pe … paññattaṃ diṭṭhadhammikānaṃ verānaṃ samparāyikānaṃ verānaṃ paṭighātāyā ’’ tiādi ( pari .498).

Apicettha sabbampi akataviññattipaṭisaṃyuttaṃ , gihīnaṃ pīḷāpaṭisaṃyuttaṃ , tesaṃ pasādabhogakkhayarakkhāpaṭisaṃyuttañca gihīnaṃ anukampāya paññattaṃ nāma , kuladūsakagaṇabhojanāni pāpicchānaṃ pakkhupacchedāya paññattaṃ .

Sabbaṃ lokavajjaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaverādipaṭighātāyaV0.515 , mātugāmena saṃvidhānaṃ diṭṭhadhammikaverādisaṃvarāya paññattanti veditabbaṃ .

Apicettha ādito paṭṭhāya dasaatthavasapakaraṇameva nissāya vinicchayo veditabbo .

Vatthuvītikkamena yaṃ , ekantākusalaṃ bhave ;

Taṃ saṅghasuṭṭhubhāvāya , paññattaṃ lokavajjato .

Pārājikādiṃ ,

Paññattijānaneneva , yatthāpatti na aññathā ;

Taṃ dhammaṭṭhitiyā vāpi , pasāduppādabuddhiyā .

Dhammadesanāpaṭisaṃyuttaṃ itarañca sekhiyaṃ , idaṃ paṇṇattisambhavaṃ lokavajjaṃ nāma .

Vatthuno , paññattiyā vā vītikkamacetanāyābhāvepi paṭikkhittassa karaṇe , kattabbassa akaraṇe vā sati yattha āpatti pahoti , taṃ sabbaṃ ṭhapetvā surāpānaṃ paṇṇattivajjan ti veditabbaṃ .

Tattha ukkoṭanake pācittiyaṃ ,‘‘ yo pana bhikkhu dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjeyya , pācittiyaṃ ( pāci .475), yo pana bhikkhu saṅghe vinicchayakathāya vattamānāyaM0.564 chandaṃ adatvā uṭṭhāyāsanā pakkameyya , pācittiyaṃ ( pāci .480), yo pana bhikkhu samaggena saṅghena cīvaraṃ datvā pacchā khīyanadhammaṃ āpajjeyya … pe … pācittiyan ’’ ti ( pāci .485) evamādi saṅghaphāsutāya paññattaṃ .

‘‘ Aññavādake vihesake pācittiyaṃ ( pāci .101), pārājikādīhi anuddhaṃsane saṅghādisesādi ca dummaṅkūnaṃ niggahāya , anupakhajjanikkaḍḍhanaupassūtisikkhāpadādi pesalānaṃ phāsuvihārāya , sabbaṃ lokavajjaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya , sabbaṃ paṇṇattivajjaṃ diṭṭhadhammikānameva saṃvarāya .

Sabbaṃ gihipaṭisaṃyuttaṃ appasannānaṃ vā pasādāya pasannānaṃ vā bhiyyobhāvāya ca .

Visesena ariṭṭhasamaṇuddesasikkhāpadaṃ , sāmaññena paccayesu mariyādapaṭisaṃyuttañca saddhammaṭṭhitiyā ,‘‘ appicchassāyaṃ dhammo , nāyaṃ dhammo mahicchassā ’’ ti ( dī . ni .3.358; a . ni .8.30) ādisuttamettha sādhakaṃ .

‘‘ Sikkhāpadavivaṇṇake ( pāci .439) mohanake pācittiyan ’’ tiādi ( pāci .444) vinayānuggahāya paññattanti veditabbaṃ .

‘‘ Bhūtagāmapātabyatāya pācittiyan ’’ ti ( pāci .90) idaṃ kimatthanti ce ?

Appasannānaṃ pasādāya , pasannānaṃ bhiyyobhāvāya ca .

Kathaṃ ?

‘‘ BhūtagāmoV0.516 sajīvoti , avipallattadiṭṭhino ;

Tassa kopanasaññāya , pasādo buddhasāvake .

‘‘ Nijjīvasaññitaṃpetaṃ , akopento kathaṃ muni ;

Jīvaṃ kopeyya niddoso , macchamaṃsānujānane .

Evampi –

‘‘ Tassa kopanasaññāya , pasādo buddhasāvake ;

Yato titthakarāvime , viratā bhūtagāmato ;

Lokassa cittarakkhatthaṃ , tatopi virato munī ’’ ti .

–

Pasannānaṃ bhiyyobhāvo hoti .

Vivittasenāsanabhogataṇhāvasenanijjīvamitārakkhaṃ ;

Buddhobhininnañca vivajjayanto ;

Sikkhāpadaṃ tattha ca paññapesi .

NijjīvassāpiM0.565 maṃsassa , khādanakaṃ yatiṃ pati ;

Nindamānaṃ janaṃ disvā , bhūtagāmaṃ pariccaji .

Tikoṭiparisuddhattā , macchamaṃsānujānane ;

Paṭicca maṃsānujānanaṃ , kamme diṭṭhippasaṅgabhayā .

Aparikkhakassa lokassa , parānuddayatāya ca ;

Bhūtagāmapātabyatāya , pāṇātipātappasaṅgabhayā .

Tattha pariyāyavacanaṃ anujāni bhagavā , uddissa kataṃ paṭikkhipi parassa vā pāpappasaṅgabhayena .

Idha pana bhūtagāmapātabyatāya pāpābhāvañāpanatthaṃ attuddesikaṃ vihāraṃ , kuṭiñcaV0.517 anujānīti veditabbaṃ .

Pakiriyanti ettha te te payojanavisesasaṅkhātā atthavasāti atthavasapakaraṇan ti .

Mahāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

问题

选择版本

Vajirabuddhi-ṭīkā

Vajirabuddhi-ṭīkā