2. Saṅghādisesakaṇḍavaṇṇanā
1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
681. Āhatakoti
V0.325M0.357 ānīto , niyatakoti adhippāyo .Akappiyaaḍḍo nāma saṅghassa vā ārāmikapuggalassa vā vatthussa kāraṇā saṅghassa vārikabhāvena sayameva vā adhikaraṇaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘ amhākaṃ eso dāso , dāsī , vāpī , khettaṃ , ārāmo , ārāmavatthu , gāvo , gāvī , mahiṃsī , ajā , kukkuṭā ’’ tiādinā voharati , akappiyaṃ .
‘‘ Ayaṃ amhākaṃ ārāmiko ārāmikā , ayaṃ vāpī itthannāmena saṅghassa hatthe dohanatthāya dinnā .
Ito khettato ārāmato uppajjanakacatupaccayā ito gāvito mahiṃsito ajāto uppajjanakagorasā itthannāmena saṅghassa dinnā ’’ ti pucchite vā apucchite vā vattuṃ vaṭṭati .
‘‘ Katan ’’ ti avatvā ‘‘ karontī ’’ ti vacanena kira anenakataṃ ārabbha ācikkhitā nāma hoti .
Gīvāti kevalaṃ gīvā eva hoti , na pārājikaṃ .
Kārāpetvā dātabbāti ettha sace āvudhabhaṇḍaṃ hoti , tassa dhārā na kāretabbā , aññena pana ākārena saññāpetabbaṃ .
‘‘ Ticittaṃ tivedanan ’’ ti vuttattā ‘‘ mānussayavasena kodhussayavasenā ’’ ti tabbahulanayena vuttanti veditabbaṃ .
Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
683. Bhaṭiputtakānaṃ kumārabhaṭikānaṃ gaṇā bhaṭiputtagaṇā .
Kappan ti kappiyaṃ .
Kappagatikan ti kappiyasabhāvaṃ .
Pakkantāsupīti attano parisaṃ ṭhapetvā itarāsu pakkantāsu .
Paṇṇattiṃ ajānantā ariyāpi vuṭṭhāpentīti katvā vā kammavācāpariyosāne āpattikkhaṇe vipākābyākatasamaṅgitāvasena
V0.326 vā ‘‘ ticittan ’’ ti vuttanti veditabbaṃ .‘‘ Pabbājane na dukkaṭan ’’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ .
Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
687. Bhaddākāpilānī
M0.358 mahākassapassa purāṇadutiyā kira .Ñātīnaṃ kulaṃ yasmiṃ gāmake , tadetaṃ gāmakaṃ ñātikulaṃ , kulasannihitaṃ gāmakaṃ agamāsīti attho .
‘‘ Ajaṃ gāmaṃ netī ’’ tiādīsu viya vā dvikammikaṃ katvā gāmakaṃ agamāsi ñātikulaṃ agamāsītipi yujjati .
692.‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentiyā ’’ ti vacanenapi evaṃ veditabbaṃ – vikālagāmappavesane dvinnaṃ leḍḍupātānaṃyeva vasena upacāro paricchinditabbo , itarathā yathā ettha parikkhepārahaṭṭhānaṃ parikkhepaṃ viya katvā ‘‘ atikkāmentiyā ’’ ti vuttaṃ , evaṃ tatthāpi ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassā ’’ ti vadeyya .
Yasmā pana tattha parikkhepārahaṭṭhānato uttari eko leḍḍupāto upacāroti adhippeto , tasmā tadatthadīpanatthaṃ ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā ’’ ti vuttaṃ .
Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ parikkhepārahaṭṭhānaṃyeva ‘ upacāran ’ ti sallakkhetvā parikkhepaparikkhepārahaṭṭhānānaṃ ninnānākāraṇadīpanatthaṃ ‘ upacāraṃ okkamantassā ’ ti vuttaṃ pāḷivisesamasallakkhetvāva aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassa idha upacāro parikkhepo yathā bhaveyya , taṃ upacāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti dukkaṭassa .
Dutiyaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassā ’’ ti vuttaṃ , taṃ na gahetabbameva pāḷiyā visesasabbhāvatoti .
‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyātipi ekaccesu dissati , taṃ na gahetabbanti apare ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ pāḷivisesamasallakkhetvā ’’ ti duvuttaṃ , kasmā ?
Vikālagāmappavesanasikkhāpadepi katthaci ‘‘ upacāraṃ atikkamantassā ’’ ti pāṭho dissatīti , so andhakaṭṭhakathāpāṭhato gahitoti ācariyo .
Aparikkhittassa upacārokkamanameva pāṭho yujjati , na atikkamanaṃ .
Kasmā ?
Bahūsu ṭhānesu pāḷiyā aṭṭhakathāhi virujjhanato , imasmiṃ vāpi sikkhāpade virujjhati .
Kathaṃ ?
Gaṇamhā ohīyamānāya araññe āpatti hoti , na gāme .
Atha ca pana nidassanampi ‘‘ sikkhāpadā buddhavarenā ’’ ti ( pari .479) gāthā dassitā , tasmā upacārokkamanapariyāpannanadiṃ atikkāmentiyā hoti .
Kiñca bhiyyo ‘‘ gacchantassa catasso āpattiyo , ṭhitassa cāpi tattakātiādīnaṃ ( pari .475) parivāragāthānaṃ
M0.359V0.327 aṭṭhakathāhi upacārokkamanameva pāṭhoti niṭṭhaṃ gantabban ’’ ti ca vuttaṃ , suṭṭhu sallakkhetvā kathetabbaṃ .‘‘ Padasā gamanameva hi idhādhippetaṃ , teneva paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyātiādimāhā ’’ ti ettha vikālagāmappavesanasikkhāpadādīsu tadabhāvā yānena vā iddhiyā vā pavisato , addhānaṃ gacchato ca āpattīti dīpeti .
Tattha asāruppattā āpattimokkho natthīti eke , vicāretvā gahetabbaṃ .
Bhikkhunīvihārabhūmi ‘‘ gāmantaran ’’ ti na vuccati gāmantarapariyāpannāyapi kappiyabhūmittā .
‘‘ Parato ‘ sace bhikkhunīsu mahābodhiyaṅgaṇaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati , tassā āpattī ’ tiādivacanato bhikkhuvihāro na kappiyabhūmīti siddhaṃ , tasmā kañcinagare khandhadhammavihāro viya , kāvīrapaṭṭane sārīdhammavihāro viya ca aññopi so vihāro , tasmā sīmabaddhasukhatthaṃ gāmantarabhāve nirantarā adhiṭṭhānatthaṃ pavisantiyā , nikkhamantiyāpi gāmantarāpatti hotīti apare ’’ ti vuttaṃ .
Catugāmasādhāraṇattāti ettha evaṃvidhe vihāre sīmaṃ bandhantehi cattāropi te gāmā sodhetabbāti veditabbā .
Saṃvidahitvā bhikkhuniyā vā mātugāmena vā theyyasatthena vā saddhiṃ taṃ vihāraṃ okkamantiyā catasso āpattiyo ekatova honti .
‘‘ Gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassā ’’ ti vuttāti eke .
Dutiyapāduddhāre saṅghādisesoti ettha sace dutiyo pāduddhāro kappiyabhūmiyaṃ hoti , na saṅghādiseso , akappiyabhūmiyaṃ eva saṅghādiseso .
‘‘ Ubhayatīresu vicaranti , vaṭṭatīti dassanūpacārassettha sambhavā ’’ ti likhitaṃ , taṃ yuttaṃ .
Savanūpacāro hettha nadīpāre , gāmantare vā appamāṇanti .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni , paṇṇānivā maggitvā āneti , anāpatti .
Ticīvarāni paratīre otāpeti , anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Orimatīrameva āgacchati , āpattī ’’ ti atikkamitukāmatāya paviṭṭhattā vuttaṃ .
‘‘ Nhāyanādikiccena paviṭṭhānaṃ katthevālayasambhavā vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Gāmantare pamāṇanti aṭṭhakathāyaṃ paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni paṇṇāni sakagāmato thokampi taraṇavārena na vaṭṭati kira nikkhamitvā pavisituṃ .
Agāmake
M0.360 araññeti agāmalakkhaṇe araññeti attho .Iminā āpattikhettaṃ dassitaṃ .
Yasmā idaṃ āpattikhettaṃ , tasmā yā bhikkhunupassayato gāmassa indakhīlaṃ atikkamati , sā asante
V0.328 gāme gaṇamhā ohīyanāpattiṃ āpajjati .Dassanasavanūpacārābhāvepi pageva gāme indakhīlātikkamanakkhaṇeyeva āpajjati .
Sace tattha ekā bhikkhunī atthi , tassā dassanasavanūpacārātikkamanakkhaṇe āpajjati , araññamaggagamanakāle evāyaṃ vidhīti na gahetabbaṃ .
Gāmato pana nikkhamantī ito paṭṭhāya āpajjatīti dassanatthaṃ ‘‘ agāmakaṃ araññan ’’ ti vuttaṃ .
Vuttañhetaṃ ‘‘ ārādhikā ca honti saṅgāhikā lajjiniyo , tā kopetvā aññattha na gantabbaṃ .
Gacchati ce , gāmantaranadīpārarattivippavāsagaṇamhā ohīyanāpattīhi na muccatī ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ gaṇamhā ohīyanāpatti sakiṃyevāpajjati .
Itarā gāme gāme pāre pāre aruṇe aruṇe cāti veditabban ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ vuttañhetan ’’ tiādīni asādhakāni yathāsambhavaṃ gahetabbattā .
‘‘ Mahābodhiyaṅgaṇan tiādi evaṃ gāmassa āsannaṭṭhānepi imaṃ āpattiṃ āpajjatīti dassanatthaṃ vuttan ’’ ti likhitaṃ .
Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
694. Paṭivattāti paṭivacanaṃ denti .
Kammadosan ti ‘‘ anaññāya gaṇassa chandanti evamādī ’’ ti likhitaṃ .
Kattabbaṭṭhānadosanti porāṇā .
Kārakagaṇassāti kārakasaṅghassa .
‘‘ Bhikkhunisaṅghaṃ sannipātetvā ’ ti vuttattā kārakasaṅghopi ayamevāti ce ?
Paṭhamameva kārakasaṅghaṃ na āmantetvā balakkārenāyaṃ thullanandā taṃ bhikkhuniṃ osāresī ’’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ , tasmā kārakabhikkhūnaṃ sammukhāpi tesaṃ anumatiṃ paṭhamaṃ aggahetvā taṃ kammaṃ na paṭippassambhetabbanti siddhaṃ hoti , paṭippassaddhaṃ balakkārena na kātabbamevāti adhippāyo .
‘‘ Bhikkhunīpi diṭṭhāvikammaṃ kātuṃ labhatī ’’ ti ca tattha vuttaṃ .
698. Asante kammakārakasaṅghe osāreti , anāpattīti ettha kittāvatā asanto nāma hotīti ?
Idaṃ sabbattha na vicāritaṃ .
Kārakānaṃ
M0.361 kālakiriyāyāti eke .Ekassapi abhāvenāti eke .
Ekasmiṃ rajjeti eke .
Ekaraṭṭheti eke .
Ekagāmeti eke .
Ekasmiṃ āvāseti eke .
Yattha sakkā apaloketunti eke .
Antoaddhayojaneti eke .
Tattha tasmiṃ āvāse asante kārakasaṅghe osāreti , anāpattīti idaṃ pasaṃsanti ācariyā .
Yattha sakkā apaloketunti sāmīci .
Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
701. Etaṃ
V0.329 na vuttan ti bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabboti etaṃ niyamanaṃ na vuttaṃ .Taṃ avacanaṃ pāḷiyā sameti .
Katarapāḷiyāti ?
‘‘ Anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī ’’ ti imāya .
Yadi hi puggalassa avassutabhāvo na pamāṇaṃ , kiṃ imāya pāḷiyā payojanaṃ ,‘‘ anāpatti ubho anavassutā honti , anavassutā paṭiggaṇhātī ’’ ti ettakameva vattabbaṃ siyā .
Attano hi anavassutabhāvoyeva pamāṇanti .
Imassa pana anāpattivārassa ayamattho – ubho ce anavassutā , sabbathāpi anāpatti .
Atha bhikkhunī anavassutā samānā avassutampi ‘‘ anavassuto ’’ ti saññāya tassa hatthato paṭiggaṇhāti , evampi anāpattīti .
Atha sā anavassutāpi aññaṃ anavassutaṃ vā avassutaṃ vā ‘‘ avassuto ’’ ti jānāti , dukkaṭameva .
Vuttañhetaṃ anantarasikkhāpade ‘‘ kissa tvaṃ ayye na paṭiggaṇhāsīti .
Avassuto ayyeti … pe … nāhaṃ avassutā ’’ ti .
Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
705. Tenāti tasmā .
Yasmā uyyojikā na deti na paṭiggaṇhāti , tasmā paṭiggaho na vijjatīti attho .
Itarissā paribhogapaccayā .
‘‘ Akusalacittan ’’ ti bāhullena vuttaṃ .
‘‘ Vaṭṭatīti saññāya vadantiyāpi āpattī ’’ ti vadanti .
Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Sattamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
712-4.
Kammavācato
M0.362 pubbe āpannāpattiyo na paṭippassambhanti .Ñattiyā dukkaṭathullaccayā paṭippassambhanti saṅghādisese patteti porāṇā .
Taṃ ‘‘ ajjhāpajjantiyā ’’ ti pāḷiyā sameti .
‘‘ Sutvā na vadantī ’’ ti ettha sace jīvitabrahmacariyantarāyabhayā na vadanti , anāpatti
V0.330 .‘‘ Adhammakamme adhammakammasaññā āpatti dukkaṭassā ’’ ti vuttattā ‘‘ anāpatti asamanubhāsantiyā ’’ ti saṅghādisesaṃ sandhāya vuttaṃ .
Sattamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Aṭṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
715. Paccākatāti parājitā .
Kuladūsakasikkhāpadassa , imassa ca nidānamattameva nānākaraṇaṃ .
Vuttañhi tattha ‘‘ tassa vacanassa paṭinissaggāya eva vacanīyo , na kuladūsananivāraṇatthāyā ’’ ti .
Evaṃ sante ubhopetā āpattiyo aññamaññaṃ sabhāgatthā , tasmā idaṃ tassa anupaññattisadisaṃ āpajjati , tato idaṃ niratthakameva āpajjatīti ?
Na evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Vatthuvisesato , kammavācāvisesato ca ubhinnaṃ nānākaraṇaṃ .
Aṭṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Navamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
723.‘‘ Kāyikavācasikena saṃsaggenā ’’ ti pāṭhaseso .
Navamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Saṅghādisesakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .