3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
687. Bhaddākāpilānī
M0.358 mahākassapassa purāṇadutiyā kira .Ñātīnaṃ kulaṃ yasmiṃ gāmake , tadetaṃ gāmakaṃ ñātikulaṃ , kulasannihitaṃ gāmakaṃ agamāsīti attho .
‘‘ Ajaṃ gāmaṃ netī ’’ tiādīsu viya vā dvikammikaṃ katvā gāmakaṃ agamāsi ñātikulaṃ agamāsītipi yujjati .
692.‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentiyā ’’ ti vacanenapi evaṃ veditabbaṃ – vikālagāmappavesane dvinnaṃ leḍḍupātānaṃyeva vasena upacāro paricchinditabbo , itarathā yathā ettha parikkhepārahaṭṭhānaṃ parikkhepaṃ viya katvā ‘‘ atikkāmentiyā ’’ ti vuttaṃ , evaṃ tatthāpi ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassā ’’ ti vadeyya .
Yasmā pana tattha parikkhepārahaṭṭhānato uttari eko leḍḍupāto upacāroti adhippeto , tasmā tadatthadīpanatthaṃ ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā ’’ ti vuttaṃ .
Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ parikkhepārahaṭṭhānaṃyeva ‘ upacāran ’ ti sallakkhetvā parikkhepaparikkhepārahaṭṭhānānaṃ ninnānākāraṇadīpanatthaṃ ‘ upacāraṃ okkamantassā ’ ti vuttaṃ pāḷivisesamasallakkhetvāva aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassa idha upacāro parikkhepo yathā bhaveyya , taṃ upacāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti dukkaṭassa .
Dutiyaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassā ’’ ti vuttaṃ , taṃ na gahetabbameva pāḷiyā visesasabbhāvatoti .
‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyātipi ekaccesu dissati , taṃ na gahetabbanti apare ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ pāḷivisesamasallakkhetvā ’’ ti duvuttaṃ , kasmā ?
Vikālagāmappavesanasikkhāpadepi katthaci ‘‘ upacāraṃ atikkamantassā ’’ ti pāṭho dissatīti , so andhakaṭṭhakathāpāṭhato gahitoti ācariyo .
Aparikkhittassa upacārokkamanameva pāṭho yujjati , na atikkamanaṃ .
Kasmā ?
Bahūsu ṭhānesu pāḷiyā aṭṭhakathāhi virujjhanato , imasmiṃ vāpi sikkhāpade virujjhati .
Kathaṃ ?
Gaṇamhā ohīyamānāya araññe āpatti hoti , na gāme .
Atha ca pana nidassanampi ‘‘ sikkhāpadā buddhavarenā ’’ ti ( pari .479) gāthā dassitā , tasmā upacārokkamanapariyāpannanadiṃ atikkāmentiyā hoti .
Kiñca bhiyyo ‘‘ gacchantassa catasso āpattiyo , ṭhitassa cāpi tattakātiādīnaṃ ( pari .475) parivāragāthānaṃ
M0.359V0.327 aṭṭhakathāhi upacārokkamanameva pāṭhoti niṭṭhaṃ gantabban ’’ ti ca vuttaṃ , suṭṭhu sallakkhetvā kathetabbaṃ .‘‘ Padasā gamanameva hi idhādhippetaṃ , teneva paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyātiādimāhā ’’ ti ettha vikālagāmappavesanasikkhāpadādīsu tadabhāvā yānena vā iddhiyā vā pavisato , addhānaṃ gacchato ca āpattīti dīpeti .
Tattha asāruppattā āpattimokkho natthīti eke , vicāretvā gahetabbaṃ .
Bhikkhunīvihārabhūmi ‘‘ gāmantaran ’’ ti na vuccati gāmantarapariyāpannāyapi kappiyabhūmittā .
‘‘ Parato ‘ sace bhikkhunīsu mahābodhiyaṅgaṇaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati , tassā āpattī ’ tiādivacanato bhikkhuvihāro na kappiyabhūmīti siddhaṃ , tasmā kañcinagare khandhadhammavihāro viya , kāvīrapaṭṭane sārīdhammavihāro viya ca aññopi so vihāro , tasmā sīmabaddhasukhatthaṃ gāmantarabhāve nirantarā adhiṭṭhānatthaṃ pavisantiyā , nikkhamantiyāpi gāmantarāpatti hotīti apare ’’ ti vuttaṃ .
Catugāmasādhāraṇattāti ettha evaṃvidhe vihāre sīmaṃ bandhantehi cattāropi te gāmā sodhetabbāti veditabbā .
Saṃvidahitvā bhikkhuniyā vā mātugāmena vā theyyasatthena vā saddhiṃ taṃ vihāraṃ okkamantiyā catasso āpattiyo ekatova honti .
‘‘ Gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassā ’’ ti vuttāti eke .
Dutiyapāduddhāre saṅghādisesoti ettha sace dutiyo pāduddhāro kappiyabhūmiyaṃ hoti , na saṅghādiseso , akappiyabhūmiyaṃ eva saṅghādiseso .
‘‘ Ubhayatīresu vicaranti , vaṭṭatīti dassanūpacārassettha sambhavā ’’ ti likhitaṃ , taṃ yuttaṃ .
Savanūpacāro hettha nadīpāre , gāmantare vā appamāṇanti .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni , paṇṇānivā maggitvā āneti , anāpatti .
Ticīvarāni paratīre otāpeti , anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Orimatīrameva āgacchati , āpattī ’’ ti atikkamitukāmatāya paviṭṭhattā vuttaṃ .
‘‘ Nhāyanādikiccena paviṭṭhānaṃ katthevālayasambhavā vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Gāmantare pamāṇanti aṭṭhakathāyaṃ paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni paṇṇāni sakagāmato thokampi taraṇavārena na vaṭṭati kira nikkhamitvā pavisituṃ .
Agāmake
M0.360 araññeti agāmalakkhaṇe araññeti attho .Iminā āpattikhettaṃ dassitaṃ .
Yasmā idaṃ āpattikhettaṃ , tasmā yā bhikkhunupassayato gāmassa indakhīlaṃ atikkamati , sā asante
V0.328 gāme gaṇamhā ohīyanāpattiṃ āpajjati .Dassanasavanūpacārābhāvepi pageva gāme indakhīlātikkamanakkhaṇeyeva āpajjati .
Sace tattha ekā bhikkhunī atthi , tassā dassanasavanūpacārātikkamanakkhaṇe āpajjati , araññamaggagamanakāle evāyaṃ vidhīti na gahetabbaṃ .
Gāmato pana nikkhamantī ito paṭṭhāya āpajjatīti dassanatthaṃ ‘‘ agāmakaṃ araññan ’’ ti vuttaṃ .
Vuttañhetaṃ ‘‘ ārādhikā ca honti saṅgāhikā lajjiniyo , tā kopetvā aññattha na gantabbaṃ .
Gacchati ce , gāmantaranadīpārarattivippavāsagaṇamhā ohīyanāpattīhi na muccatī ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ gaṇamhā ohīyanāpatti sakiṃyevāpajjati .
Itarā gāme gāme pāre pāre aruṇe aruṇe cāti veditabban ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ vuttañhetan ’’ tiādīni asādhakāni yathāsambhavaṃ gahetabbattā .
‘‘ Mahābodhiyaṅgaṇan tiādi evaṃ gāmassa āsannaṭṭhānepi imaṃ āpattiṃ āpajjatīti dassanatthaṃ vuttan ’’ ti likhitaṃ .
Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .