Dibbacakkhuñāṇakathāvaṇṇanā
13.‘‘ Cutūpapātañāṇāyā ’’ ti phalūpacārena vuttaṃ .
Idañhi dibbacakkhuñāṇaṃ rūpārammaṇattā parittapaccuppannaajjhattabahiddhārammaṇaṃ hoti .
Na cutiṃ vā paṭisandhiṃ vā ārammaṇaṃ karoti .
Tasmā ‘‘ yathākammūpage satte pajānāmī ’’ ti ( pārā .13) vacanaṃ viya phalūpacāreneva vuttamidanti veditabbaṃ .
Dibbavihārasannissitattā kāraṇopacārena dibbaṃ .
Iminā pana keci ācariyā ‘‘ kusalākusalā cakkhū dibbacakkhu kāmāvacaran ’’ ti vadanti , te paṭisedhitā honti .
Catutthajjhānapaññā hi ettha adhippetā .
Mahājutikattā mahāgatikattāti etesu
V0.47 ‘‘ saddasatthānusārenā ’’ ti vuttaṃ .Ekādasannaṃ upakkilesānaṃ
M0.52 evaṃ uppattikkamo upakkilesabhāvo ca veditabbo , mahāsattassa ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbacakkhunā nānāvidhāni rūpāni disvā ‘‘ idaṃ nu kho kin ’’ ti vicikicchā udapādi , so upakkileso upakkilesasutte ( ma . ni .3.236 ādayo )‘‘ vicikicchādhikaraṇañca pana me samādhimhi cavi , samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānan ’’ ti vacanato .Tato ‘‘ rūpāni me passato vicikicchā uppajjati , idāni na kiñci manasi karissāmī ’’ ti cintayato amanasikāro , tato kiñci amanasikarontassa thinamiddhaṃ udapādi , tato tassa pahānatthaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā rūpāni passato himavantādīsu dānavarakkhasādayo passantassa chambhitattaṃ udapādi , tato tassa pahānatthaṃ ‘‘ mayā diṭṭhabhayaṃ pakatiyā olokiyamānaṃ natthi , adiṭṭhe kiṃ nāma bhayan ’’ ti cintayato uppilāvitattaṃ udapādi .
Gaṇṭhipade pana ‘‘ uppilaṃ dibbarūpadassenenā ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ taṃ duvuttaṃ parato abhijappāvacanena tadatthasiddhito ’’ ti ācariyo vadati .
Tato chambhitattappahānatthaṃ ‘‘ mayā vīriyaṃ daḷhaṃ paggahitaṃ , tena me idaṃ uppilaṃ uppannan ’’ ti vīriyaṃ sithilaṃ karontassa kāyaduṭṭhullaṃ kāyadaratho kāyālasiyaṃ udapādi , tato taṃ cajantassa accāraddhavīriyaṃ udapādi , tattha dosaṃ passato atilīnavīriyaṃ upadādi , tato taṃ pahāya samappavattena vīriyena chambhitattabhayā himavantādiṭṭhānaṃ pahāya devalokābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā devasaṅghaṃ passato taṇhāsaṅkhātā abhijappā udapādi , tato ‘‘ mayhaṃ ekajātikarūpaṃ manasi karontassa abhijappā uppannā , tasmā dāni nānāvidhaṃ rūpaṃ manasi karissāmī ’’ ti kālena devalokābhimukhaṃ , kālena manussalokābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā nānāvidhāni rūpāni manasi karoto nānattasaññā udapādi , tato ‘‘ nānāvidharūpāni me manasi karontassa nānattasaññā udapādi , tasmā dāni abhijappādibhayā iṭṭhādinimittaggāhaṃ pahāya ekajātikameva rūpaṃ manasi karissāmī ’’ ti tathā karoto abhinijjhāyitattaṃ rūpānaṃ udapādi evaṃ pahīnaupakkilesassāpi anadhiṭṭhitattā .
Obhāsañhi kho jānāmi , na ca rūpāni passāmītiādi jātaṃ .
Tassattho – yadā parikammobhāsameva manasi karomi , tadā obhāsaṃ sañjānāmi , dibbena cakkhunā rūpāni na ca passāmi , rūpadassanakāle ca
M0.53 obhāsaṃ na jānāmīti .Kimatthamidaṃ vuttaṃ , na hi etaṃ upakkisesagatanti ?
Na kevalaṃ upakkilesappajahanamevettha kattabbaṃ , yena idaṃ visuddhaṃ hoti , aññampi taduttari kattabbaṃ atthīti dassanatthaṃ .
Vicikicchā cittassa upakkilesotiādīsu ‘‘ ime dhammā upakkilesāti ādīnavadassanena pajahiṃ , na mayhaṃ tadā uppannattā ’’ ti keci vadanti .
Mānusakaṃ vāti iminā sabhāvātikkamaṃ dasseti .
Maṃsacakkhunā
V0.48 viyāti iminā pariyattiggahaṇaṃ , vaṇṇamattārammaṇatañca upameti .Vaṇṇamatte hettha satta-saddo , na ‘‘ sabbe sattā āhāraṭṭhitikā ’’ ti ( a . ni .10.27) ettha viya sabbasaṅkhatesu , hīnajātiādayo mohassa nissando vipāko .
Kāyaduccaritena samannāgatā pubbe atītabhave ahesuṃ , sampati nirayaṃ upapannāti evaṃ pāṭhasesena sambandho veditabbo .
‘‘ Yathākammūpagañāṇañhi ekantamatītārammaṇaṃ , dibbacakkhu paccuppannārammaṇan ’’ ti ubhinnaṃ kiccavasena vuttaṃ .
Mahallakoti samaṇānaṃ sāruppamasāruppaṃ , lokācāraṃ vā na jānātīti adhippāyena vuttattā guṇaparidhaṃsanena garahatīti veditabbaṃ .
‘‘ Niyato sambodhiparāyano ’’ ti ( saṃ . ni .2.41;5.998,1004) vutto ariyapuggalo maggāvaraṇaṃ kātuṃ samatthaṃ pharusavacanaṃ yadi katheyya , apāyagamanīyampi kareyya , tena so apāyupagopi bhaveyya , tasmā upaparikkhitabbanti eke .
‘‘ Vāyāmaṃ mā akāsīti therena vuttattā maggāvaraṇaṃ karotī ’’ ti vadanti .
Pubbeva sotāpannena apāyadvāro pihito , tasmāssa saggāvaraṇaṃ natthi .
‘‘ Pākatikan ti pavattivipākaṃ ahosī ’’ ti vadanti .
‘‘ Vuddhi hesā , bhikkhave , ariyassa vinaye , yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarotī ’’ ti ( ma . ni .3.370; dī . ni .1.251) vacanato pākatikaṃ ahosīti eke .
Sace so na khamatīti sotāpannādīnaṃ khantiguṇassa mandatāya vā āyatiṃ tassa suṭṭhu saṃvaratthāya vā akkhamanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Sukhānaṃ vā āyassa ārammaṇādino abhāvā kālakañcikā asurā honti .
‘‘ Ito bho sugatiṃ gacchā ’’ ti ( itivu .83) vacanato manussagatipi .
Dibbacakkhuñāṇavijjāti dibbacakkhumeva dassanaṭṭhena ñāṇaṃ , tassa tassa atthassa vindanaṭṭhena vijjāti attho .
Dibbacakkhuñāṇakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .