Samathabhedavaṇṇanā
Adhikaraṇapariyāyavārādivaṇṇanā
293-4.
Lobhakāraṇā
M0.548V0.501 vivādanato ‘‘ lobho pubbaṅgamo ’’ ti vuttaṃ .Evaṃ sesesu .
Ṭhānānītiādīni kāraṇavevacanāni .
Kāraṇañhi tiṭṭhanti etthāti ṭhānaṃ , vasanti etthāti vatthu , bhavanti etthāti bhūmīti vuccati .
Ke tiṭṭhanti vasanti bhavanti cāti ?
Vivādādhikaraṇādayo .
Kusalākusalābyākatacitto hutvā vivadanato ‘‘ nava hetū ’’ ti vuttaṃ .
Kodhano hoti upanāhītiādīni dvādasa mūlāni .
Akkosantena hi catūsu vipattīsu ekena anuvadanato ‘‘ catasso vipattiyo ṭhānānī ’’ ti vuttaṃ .
Cuddasa mūlānīti vivādādhikaraṇe vuttā dvādasa , kāyo , vācā ca .
295-6.
Satta āpattikkhandhā ṭhānānīti ettha ‘‘ āpattiṃ āpajjitvā paṭicchādentassa yā āpatti hoti , tassā āpattiyā pubbe āpannā āpatti ṭhānaṃ hotī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Natthi āpattādhikaraṇaṃ kusalanti vacanato natthi āpattādhikaraṇassa kusalahetu , kusalacittaṃ pana aṅgaṃ hotī ’’ ti likhitaṃ .
Cattāri kammāni ṭhānānīti ettha ‘‘ evaṃ kattabbanti ṭhitapāḷi kammaṃ nāma .
‘ Yathāṭhitapāḷivasena karontānaṃ kiriyā kiccādhikaraṇaṃ nāmā ’’’ ti vuttaṃ ,‘‘ pāḷianusārena paṭikātabbalakkhaṇaṃ vā kammaṃ .
Tatheva karaṇaṃ kiccādhikaraṇan ’’ ti ca .
Ñattiñattidutiyañatticatutthakammāni ñattito jāyanti , apalokanakammaṃ apalokanato ,‘‘ kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati sampajjatīti attho ’’ ti likhitaṃ .
Siyun ti honti .
Kathañca siyāti kathaṃ hoti .
Vivādādhikaraṇassa dveti te dve ṭhapetvā aññehi na sammati .
297. Sādhāraṇāti taṃ sametabbā .
298. Tabbhāgiyāti taṃkoṭṭhāsā .
299. Ekādhikaraṇaṃ sabbe samathā samaggā hutvā sametuṃ bhabbāti pucchanto ‘‘ samathā samathassa sādhāraṇā ’’ ti āha .
Samathā samathassā siyā sādhāraṇā siyā asādhāraṇā .
300. Samathā
M0.549V0.502 samathassa tabbhāgiyavārepi eseva nayo . 301. Ime samathā samathā , na sammukhāvinayoti attho .
302.‘‘ Samathā vinayo ’’ tipi vuccati , tasmā vinayo sammukhāvinayoti vinayavāro uddhaṭo siyā .
Na sammukhāvinayoti sammukhāvinayaṃ ṭhapetvā sativinayādayo sesasamathā .
303. Saṅghassa sammukhā paṭiññāte taṃ paṭijānanaṃ saṅghassa sammukhatā nāma hotīti ‘‘ tassa paṭijānanacittaṃ sandhāya ‘ sammukhāvinayo kusalo ’ tiādi vuttan ’’ ti vadanti .
Natthi sammukhāvinayo akusaloti ‘‘ dhammavinayapuggalasammukhatāhi tivaṅgiko sammukhāvinayo etehi vinā natthi .
Tattha kusalacittehi karaṇakāle kusalo , arahantānaṃ karaṇakāle abyākato , etesaṃ akusalapaṭipakkhattā akusalassa sambhavo natthi , tasmā ‘ natthi sammukhāvinayo akusalo ’ ti vuttan ’’ ti likhitaṃ .
‘‘ Yebhuyyasikā adhammavādīhi vūpasamanakāle salākaggāhāpake dhammavādimhi kusalā , dhammavādīnampi adhammavādimhi salākaggāhāpake jāte akusalā , sabbattha arahato vaseneva abyākatatā , anarahato sañcicca sativinayadāne sativinayo akusalo , amūḷhavinayo anummattakassa dāne , paṭiññātakaraṇaṃ mūḷhassa ajānanato paṭiññāyakaraṇe , tassapāpiyasikā suddhassa karaṇe , tiṇavatthārakaṃ mahākalahe , sañcicca karaṇe ca akusalan ’’ ti likhitaṃ .
Yatthavārapucchāvāravaṇṇanā
304. Labbhatīti pucchā .
Samathavāravissajjanāvāravaṇṇanā
305. Yasmiṃ samaye sammukhāvinayena cātiādi tassā vissajjanaṃ .
Yasmiṃ samaye sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca adhikaraṇaṃ vūpasammati , tasmiṃ samaye yattha yebhuyyasikā labbhati , tattha sammukhāvinayo labbhatīti evaṃ sabbattha sambandho .
Yattha paṭiññātakaraṇaṃ labbhati , tattha sammukhāvinayo labbhatīti ettha ekaṃ vā dve vā bahū vā āpattiyo āpanno
M0.550 bhikkhu ‘‘ imaṃ nāma āpattiṃ āpannosī ’’ ti pucchito ‘‘ āmā ’’ ti āpattiṃV0.503 paṭijānāti , dvepi labbhanti .Tattha saṅghasammukhatā dhammavinayapuggalasammukhatāti evaṃ vuttasammukhāvinaye saṅghassa purato paṭiññātaṃ kataṃ ce , saṅghasammukhatā .
Tattheva desitaṃ ce , dhammavinayasammukhatāyopi laddhā honti .
Avivadantā aññamaññaṃ paṭijānanti ce , puggalasammukhatā .
Tasseva santike desitaṃ ce , dhammavinayasammukhatāyopi laddhā honti .
Ekasseva vā ekassa santike āpattidesanakāle ‘‘ passasi , passāmī ’’ ti vutte tattha dhammavinayapuggalasammukhatāsaññito sammukhāvinayo ca paṭiññātakaraṇañca laddhaṃ hoti .
Saṃsaṭṭhavārādivaṇṇanā
306. Adhikaraṇānaṃ vūpasamova samatho nāma , so adhikaraṇaṃ vinā natthi , tasmā na ca labbhā vinibhujjitvā nānākaraṇaṃ kātuṃ .
309-310.
Samathā samathehi sammantīti ettha sammantīti sampajjanti .
Adhikaraṇā vā pana sammanti vūpasammantīti attho , tasmā ‘‘ yebhuyyasikā sammukhāvinayena sammatī ’’ ti imāya sammukhāvinayena saddhiṃ sampajjati , na sativinayādīhi tesaṃ tassā anupakārattāti attho .
Samathā adhikaraṇehi sammantīti ettha samathā abhāvaṃ gacchantīti attho .
311.‘‘ Sammukhāvinayo vivādādhikaraṇena na sammatī ’’ ti pāṭho .
Yebhuyyasikāya samānabhāvato ca avasāne ‘‘ sammukhāvinayo na kenaci sammatī ’’ ti ( pari .313) vuttattā ca sammukhāvinayo sayaṃ samathena vā adhikaraṇena vā sametabbo na hotīti katvā vutto .
Sativinayo kiccādhikaraṇena sammati .
Amūḷhavinayatassapāpiyasikatiṇavatthārakāpi kiccādhikaraṇena sammanti .
313. Vivādādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇena sammatīti ‘‘ suṇātu me , bhante … pe … paṭhamaṃ salākaṃ nikkhipāmī ’’ ti evaṃ vivādādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇena sammati .
Anuvādādhikaraṇaāpattādhikaraṇāpi kiccādhikaraṇena sammanti .
‘‘‘ Akataṃ kammaṃ dukkaṭaṃ kamman ’ ti evaṃ kiccādhikaraṇampi kiccādhikaraṇena sammatīti
M0.551 evaṃ pāṭho veditabbo ’’ ti likhitaṃ .Aññatarasmiṃ pana gaṇṭhipade ‘‘‘ samathā adhikaraṇehi sammantī ’ ti ettha yasmā sabbe samathā kiccādhikaraṇena sammanti , tasmā ‘ samathā kiccādhikaraṇena sammantī ’ ti pāṭho gahetabbo ’’ ti vuttaṃ .
314. Vivādādhikaraṇaṃ
V0.504 katamaṃ adhikaraṇaṃ samuṭṭhāpetīti ‘‘ nāyaṃ dhammo ’’ ti vuttamattena kiñci adhikaraṇaṃ na samuṭṭhāpeti . 318-9.
‘‘ Katamādhikaraṇapariyāpannan ’’ ti pāṭho .
Vivādādhikaraṇaṃ vivādādhikaraṇaṃ bhajatīti paṭhamuppannavivādaṃ pacchā uppanno bhajati .
Vivādādhikaraṇaṃ dve samathe bhajatīti ‘‘ imaṃ vūpasametuṃ samatthā tumhe ’’ ti vadantaṃ viya bhajati ‘‘ mayaṃ taṃ vūpasamessāmā ’’ ti vadantehi viya dvīhi samathehi saṅgahitaṃ .
Samathabhedavaṇṇanā niṭṭhitā .