2. Dutiyavaggo
1. Vitakkasuttaṃ
38. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Tathāgataṃ , bhikkhave , arahantaṃ sammāsambuddhaṃ dve vitakkā bahulaṃ samudācaranti – khemo ca vitakko , paviveko ca [ viveko ca ( syā .)].
Abyāpajjhārāmo [ abyāpajjārāmo ( ka .), abyābajjhārāmo (?)], bhikkhave , tathāgato abyāpajjharato .
Tamenaṃ , bhikkhave , tathāgataṃ abyāpajjhārāmaṃ abyāpajjharataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati –
‘ imāyāhaṃ iriyāya na kiñci byābādhemi tasaṃ vā thāvaraṃ vā ’ ti .
‘‘ Pavivekārāmo
M0.217 , bhikkhave , tathāgato pavivekarato .Tamenaṃ , bhikkhave , tathāgataṃ pavivekārāmaṃ pavivekarataṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarati –
‘ yaṃ akusalaṃ taṃ pahīnan ’ ti .
‘‘ Tasmātiha , bhikkhave , tumhepi abyāpajjhārāmā
T0.254 viharathaP0.32 abyāpajjharatā .Tesaṃ vo , bhikkhave , tumhākaṃ abyāpajjhārāmānaṃ viharataṃ abyāpajjharatānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati –
‘ imāya mayaṃ iriyāya na kiñci byābādhema tasaṃ vā thāvaraṃ vā ’ ti .
‘‘ Pavivekārāmā , bhikkhave , viharatha pavivekaratā .
Tesaṃ vo , bhikkhave , tumhākaṃ pavivekārāmānaṃ viharataṃ pavivekaratānaṃ eseva vitakko bahulaṃ samudācarissati –
‘ kiṃ akusalaṃ , kiṃ appahīnaṃ , kiṃ pajahāmā ’’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Tathāgataṃ buddhamasayhasāhinaṃ , duve vitakkā samudācaranti naṃ ;
Khemo vitakko paṭhamo udīrito , tato viveko dutiyo pakāsito .
‘‘ Tamonudaṃ
V0.25 pāragataṃ mahesiṃ , taṃ pattipattaṃ vasimaṃ anāsavaṃ ;Visantaraṃ [ vesantaraṃ ( sī . ka .), vissantaraṃ ( pī .)] taṇhakkhaye vimuttaṃ , taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ ;
Mārañjahaṃ
P0.33 [ mārajahaṃ ( syā .), mānajahaṃ ( sī . ka .), mānaṃ jahaṃ ( pī .)] brūmi jarāya pāraguṃ .‘‘ Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito , yathāpi passe janataṃ samantato ;
Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedho , pāsādamāruyha
T0.255 samantacakkhu ;Sokāvatiṇṇaṃ janatamapetasoko , avekkhati jātijarābhibhūtan ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Paṭhamaṃ .
2. Desanāsuttaṃ
39. Vuttañhetaṃ
M0.218 bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –‘‘ Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa dve dhammadesanā pariyāyena bhavanti .
Katamā dve ?
‘ Pāpaṃ pāpakato passathā ’ ti – ayaṃ paṭhamā dhammadesanā ;
‘ pāpaṃ pāpakato disvā tattha nibbindatha virajjatha vimuccathā ’ ti – ayaṃ dutiyā dhammadesanā .
Tathāgatassa , bhikkhave , arahato sammāsambuddhassa imā dve dhammadesanā pariyāyena bhavantī ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Tathāgatassa buddhassa , sabbabhūtānukampino ;
Pariyāyavacanaṃ passa , dve ca dhammā pakāsitā .
‘‘ Pāpakaṃ
P0.34 passatha cetaṃ [ cekaṃ ( sī . pī .), chekā ( syā .)], tattha cāpi virajjatha ;Tato virattacittāse , dukkhassantaṃ karissathā ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Dutiyaṃ .
3. Vijjāsuttaṃ
40. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Avijjā
V0.26 , bhikkhave , pubbaṅgamā akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā anvadeva ahirikaṃ anottappaṃ ;vijjā ca kho , bhikkhave , pubbaṅgamā kusalānaṃ dhammānaṃ
T0.256 samāpattiyā anvadeva hirottappan ’’ ti .Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Yā kācimā duggatiyo , asmiṃ loke paramhi ca ;
Avijjāmūlikā sabbā , icchālobhasamussayā .
‘‘ Yato ca hoti pāpiccho , ahirīko anādaro ;
Tato pāpaṃ pasavati , apāyaṃ tena gacchati .
‘‘ Tasmā chandañca lobhañca , avijjañca virājayaṃ ;
Vijjaṃ uppādayaṃ bhikkhu , sabbā duggatiyo jahe ’’ ti .
Ayampi
P0.35 attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .Tatiyaṃ .
4. Paññāparihīnasuttaṃ
41. Vuttañhetaṃ
M0.219 bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –‘‘ Te , bhikkhave , sattā suparihīnā ye ariyāya paññāya parihīnā .
Te diṭṭheva dhamme dukkhaṃ viharanti savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ ;
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā .
Te [ te ca kho (?)], bhikkhave , sattā aparihīnā ye ariyāya paññāya aparihīnā .
Te diṭṭheva dhamme sukhaṃ viharanti avighātaṃ anupāyāsaṃ apariḷāhaṃ ;
kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Paññāya parihānena , passa lokaṃ sadevakaṃ ;
Niviṭṭhaṃ nāmarūpasmiṃ , idaṃ saccanti maññati .
‘‘ Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ , yāyaṃ nibbedhagāminī ;
Yāya
T0.257 sammā pajānāti , jātibhavaparikkhayaṃ .‘‘ Tesaṃ
V0.27 devā manussā ca , sambuddhānaṃ satīmataṃ ;Pihayanti
P0.36 hāsapaññānaṃ [ hāsupaññānaṃ ( sī . aṭṭha .)], sarīrantimadhārinan ’’ ti .Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Catutthaṃ .
5. Sukkadhammasuttaṃ
42. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Dveme , bhikkhave , sukkā dhammā lokaṃ pālenti .
Katame dve ?
Hirī [ hiri ( sī . syā . kaṃ . pī .)] ca , ottappañca .
Ime ce , bhikkhave , dve sukkā dhammā lokaṃ na pāleyyuṃ , nayidha paññāyetha mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā .
Sambhedaṃ loko agamissa yathā ajeḷakā kukkuṭasūkarā soṇasiṅgālā [ soṇasigālā ( sī . syā . kaṃ . pī .)].
Yasmā ca kho , bhikkhave , ime dve sukkā dhammā lokaṃ pālenti tasmā paññāyati mātāti vā mātucchāti vā mātulānīti vā ācariyabhariyāti vā garūnaṃ dārāti vā ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Yesaṃ
M0.220 ce hiriottappaṃ , sabbadā ca na vijjati ;Vokkantā sukkamūlā te , jātimaraṇagāmino .
‘‘ Yesañca hiriottappaṃ , sadā sammā upaṭṭhitā ;
Virūḷhabrahmacariyā
P0.37 te , santo khīṇapunabbhavā ’’ ti .Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Pañcamaṃ .
6. Ajātasuttaṃ
43. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Atthi , bhikkhave
T0.258 , ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ .No cetaṃ , bhikkhave , abhavissa ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ , nayidha jātassa bhūtassa katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyetha .
Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ , tasmā jātassa bhūtassa
V0.28 katassa saṅkhatassa nissaraṇaṃ paññāyatī ’’ ti .Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Jātaṃ bhūtaṃ samuppannaṃ , kataṃ saṅkhatamaddhuvaṃ ;
Jarāmaraṇasaṅghāṭaṃ , roganīḷaṃ [ roganiḍḍhaṃ ( sī .)] pabhaṅguraṃ [ pabhaṅgunaṃ ( ka . sī . ka .), pabhaṅguṇaṃ ( syā .)].
‘‘ Āhāranettippabhavaṃ , nālaṃ tadabhinandituṃ ;
Tassa nissaraṇaṃ santaṃ , atakkāvacaraṃ dhuvaṃ .
‘‘ Ajātaṃ asamuppannaṃ , asokaṃ virajaṃ padaṃ ;
Nirodho
P0.38 dukkhadhammānaṃ , saṅkhārūpasamo sukho ’’ ti .Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Nibbānadhātusuttaṃ
44. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Dvemā , bhikkhave , nibbānadhātuyo .
Katame dve ?
Saupādisesā ca nibbānadhātu , anupādisesā ca nibbānadhātu .
‘‘ Katamā
M0.221 ca , bhikkhave , saupādisesā nibbānadhātu ?Idha , bhikkhave , bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto .
Tassa tiṭṭhanteva pañcindriyāni yesaṃ avighātattā [ avigatattā ( sī . aṭṭha .)] manāpāmanāpaṃ paccanubhoti , sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedeti
T0.259 .Tassa yo rāgakkhayo , dosakkhayo , mohakkhayo – ayaṃ vuccati , bhikkhave , saupādisesā nibbānadhātu .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , anupādisesā nibbānadhātu ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu arahaṃ hoti khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto .
Tassa idheva , bhikkhave , sabbavedayitāni anabhinanditāni sīti bhavissanti [ sītībhavissanti (?)].
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , anupādisesā nibbānadhātu .
Imā kho , bhikkhave , dve nibbānadhātuyo ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Duve
V0.29 imā cakkhumatā pakāsitā , nibbānadhātū anissitena tādinā ;Ekā hi dhātu idha diṭṭhadhammikā , saupādisesā bhavanettisaṅkhayā ;
Anupādisesā
P0.39 pana samparāyikā , yamhi nirujjhanti bhavāni sabbaso .‘‘ Ye etadaññāya padaṃ asaṅkhataṃ , vimuttacittā bhavanettisaṅkhayā ;
Te dhammasārādhigamā khaye ratā , pahaṃsu te sabbabhavāni tādino ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Sattamaṃ .
8. Paṭisallānasuttaṃ
45. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Paṭisallānārāmā
T0.260 [ paṭisallānārāmā ( ka .)], bhikkhave , viharatha paṭisallānaratā , ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttā , anirākatajjhānā , vipassanāya samannāgatā , brūhetā suññāgārānaṃM0.222 .Paṭisallānārāmānaṃ , bhikkhave , viharataṃ paṭisallānaratānaṃ ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttānaṃ anirākatamajjhānānaṃ vipassanāya samannāgatānaṃ brūhetānaṃ suññāgārānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā , sati vā upādisese anāgāmitā ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Ye santacittā nipakā , satimanto ca [ satimantova ( sī . ka .)] jhāyino ;
Sammā
P0.40 dhammaṃ vipassanti , kāmesu anapekkhino .‘‘ Appamādaratā santā , pamāde bhayadassino ;
Abhabbā parihānāya , nibbānasseva santike ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Sikkhānisaṃsasuttaṃ
46. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Sikkhānisaṃsā
V0.30 , bhikkhave , viharatha paññuttarā vimuttisārā satādhipateyyā .Sikkhānisaṃsānaṃ , bhikkhave , viharataṃ paññuttarānaṃ vimuttisārānaṃ satādhipateyyānaṃ dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā , sati vā upādisese anāgāmitā ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Paripuṇṇasikkhaṃ [ paripuṇṇasekhaṃ ( sī .), paripuṇṇasekkhaṃ ( syā .)] apahānadhammaṃ , paññuttaraṃ
T0.261 jātikhayantadassiṃ ;Taṃ ve muniṃ antimadehadhāriṃ , mārañjahaṃ brūmi jarāya pāraguṃ .
‘‘ Tasmā sadā jhānaratā samāhitā , ātāpino
P0.41 jātikhayantadassino ;Māraṃ sasenaṃ abhibhuyya bhikkhavo , bhavatha jātimaraṇassa pāragā ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Navamaṃ .
10. Jāgariyasuttaṃ
47. Vuttañhetaṃ
M0.223 bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –‘‘ Jāgaro cassa , bhikkhave , bhikkhu vihareyya sato sampajāno samāhito pamudito vippasanno ca tattha kālavipassī ca kusalesu dhammesu .
Jāgarassa , bhikkhave , bhikkhuno viharato satassa sampajānassa samāhitassa pamuditassa vippasannassa tattha kālavipassino kusalesu dhammesu dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā , sati vā upādisese anāgāmitā ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Jāgarantā suṇāthetaṃ , ye suttā te pabujjhatha ;
Suttā jāgaritaṃ seyyo , natthi jāgarato bhayaṃ .
‘‘ Yo
P0.42 jāgaro ca satimā sampajāno , samāhito mudito vippasanno ca ;Kālena
T0.262 so sammā dhammaṃ parivīmaṃsamāno , ekodibhūto vihane tamaṃ so .‘‘ Tasmā have jāgariyaṃ bhajetha , ātāpī bhikkhu nipako jhānalābhī ;
Saṃyojanaṃ jātijarāya chetvā , idheva sambodhimanuttaraṃ phuse ’’ ti .
Ayampi
V0.31 attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .Dasamaṃ .
11. Āpāyikasuttaṃ
48. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Dveme , bhikkhave , āpāyikā nerayikā idamappahāya .
Katame dve ?
Yo ca abrahmacārī brahmacāripaṭiñño , yo ca paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carantaṃ amūlakena abrahmacariyena anuddhaṃseti .
Ime kho , bhikkhave , dve āpāyikā nerayikā idamappahāyā ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Abhūtavādī
M0.224 nirayaṃ upeti , yo vāpi katvā na karomi cāha ;Ubhopi
P0.43 te pecca samā bhavanti , nihīnakammā manujā parattha .‘‘ Kāsāvakaṇṭhā bahavo , pāpadhammā asaññatā ;
Pāpā pāpehi kammehi , nirayaṃ te upapajjare .
‘‘ Seyyo ayoguḷo bhutto , tatto aggisikhūpamo ;
Yañce
T0.263 bhuñjeyya dussīlo , raṭṭhapiṇḍamasaññato ’’ ti .Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Ekādasamaṃ .
12. Diṭṭhigatasuttaṃ
49. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Dvīhi , bhikkhave , diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā olīyanti eke , atidhāvanti eke ;
cakkhumanto ca passanti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , olīyanti eke ?
Bhavārāmā , bhikkhave , devamanussā bhavaratā bhavasammuditā tesaṃ bhavanirodhāya dhamme desiyamāne cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati nādhimuccati .
Evaṃ kho , bhikkhave , olīyanti eke .
‘‘ Kathañca
V0.32 , bhikkhave , atidhāvanti eke ?Bhaveneva kho paneke aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā vibhavaṃ abhinandanti
P0.44 – yato kira , bho , ayaṃ attā [ satto ( sī . ka .)] kāyassa bhedā paraṃ maraṇā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā ;etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ etaṃ yāthāvanti .
Evaṃ kho , bhikkhave , atidhāvanti eke .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , cakkhumanto passanti ?
Idha bhikkhu bhūtaṃ bhūtato passati ;
bhūtaṃ bhūtato disvā bhūtassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti .
Evaṃ kho , bhikkhave , cakkhumanto passantī ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Ye
M0.225 [ yo ( syā . ka .)] bhūtaṃ bhūtato disvā , bhūtassa ca atikkamaṃ ;Yathābhūte vimuccanti , bhavataṇhā parikkhayā .
‘‘ Sa ve [ sace ( ka . sī . syā . pī .)] bhūtapariñño , so vītataṇho bhavābhave ;
Bhūtassa
T0.264 vibhavā bhikkhu , nāgacchati punabbhavan ’’ ti .Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Dvādasamaṃ .
Dutiyo vaggo niṭṭhito .
Tassuddānaṃ –
Dve indriyā dve tapanīyā , sīlena apare duve ;
Anottāpī kuhanā dve ca , saṃvejanīyena
P0.45 te dasa .Vitakkā desanā vijjā , paññā dhammena pañcamaṃ ;
Ajātaṃ dhātusallānaṃ , sikkhā jāgariyena ca ;
Apāyadiṭṭhiyā ceva [ yeva ( sī . syā .)], bāvīsati pakāsitāti .
Dukanipāto niṭṭhito .