Issues
Select Version
Itivuttakapāḷi
Itivuttakapāḷi

5. Pañcamavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Pañcamavaggo

1. Aggappasādasuttaṃ

90. VuttañhetaṃT0.298 bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Tayome , bhikkhave , aggappasādā .
Katame tayo ?
Yāvatā , bhikkhave , sattā apadā vā dvipadā vā catuppadā vā bahuppadā [ bahupadā ( ka .)] vā rūpino vā arūpino vā saññino vā asaññino vā nevasaññināsaññino vā , tathāgato tesaṃ aggamakkhāyati arahaṃ sammāsambuddhoP0.88 .
Ye , bhikkhave , buddhe pasannā , agge te pasannā .
Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti .
‘‘ Yāvatā , bhikkhave , dhammā saṅkhatā vā asaṅkhatā vā , virāgo tesaṃ aggamakkhāyati , yadidaṃ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ .
Ye , bhikkhave , virāge dhamme pasannā , agge te pasannā .
Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti .
‘‘ YāvatāV0.64 , bhikkhave , saṅghā vā gaṇā vā , tathāgatasāvakasaṅgho tesaṃ aggamakkhāyati , yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalāT0.299 esaM0.255 bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa .
Ye , bhikkhave , saṅghe pasannā , agge te pasannā .
Agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko hoti .
Ime kho , bhikkhave , tayo aggappasādā ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Aggato ve pasannānaṃ , aggaṃ dhammaṃ vijānataṃ ;
Agge buddhe pasannānaṃ , dakkhiṇeyye anuttare .
‘‘ Agge dhamme pasannānaṃ , virāgūpasame sukhe ;
Agge saṅghe pasannānaṃ , puññakkhette anuttare .
‘‘ AggasmiṃP0.89 dānaṃ dadataṃ , aggaṃ puññaṃ pavaḍḍhati ;
Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca , yaso kitti sukhaṃ balaṃ .
‘‘ Aggassa dātā medhāvī , aggadhammasamāhito ;
Devabhūto manusso vā , aggappatto pamodatī ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Paṭhamaṃ .

2. Jīvikasuttaṃ

91. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Antamidaṃ , bhikkhave , jīvikānaṃ yadidaṃ piṇḍolyaṃ .
Abhisāpoyaṃ [ abhisāpāyaṃ ( sī .), abhilāpāyaṃ ( syā . pī .), abhisapāyaṃ ( ka .)], bhikkhave , lokasmiṃ –
‘ piṇḍolo vicarasi pattapāṇī ’ ti .
Tañca kho etaṃ , bhikkhave , kulaputtā upenti atthavasikā , atthavasaṃ paṭicca ;
neva rājābhinītā , na corābhinītā , na iṇaṭṭā , na bhayaṭṭā , na ājīvikāpakatā .
Api ca kho ‘ otiṇṇamhā jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi dukkhotiṇṇā dukkhaparetāT0.300 , appeva nāma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyā paññāyethā ’ ti .
Evaṃ pabbajito cāyaṃ , bhikkhave , kulaputto soP0.90 ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo , byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo , muṭṭhassatiV0.65 asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo .
Seyyathāpi , bhikkhave , chavālātaṃ ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ neva gāme kaṭṭhatthaṃ pharatiM0.256 na araññe tathūpamāhaṃ , bhikkhave , imaṃ puggalaṃ vadāmi gihibhogā parihīno sāmaññatthañca na paripūretī ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Gihibhogā parihīno , sāmaññatthañca dubbhago ;
Paridhaṃsamāno pakireti , chavālātaṃva nassati .
‘‘ Kāsāvakaṇṭhā bahavo , pāpadhammā asaññatā ;
Pāpā pāpehi kammehi , nirayaṃ te upapajjare .
‘‘ Seyyo ayoguḷo bhutto , tatto aggisikhūpamo ;
Yañce bhuñjeyya dussīlo , raṭṭhapiṇḍamasaññato ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Dutiyaṃ .

3. Saṅghāṭikaṇṇasuttaṃ

92. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Saṅghāṭikaṇṇe cepi , bhikkhaveP0.91 , bhikkhu gahetvā piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pāde pādaṃ nikkhipanto , so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo ;
atha kho so ārakāva mayhaṃ , ahañca tassa .
Taṃ kissa hetu ?
Dhammañhi so , bhikkhave , bhikkhu na passati .
Dhammaṃ apassantoT0.301 na maṃ passati [ maṃ na passati ( syā .)].
‘‘ Yojanasate cepi so , bhikkhave , bhikkhu vihareyya .
So ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo abyāpannacitto apaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitassati sampajāno samāhito ekaggacitto saṃvutindriyo ;
atha kho so santikeva mayhaṃ , ahañca tassa .
Taṃ kissa hetu ?
Dhammaṃ hi so , bhikkhave , bhikkhu passati ;
dhammaṃ passanto maṃ passatī ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ AnubandhopiV0.66 ce assa , mahiccho ca vighātavā ;
Ejānugo anejassa , nibbutassa anibbuto ;
Giddho so vītagedhassa , passa yāvañca ārakā .
‘‘ YoM0.257 ca dhammamabhiññāya , dhammamaññāya paṇḍito ;
RahadovaP0.92 nivāte ca , anejo vūpasammati .
‘‘ Anejo so anejassa , nibbutassa ca nibbuto ;
Agiddho vītagedhassa , passa yāvañca santike ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Tatiyaṃ .

4. Aggisuttaṃ

93. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Tayome , bhikkhave , aggī .
Katame tayo ?
Rāgaggi , dosaggi , mohaggi – ime kho , bhikkhave , tayo aggī ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Rāgaggi dahati macce , ratte kāmesu mucchite ;
Dosaggi pana byāpanne , nare pāṇātipātino .
‘‘ Mohaggi pana sammūḷhe , ariyadhamme akovide ;
Ete aggī ajānantā , sakkāyābhiratā pajā .
‘‘ Te vaḍḍhayanti nirayaṃ , tiracchānañca yoniyo ;
AsuraṃP0.93T0.302 pettivisayaṃ , amuttā mārabandhanā .
‘‘ Ye ca rattindivā yuttā , sammāsambuddhasāsane ;
Te nibbāpenti rāgaggiṃ , niccaṃ asubhasaññino .
‘‘ DosaggiṃV0.67 pana mettāya , nibbāpenti naruttamā ;
Mohaggiṃ pana paññāya , yāyaṃ nibbedhagāminī .
‘‘ Te nibbāpetvā nipakā , rattindivamatanditā ;
Asesaṃ parinibbanti , asesaṃ dukkhamaccaguṃ .
‘‘ Ariyaddasā vedaguno , sammadaññāya paṇḍitā ;
Jātikkhayamabhiññāya , nāgacchanti punabbhavan ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Catutthaṃ .

5. Upaparikkhasuttaṃ

94. VuttañhetaṃM0.258 bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Tathā tathā , bhikkhave , bhikkhu upaparikkheyyaP0.94 yathā yathāssa [ yathā yathā ( bahūsu )] upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya .
Bahiddhā , bhikkhave , viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Sattasaṅgappahīnassa , netticchinnassa bhikkhuno ;
Vikkhīṇo jātisaṃsāro , natthi tassa punabbhavo ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Pañcamaṃ .

6. Kāmūpapattisuttaṃ

95. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Tisso imā , bhikkhave , kāmūpapattiyo [ kāmuppattiyo ( sī .)].
Katamā tisso ?
Paccupaṭṭhitakāmā , nimmānaratinoV0.68 , paranimmitavasavattino – imā kho , bhikkhave , tisso kāmūpapattiyo ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Paccupaṭṭhitakāmā ca , ye devā vasavattino ;
Nimmānaratino devā , ye caññe kāmabhogino ;
ItthabhāvaññathābhāvaṃT0.303 , saṃsāraṃ nātivattare .
‘‘ Etamādīnavaṃ ñatvā , kāmabhogesu paṇḍito ;
Sabbe pariccaje kāme , ye dibbā ye ca mānusā .
‘‘ PiyarūpasātagadhitaṃP0.95 , chetvā sotaṃ duraccayaṃ ;
Asesaṃ parinibbanti , asesaṃ dukkhamaccaguṃ .
‘‘ Ariyaddasā vedaguno , sammadaññāya paṇḍitā ;
Jātikkhayamabhiññāya , nāgacchanti punabbhavan ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Chaṭṭhaṃ .

7. Kāmayogasuttaṃ

96. VuttañhetaṃM0.259 bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Kāmayogayutto , bhikkhave , bhavayogayutto āgāmī hoti āgantā [ āgantvā ( syā . ka .)] itthattaṃ .
Kāmayogavisaṃyutto , bhikkhave , bhavayogayutto anāgāmī hoti anāgantā itthattaṃ .
Kāmayogavisaṃyutto , bhikkhave , bhavayogavisaṃyutto arahā hoti , khīṇāsavo ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Kāmayogena saṃyuttā , bhavayogena cūbhayaṃ ;
SattāP0.96 gacchanti saṃsāraṃ , jātimaraṇagāmino .
‘‘ Ye ca kāme pahantvāna , appattā āsavakkhayaṃ ;
Bhavayogena saṃyuttā , anāgāmīti vuccare .
‘‘ YeV0.69 ca kho chinnasaṃsayā , khīṇamānapunabbhavā ;
Te ve pāraṅgatā loke , ye pattā āsavakkhayan ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Sattamaṃ .

Kalyāṇasīlasuttaṃ

97. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Kalyāṇasīlo , bhikkhave , bhikkhu kalyāṇadhammo kalyāṇapañño imasmiṃ dhammavinaye ‘ kevalī vusitavā uttamapuriso ’ ti vuccati –
‘‘ KathañcaT0.304 , bhikkhave , bhikkhu kalyāṇasīlo hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sīlavā hoti , pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati , ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī , samādāya sikkhati sikkhāpadesu .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu kalyāṇasīlo hoti .
Iti kalyāṇasīlo .
‘‘ KalyāṇadhammoM0.260 ca kathaṃ hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu sattannaṃ bodhipakkhiyānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto viharati .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu kalyāṇadhammo hoti .
Iti kalyāṇasīlo , kalyāṇadhammo .
‘‘ Kalyāṇapañño ca kathaṃ hotiP0.97 ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu kalyāṇapañño hoti .
‘‘ Iti kalyāṇasīlo kalyāṇadhammo kalyāṇapañño imasmiṃ dhammavinaye ‘ kevalī vusitavā uttamapuriso ’ ti vuccatī ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ YassaV0.70 kāyena vācāya , manasā natthi dukkaṭaṃ ;
Taṃ ve kalyāṇasīloti , āhu bhikkhuṃ hirīmanaṃ [ hirīmataṃ ( syā . ka .)].
‘‘ Yassa dhammā subhāvitā , satta [ patta ( sabbattha )] sambodhigāmino ;
Taṃ ve kalyāṇadhammoti , āhu bhikkhuṃ anussadaṃ .
‘‘ Yo dukkhassa pajānāti , idheva khayamattano ;
Taṃ ve kalyāṇapaññoti , āhu bhikkhuṃ anāsavaṃ .
‘‘ Tehi dhammehi sampannaṃ , anīghaṃ chinnasaṃsayaṃ ;
AsitaṃT0.305 sabbalokassa , āhu sabbapahāyinan ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Dānasuttaṃ

98. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ DvemāniP0.98 , bhikkhave , dānāni – āmisadānañca dhammadānañca .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imesaṃ dvinnaṃ dānānaṃ yadidaṃ – dhammadānaṃ .
‘‘ Dveme , bhikkhave , saṃvibhāgā – āmisasaṃvibhāgo ca dhammasaṃvibhāgo ca .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imesaṃ dvinnaṃ saṃvibhāgānaṃ yadidaṃ – dhammasaṃvibhāgo .
‘‘ DvemeM0.261 , bhikkhave , anuggahā – āmisānuggaho ca dhammānuggaho ca .
Etadaggaṃ , bhikkhave , imesaṃ dvinnaṃ anuggahānaṃ yadidaṃ – dhammānuggaho ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Yamāhu dānaṃ paramaṃ anuttaraṃ , yaṃ saṃvibhāgaṃ bhagavā avaṇṇayi [ avaṇṇayī ( sī .)];
Aggamhi khettamhi pasannacitto , viññū pajānaṃ ko na yajetha kāle .
‘‘ YeV0.71 ceva bhāsanti suṇanti cūbhayaṃ , pasannacittā sugatassa sāsane ;
Tesaṃ so attho paramo visujjhati , ye appamattā sugatassa sāsane ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Navamaṃ .

10. Tevijjasuttaṃ

99. Vuttañhetaṃ bhagavatā , vuttamarahatāti me sutaṃ –
‘‘ Dhammenāhaṃ , bhikkhave , tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi , nāññaṃ lapitalāpanamattena .
‘‘ Kathañcāhaṃ , bhikkhave , dhammena tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi , nāññaṃ lapitalāpanamattena ?
Idha , bhikkhave , bhikkhu anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati , seyyathidaṃP0.99 – ekampiT0.306 jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –
‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto .
So tato cuto amutra udapādiṃ .
Tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto .
So tato cuto idhūpapanno ’ tiM0.262 .
Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati .
Ayamassa paṭhamā vijjā adhigatā hoti , avijjā vihatā , vijjā uppannā , tamo vihato , āloko uppanno , yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe , sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti –
‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā .
Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatāT0.307 manosucaritenaP0.100 samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā .
Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhenaV0.72 atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe , sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti .
Ayamassa dutiyā vijjā adhigatā hoti , avijjā vihatā , vijjā uppannā , tamo vihato , āloko uppanno , yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati .
Ayamassa tatiyā vijjā adhigatā hoti , avijjā vihatā , vijjā uppannā , tamo vihato , āloko uppanno , yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
Evaṃ kho ahaṃ , bhikkhave , dhammena tevijjaṃ brāhmaṇaṃ paññāpemi , nāññaṃ lapitalāpanamattenā ’’ ti .
Etamatthaṃ bhagavā avoca .
Tatthetaṃ iti vuccati –
‘‘ Pubbenivāsaṃ yovedi [ yovedi ( sabbattha )], saggāpāyañca passati ;
Atho [ atha ( syā . ka .)] jātikkhayaṃ patto , abhiññāvosito muni .
‘‘ EtāhiM0.263P0.101 tīhi vijjāhi , tevijjo hoti brāhmaṇo ;
Tamahaṃ vadāmi tevijjaṃ , nāññaṃ lapitalāpanan ’’ ti .
Ayampi attho vutto bhagavatā , iti me sutanti .
Dasamaṃ .
Pañcamo vaggo niṭṭhito .
Tassuddānaṃ –
Pasāda jīvita saṅghāṭiT0.308 , aggi upaparikkhayā ;
Upapatti [ uppatti ( sī .)] kāma kalyāṇaṃ , dānaṃ dhammena te dasāti .
Tikanipāto niṭṭhito .