Catubbidhakammakathāvaṇṇanā
2983. Apalokanasaññitaṃ
M2.335 kammaṃ , ñattikammaṃ , ñattidutiyakammaṃ , ñatticatutthakammanti imāniV2.263 cattāri kammānīti yojanā .Tattha cattārīti gaṇanaparicchedo .
Imānīti anantarameva vakkhamānattā āsannapaccakkhavacanaṃ .
Kammānīti paricchinnakammanidassanaṃ .
‘‘ Apalokanasaañatan ’’ tiādi tesaṃ sarūpadassanaṃ .
Tatrāyaṃ saṅkhepato vinicchayo ( cūḷava . aṭṭha .215; pari . aṭṭha .482)– apalokanakammaṃ nāma sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā samaggassa saṅghassa anumatiyā taṃ taṃ vatthuṃ kittetvā ‘‘ ruccati saṅghassā ’’ ti tikkhattuṃ sāvetvā kattabbaṃ kammaṃ vuccati .
Ñattikammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā kattabbaṃ kammaṃ .
Ñattidutiyakammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā , ekāya ca anussāvanāyāti evaṃ ñattidutiyāya anussāvanāya kattabbaṃ kammaṃ .
Ñatticatutthakammaṃ nāma vuttanayeneva samaggassa saṅghassa anumatiyā ekāya ñattiyā , tīhi ca anussāvanāhīti evaṃ ñatticatutthāhi tīhi anussāvanāhi kattabbaṃ kammaṃ .
Ñatti dutiyā yassa anussāvanassa taṃ ñattidutiyaṃ , tena kattabbaṃ kammaṃ ñattidutiyakammaṃ .
Ñatti catutthā yassa anussāvanattayassa taṃ ñatticatutthaṃ , tena kātabbaṃ kammaṃ ñatticatutthakammaṃ .
2984-7.
Tesaṃ ṭhānavasena bhedaṃ dassetumāha ‘‘ apalokanakamman ’’ tiādi .
Navannaṃ ṭhānānaṃ samāhāro navaṭṭhānaṃ ,‘‘ gacchatī ’’ ti iminā sambandho .
Ñattikamman ti gamanakiriyākattunidassanaṃ
M2.336 .Navaṭṭhānan ti kammanidassanaṃ .
Dutiyan ti ñattidutiyakammaṃ .
Satta ṭhānāni gacchatīti yojanā .
Idāni taṃ ṭhānabhedaṃ sarūpato dassetumāha ‘‘ nissāraṇañcā ’’ tiādi .
Nissāraṇādi kammavisesānaṃ saññā .
Apalokanakammañhi nissāraṇaṃ … pe … pañcamaṃ kammalakkhaṇanti imāni pañca ṭhānāni gacchatīti yojanā .
Evaṃ nāmavasena dassitāni nissāraṇādīni atthato vibhajitvā dassetumāha ‘‘ nissāraṇañcā ’’ tiādi .
Samaṇuddesatoti kaṇṭakasāmaṇerato nissāraṇañca osāraṇañca vadeti yojanā .
Tattha kaṇṭakasāmaṇerassa nissāraṇā tādisānaṃyeva sammāvattaṃ disvā pavesanā ‘‘ osāraṇā ’’ ti veditabbā .
Pabbajantena
V2.264 hetubhūtena bhaṇḍukaṃ bhaṇḍukammapucchanaṃ vadeyyāti attho .Pabbajjāpekkhassa kesacchedanapucchanaṃ bhaṇḍukammaṃ nāma .
Channena hetubhūtena brahmadaṇḍakaṃ kammaṃ vadeti yojanā .
Tathārūpassāti channasadisassa mukharassa bhikkhū duruttavacanena ghaṭṭentassa .
Kātabboti ‘‘ bhante , itthannāmo bhikkhu mukharo bhikkhū duruttavacanehi ghaṭṭento viharati , so bhikkhu yaṃ iccheyya , taṃ vadeyya .
Bhikkhūhi itthannāmo bhikkhu neva vattabbo , na ovaditabbo , na anusāsitabbo .
Saṅghaṃ , bhante , pucchāmi ‘ itthannāmassa bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ ruccati saṅghassā ’ ti .
Dutiyampi pucchāmi … tatiyampi pucchāmi ‘ itthannāmassa , bhante , bhikkhuno brahmadaṇḍassa dānaṃ ruccati saṅghassā ’’ ti ( pari . aṭṭha .495-496) evaṃ brahmadaṇḍo kātabbo .
2988-9.
‘‘ Āpucchitvānā ’’ ti pubbakiriyāya ‘‘ gahitāyā ’’ ti aparakiriyā ajjhāharitabbā ,‘‘ ruciyā ’’ ti etassa
M2.337 visesanaṃ .Detīti ettha ‘‘ acchinnacīvarādīnan ’’ ti seso .
Sabbo saṅgho sannipatitvāna sabbaso sabbe sīmaṭṭhe āgatāgate bhikkhū āpucchitvāna ‘‘ itthannāmena parikkhārena bhavitabbaṃ , ruccati tassa dānan ’’ ti visuṃ pucchitvā gahitāya bhikkhūnaṃ ruciyā tikkhattuṃ apaloketvā cīvarādiparikkhāraṃ acchinnacīvarādīnaṃ deti , yaṃ evaṃbhūtaṃ saṅghassa dānaṃ , taṃ tassa apalokanakammassa kammalakkhaṇaṃ hotīti yojanā .
Lakkhīyatīti lakkhaṇaṃ , kammameva lakkhaṇaṃ , na nissāraṇādīnīti kammalakkhaṇaṃ .
2990-1.
Evaṃ apalokanakammassa pañca ṭhānāni uddesaniddesavasena dassetvā idāni ñattikammassa kammalakkhaṇaṃ tāva dassetumāha ‘‘ nissāraṇan ’’ tiādi .
Iti ‘‘ ñattiyā nava ṭhānānī ’’ ti ayamuddeso vakkhamānena ‘‘ vinicchaye ’’ tiādiniddeseneva vibhāvīyati .
2992. Vinicchayeti ubbāhikavinicchaye .
Asampatteti niṭṭhaṃ agate .
Therassāti dhammakathikassa .
Tenevāha ‘‘ avinayaññuno ’’ ti .
Tassa ‘‘ suṇantu me āyasmantā , ayaṃ itthannāmo bhikkhu dhammakathiko , imassa neva suttaṃ āgacchati , no suttavibhaṅgo , so atthaṃ asallakkhetvā byañjanacchāyāya atthaṃ paṭibāhati , yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ , itthannāmaṃ bhikkhuṃ vuṭṭhāpetvā avasesā imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasameyyāmā ’’ ti ( cūḷava .233) evaṃ ubbāhikavinicchaye dhammakathikassa bhikkhuno yā nissaraṇā vuttā , sā ñattikamme ‘‘ nissāraṇā ’’ ti vuttāti yojanā .
2993-4.
Upasampadāpekkhassa
V2.265 ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , itthannāmo itthannāmassa āyasmato upasampadāpekkhoM2.338 , anusiṭṭho so mayā , yadi saṅghassa pattakallaṃ , itthannāmo āgaccheyyāti .Āgacchāhī ’’ ti ( mahāva .126) vacanapaṭisaṃyuttassa saṅghassa sammukhānayanaṃ , sā osāraṇā nāma .
‘‘ Āgaccha osāraṇā ’’ ti padacchedo .
Uposathavasenāpi , pavāraṇāvasenāpi .
Ñattiyā ṭhapitattāti ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , ajjuposatho pannaraso , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho uposathaṃ kareyya ’’( mahāva .134),‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , ajja pavāraṇā pannarasī , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho pavāreyyā ’’ ti ( mahāva .210) uposathapavāraṇāvasena ñattiyā ṭhapitattā uposatho , pavāraṇā vāti imāni dve ñattikammāni .
‘‘ Upasampadāpekkhañhi , anusāseyyahanti cā ’’ ti iminā ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , itthannāmo itthannāmassa āyasmato upasampadāpekkho , yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ itthannāmaṃ anusāseyyan ’’ ti ( mahāva .126) ayaṃ ekā ñatti gahitā .
2995.‘‘ Itthannāmamahaṃ bhikkhuṃ , puccheyyaṃ vinayanti cā ’’ ti iminā ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ itthannāmaṃ vinayaṃ puccheyyan ’’ ti ( mahāva .151) ayaṃ ekā ñatti gahitā .
Evamādīti ādi -saddena ‘‘ yadi saṅghassa pattakallaṃ , itthannāmo itthannāmaṃ anusāseyyā ’’ ti ,‘‘ yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ itthannāmaṃ antarāyike dhamme puccheyyan ’’ ti ( mahāva .126),‘‘ yadi saṅghassa pattakallaṃ , itthannāmo itthannāmaṃ antarāyike dhamme puccheyyā ’’ ti ,‘‘ yadi saṅghassa pattakallaṃ , itthannāmo itthannāmaṃ vinayaṃ puccheyyā ’’ ti ( mahāva .151),‘‘ yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ itthannāmena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyyan ’’ ti
M2.339 ( mahāva .152),‘‘ yadi saṅghassa pattakallaṃ , itthannāmo itthannāmena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyyā ’’ ti –( mahāva .152) imā cha ñattiyo gahitā .Evaṃ purimā dve , imā ca chāti edisā imā aṭṭha ñattiyo ‘‘ sammutī ’’ ti vuttā .
2996. Nissaṭṭhacīvarādīnaṃ dānan ti ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , idaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno nissaggiyaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa bhikkhuno
V2.266 dadeyyā ’’ ti ( pārā .464) evaṃ nissaṭṭhacīvarapattādīnaṃ dānaṃ ‘‘ dānan ’’ ti vuccati .Āpattīnaṃ paṭiggāhoti ‘‘ suṇātu me , bhante saṅgho , ayaṃ itthannāmo bhikkhu āpattiṃ sarati vivarati uttāniṃ karoti deseti , yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyyan ’’ ti ( cūḷava .239),‘‘ yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ , ahaṃ itthannāmassa bhikkhuno āpattiṃ paṭiggaṇheyyan ’’ ti ( cūḷava .239).
Tena vattabbo ‘‘ passasī ’’ ti .
‘‘ Āma passāmī ’’ ti .
‘‘ Āyatiṃ saṃvareyyāsī ’’ ti .
Evaṃ āpattīnaṃ paṭiggāho ‘‘ paṭiggāho ’’ ti vuccati .
2997. Pavārukkaḍḍhanāti pavāraṇukkaḍḍhanā .
Gāthābandhavasena ṇa-kāralopo .
Atha vā pavāraṇaṃ pavāroti pavāraṇa-saddapariyāyo pavāra -saddo .
‘‘ Imaṃ uposathaṃ katvā , kāḷe pavārayāmī ’’ ti iminā ‘‘ suṇantu me āyasmantā āvāsikā , yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ , idāni uposathaṃ kareyyāma , pātimokkhaṃ uddiseyyāma , āgame kāḷe pavāreyyāmā ’’ ti ( mahāva .240) ayaṃ ñatti upalakkhaṇato dassitā .
Evaṃ katapavāraṇā ‘‘ paccukkaḍḍhanā ’’ ti matā .
Ettha ca kāḷeti pubbakattikamāsassa kāḷapakkhuposathe .
Iminā ca ‘‘ āgame juṇhe pavāreyyāmā ’’ ti ayaṃ
M2.340 ñatti ca upalakkhitā .Juṇheti aparakattikajuṇhapakkhauposathe .
2998. Tiṇavatthāraketi tiṇavatthārakasamathe .
Sabbapaṭhamā ñattīti sabbasaṅgāhikā ñatti vuccati .
Itarā cāti ubhayapakkhe paccekaṃ ṭhapitā dve ñattiyo cāti evaṃ tidhā pavattaṃ etaṃ ñattikammaṃ kammalakkhaṇaṃ iti evaṃ vuttanayena ‘‘ vinicchaye ’’ tiādinā ñattiyā nava ṭhānāni veditabbānīti yojanā .
2999-3000.
Evaṃ ñattikamme nava ṭhānāni dassetvā idāni ñattidutiyakamme satta ṭhānāni dassetumāha ‘‘ ñattidutiyakammampī ’’ tiādi .
‘‘ Ñattidutiyakamman ’’ tiādikā uddesagāthā uttānatthāva .
Niddese pattanikkujjanādīti ādi -saddena pattukkujjanaṃ gahitaṃ .
Nissārosāraṇā matāti ‘‘ nissāraṇā , osāraṇā ’’ ti ca matā .
Tattha bhikkhūnaṃ alābhāya parisakkanādikehi aṭṭhahi aṅgehi samannāgatassa upāsakassa saṅghena asambhogakaraṇatthaṃ pattanikkujjanavasena nissāraṇā ca
V2.267 tasseva sammā vattantassa pattukkujjanavasena osāraṇā ca veditabbā .Sā khuddakavatthukkhandhake vaḍḍhalicchavivatthusmiṃ ( cūḷava .265) vuttā .
3001. Sīmādi sammuti sammuti nāma .
Sā pañcadasadhā matāti sīmāsammuti ticīvarenaavippavāsasammuti santhatasammuti bhattuddesaka senāsanaggāhāpaka bhaṇḍāgārika cīvarapaṭiggāhaka yāgubhājaka phalabhājaka khajjabhājaka appamattakavissajjaka sāṭiyaggāhāpaka pattaggāhāpaka ārāmikapesaka sāmaṇerapesakasammutīti evaṃ sā sammuti pañcadasavidhā
M2.341 matāti attho .Kathinassa vatthaṃ , tassa .
Matoyeva matako , matakassa vāso matakavāso , tassa matakavāsaso , matakacīvarassa .
3002. Ānisaṃsakhettabhūtapañcamāsabbhantareyeva ubbhāro antarubbhāro .
Kuṭivatthussa , vihārassa vatthuno ca desanā desanā nāmāti yojanā .
3003. Tiṇavatthārake dvinnaṃ pakkhānaṃ sādhāraṇavasena ṭhapetabbañatti ca pacchā pakkhadvaye visuṃ visuṃ ṭhapetabbā dve ñattiyo cāti tisso ñattiyo kammavācāya abhāvena ñattikamme ‘‘ kammalakkhaṇan ’’ ti dassitā , pacchā visuṃ visuṃ dvīsu pakkhesu vattabbā dve ñattidutiyakammavācā ñattidutiyakamme ‘‘ kammalakkhaṇan ’’ ti dassitāti taṃ dassetumāha ‘‘ tiṇavatthārake kamme ’’ ti .
‘‘ Mohāropanatādisū ’’ ti iminā pācittiyesu dassitamohāropanakammañca aññavādakavihesakāropanakammādiñca saṅgaṇhāti .
Etthāti imasmiṃ ñattidutiyakamme .
Kammalakkhaṇameva kammalakkhaṇatā .
3004-5.
Iti evaṃ yathāvuttanayena ime satta ṭhānabhedā ñattidutiyakammassa .
Evaṃ ñattidutiyakamme satta ṭhānāni dassetvā ñatticatutthakamme ṭhānabhedaṃ dassetumāha ‘‘ tathā ’’ tiādi .
3006. Tajjanādīnan ti ādi -saddena niyassādīnaṃ gahaṇaṃ .
Tesaṃ sattannaṃ kammānaṃ .
Passaddhi vūpasamo .
3007.‘‘ Bhikkhunīnaṃ
V2.268 ovādo ’’ ti bhikkhunovādakasammuti phalūpacārena vuttā . 3008-9.
Mūlapaṭikkasso
M2.342 mūlāya paṭikassanā , gāthābandhavasena ka-kārassa dvebhāvo .Ukkhittassānuvattikāti ukkhittānuvattikā ekā yāvatatiyakā , aṭṭha saṅghādisesā , ariṭṭho caṇḍakāḷī ca dve , ime ekādasa yāvatatiyakā bhavanti .
Imesaṃ vasāti ukkhittānuvattikādīni puggalādhiṭṭhānena vuttāni , imesaṃ samanubhāsanakammānaṃ vasena .
Dasekāti ekādasa .
3011. Evaṃ catunnampi kammānaṃ ṭhānabhedaṃ dassetvā anvayato , byatirekato ca kātabbappakāraṃ dassetumāha ‘‘ apalokanakammañcā ’’ tiādi .
Ñattiyāpi na kāraye , ñattidutiyenapi na kārayeti yojanā .
3012. Apalokanakamme vuttalakkhaṇena ñattikammādīnampi kātabbappakāro sakkā viññātunti taṃ adassetvā ñattidutiyakamme labbhamānavisesaṃ dassetumāha ‘‘ ñattidutiyakammānī ’’ tiādi .
Apaloketvā kātabbāni lahukānipi ñattidutiyakammāni atthīti yojanā .
Tāni pana katamānīti āha ‘‘ sabbā sammutiyo siyun ’’ ti .
Ettha sīmāsammutiṃ vinā sesā ticīvarenaavippavāsasammutiādayo sabbāpi sammutiyoti attho .
3013. Sesānīti yathāvuttehi sesāni sīmāsammutiādīni cha kammāni .
Na vaṭṭatīti na vaṭṭanti , gāthābandhavasena na-kāralopo .
Yathāha ‘‘ sīmāsammuti , sīmāsamūhananaṃ , kathinadānaṃ , kathinuddhāro , kuṭivatthudesanā , vihāravatthudesanāti imāni cha kammāni garukāni apaloketvā kātuṃ na vaṭṭanti , ñattidutiyakammavācaṃ sāvetvāva
M2.343 kātabbānī ’’ ti ( pari . aṭṭha .482).‘‘ Apaloketvā kātuṃ pana na vaṭṭatī ’’ ti idaṃ nidassanamattaṃ , ñatticatutthakammavasenāpi kātuṃ na vaṭṭanteva .
Tenevāha ‘‘ yathāvuttanayeneva , tena teneva kāraye ’’ ti , yo yo nayo taṃ taṃ kammaṃ kātuṃ vutto , teneva teneva nayenāti attho .
Catubbidhakammakathāvaṇṇanā .