Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā

2914-5.

Āgantuko ca āvāsiko ca piṇḍacāriko ca senāsanañca āraññako ca anumodanā cāti viggaho , tāsu vattāni , itarītarayogadvandasamāsassa uttarapadaliṅgattā itthi liṅganiddeso .

Bhatte bhattagge , uttarapadalopo .

‘‘ Bhatte ’’ tiādīhi padehi ‘‘ vattānī ’’ ti paccekaṃ yojetabbaṃ .

Ācariyo ca upajjhāyako ca sisso ca saddhivihāriko ca , tesaṃ vattānīti viggaho .

Sabbasoti sabbāvayavabhedehi .

Catuddasevāti avayavabhedehi bahuvidhānipi vattāni visayabhedena cuddasa eva vuttāni .

Visuddhacittenāti savāsanasakalasaṃkilesappahānato accantaparisuddhacittasantānenaM2.320 .

Vināyakenāti satte vinetīti vināyako , anuttarapurisadammasārathibhāvena dammadevabrahmanāgādike satte nānāvidhena vinayanupāyena dametīti attho .

Atha vā vigato nāyako assāti vināyako , tena .

2916. Ārāman tiV2.251 ettha taṃsamīpe tabbohāro .

Yathāha ‘‘ idāni ‘ ārāmaṃ pavisissāmī ’ ti iminā upacārasīmasamīpaṃ dasseti , tasmā upacārasīmaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabban ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .357).

‘‘ Pana apanetabban ’’ ti padacchedo .

Muñcitabbāti upāhanā pādato apanetabbā .

2917. Oguṇṭhanan ti sasīsapārupanaṃ .

Sīse cīvarameva vā na kātabbanti sambandho .

Tenāti āgantukena .

Pānīyavārināti pātabbajalena .

2918. Pucchitvāti vassagaṇanaṃ pucchitvā .

Vihāre vuḍḍhabhikkhuno āgantukena bhikkhunā vanditabbāva .

Kāleti kālasseva .

Tena āgantukena bhikkhunā senāsanaṃ ‘‘ mayhaṃ kataraṃ senāsanaṃ pāpuṇātī ’’ ti pucchitabbañcāti yojanā .

2919.‘‘ Pucchitabban ’’ ti idaṃ ‘‘ vaccaṭṭhānan ’’ tiādikehi sabbehi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ .

Pānīyameva cāti ‘‘ kiṃ imissā pokkharaṇiyā pānīyameva pivanti , udāhu nahānādiparibhogampi karontī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .357) aṭṭhakathā gatanayena pānīyañca .

Tathā paribhojanīyañca .

Saṅghakatikan ti ‘‘ kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti , tasmā kaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ , kaṃ kālaṃ nikkhamitabban ’’ ti aṭṭhakathā gatanayena saṅghassa katikasaṇṭhānañca .

Gocarādikan tiM2.321 ettha ca ‘‘ gocaro pucchitabboti ‘ gocaragāmo āsanne , udāhu dūre , kālasseva ca piṇḍāya caritabbaṃ , udāhu no ’ ti evaṃ bhikkhācāro pucchitabbo ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .357) vuttanayena gocarañca .

Ādi -saddena agocaraṃ gahitaṃ .

‘‘ Agocaro nāma micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo paricchinnabhikkho vā gāmo , yattha ekassa vā dvinnaṃ vā bhikkhā diyyati , sopi pucchitabbo ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .357) vuttanayena agocarañca .

2920. Evaṃ āgantukavattaṃ dassetvā idāni āvāsikavattaṃ dassetumāha ‘‘ vuḍḍhan ’’ tiādi .

Paccuggantvā pattañca cīvarañca paṭiggahetabbanti yojanā .

Ca-saddo luttaniddiṭṭho .

2921. TassātiV2.252 āgantukassa .

Pādodakañcāti ca -saddena dhotādhotapādā yattha ṭhapīyanti , taṃ pādapīṭhaṃ , pādakathalikañca upanikkhipitabbanti etaṃ gahitaṃ .

Pucchitabbañca vārināti ‘‘ pānīyena pucchantena sace sakiṃ ānītaṃ pānīyaṃ sabbaṃ pivati ,‘ puna ānemī ’ ti pucchitabboyevā ’’ ti vuttanayena pānīyena pucchitabbo .

Idha ca -saddena –

‘‘ Apica bījanenapi bījitabbo , bījantena sakiṃ pādapiṭṭhiyaṃ bījitvā sakiṃ majjhe , sakiṃ sīse bījitabbaṃ ,‘ alaṃ hotū ’ ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ .

Puna ‘ alan ’ ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ .

Tatiyavāraṃ vuttena bījanī ṭhapetabbā .

Pādāpissa dhovitabbā , dhovitvā sace attano telaṃ atthi , tena makkhetabbā .

No ce atthi , tassa santakena makkhetabbā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .359)–

Vuttavattāni saṅgaṇhāti .

2922-3.

VandeyyotiM2.322 vuḍḍhāgantuko vanditabbo .

Paññapetabban ti ‘‘ kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī ’’ ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ ,‘‘ etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī ’’ ti evaṃ ācikkhitabbanti attho .

‘‘ Vattabbo ’’ ti idaṃ ‘‘ ajjhāvutthamavutthan ’’ tiādīhi padehi taṃtaṃliṅgavacanānurūpena parivattetvā paccekaṃ yojetabbaṃ .

Ajjhāvutthan ti paññattasenāsanassa bhikkhūhi paṭhamaṃ vutthabhāvaṃ .

Avutthaṃ vāti cīvarakālaṃ tasmiṃ bhikkhūhi anajjhāvutthabhāvaṃ vā .

Gocarāgocaraṃ vuttameva .

Sekkhakulāni cāti laddhasekkhasammutikāni kulāni ca vattabbāni .

‘‘ Pavese nikkhame kālo ’’ ti idaṃ ‘‘ saṅghakatikan ’’ ti ettha vuttatthameva .

Pānīyādikan ti ādi -saddena paribhojanīyakattarayaṭṭhīnaṃ ācikkhanaṃ saṅgaṇhāti .

2924. Yathānisinnenevāti attanā nisinnaṭṭhāneyeva nisinnena .

Assāti navakassa .

2925.‘‘ Atra pattaṃ ṭhapehi , idamāsanaṃ nisīdāhī ’’ ti iccevaṃ iminā pakārena sabbaṃ vattabbanti yojanā .

Deyyaṃ senāsanampi cāti senāsanañca dātabbaṃ .

Ca -saddena ‘‘ avutthaṃ vā ajjhāvutthaṃV2.253 vā ācikkhitabban ’’ tiādinā vuttaṃ sampiṇḍeti .

Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati .

2926.‘‘ Mātikāya niddiṭṭhakkameneva vattāni kātabbāni , udāhu yathānuppattivasenā ’’ ti koci maññeyyāti mātikākkameneva kātabbanti niyamo natthi , yathānuppattavaseneva kātabbanti viññāpetuṃ mātikākkamamanādiyitvā gamikavattaṃ āraddhaṃ .

Atha vā vatticchānupubbakattā saddapayogassaM2.323 mātikākkamamanādiyitvā yathicchaṃ niddeso katoti veditabboti .

Dārumattikabhaṇḍānīti mañcapīṭhādīni ceva rajanabhājanāni ca .

Paṭisāmetvāti guttaṭṭhāne ṭhapetvā .

Āvasathampi thaketvāti āvasathe dvārakavāṭādīni ca thaketvā .

2927. Āpucchitvāpīti bhikkhussa vā sāmaṇerassa vā ārāmikassa vā ‘‘ imaṃ paṭijaggāhī ’’ ti niyyādetvā vā .

Pucchitabbe asantepīti ettha pi -saddo pana-saddattho .

Gopetvā vāpi sādhukan ti ‘‘ catūsu pāsāṇesu mañcaṃ paññapetvā mañce mañcaṃ āropetvā ’’ tiādinā ( cūḷava .360) vuttanayena sammā paṭisāmetvā gantabbanti yojanā .

2928. Piṇḍacārikavattaṃ dassetumāha ‘‘ sahasā ’’ tiādi .

Piṇḍacāriko bhikkhu antaragharaṃ pavisanto sahasā na pavise sīghaṃ na paviseyya , nikkhamanto sahasā na nikkhame sīghaṃ na nikkhameyya , bhikkhusāruppena paviseyya , nikkhameyya ca .

Piṇḍacārinā bhikkhunā gehadvāraṃ sampattena atidūre na ṭhātabbaṃ nibbakosato atidūraṭṭhāne na ṭhātabbaṃ .

Accāsanne na ṭhātabbaṃ nibbakosato āsannatare ṭhāne na ṭhātabbaṃ .

2929. Uccāretvāti upanāmetvā .

Bhājanan ti pattaṃ .

Dakkhiṇena paṇāmetvāti dakkhiṇena hatthena upanāmetvā .

Bhikkhaṃ gaṇheyyāti ettha ‘‘ ubhohi hatthehi paṭiggahetvā ’’ ti seso .

Yathāha –

‘‘ ubhohi hatthehi pattaṃ paṭiggahetvā bhikkhā gahetabbā ’’ ti ( cūḷava .366).

2930. Sūpaṃ dātukāmā vā adātukāmā vā iti muhuttakaṃ sallakkheyya tiṭṭheyya .

AntarātiV2.254 bhikkhādānasamaye .

NaM2.324 bhikkhādāyikāti itthī vā hotu puriso vā , bhikkhādānasamaye mukhaṃ na oloketabbanti .

2931. Piṇḍacārikavattaṃ dassetvā āraññikavattaṃ dassetumāha ‘‘ pānīyādī ’’ tiādi .

Pānīyādīti ādi -saddena paribhojanīyaaggiaraṇisahitakattarayaṭṭhīnaṃ gahaṇaṃ .

Tatrāyaṃ vinicchayo – pānīyaṃ upaṭṭhāpetabban ti sace bhājanāni nappahonti , pānīyameva paribhojanīyampi katvā upaṭṭhāpetabbaṃ .

Bhājanaṃ alabhantena veḷunāḷikāyapi upaṭṭhāpetabbaṃ .

Tampi alabhantassa yathā samīpe khuddakaāvāṭo hoti , evaṃ kātabbaṃ .

Araṇisahite asati aggiṃ akātumpi ca vaṭṭati .

Yathā ca āraññikassa , evaṃ kantārapaṭipannassāpi araṇisahitaṃ icchitabbaṃ .

Gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatīti .

Nakkhattan ti assayujādisattavīsatividhaṃ nakkhattaṃ jānitabbanti sambandho .

Kathaṃ jānitabbanti āha ‘‘ tena yogo cā ’’ ti , tena nakkhattena candassa yogo ñātabboti attho .

Jānitabbā disāpi cāti araññe viharantena aṭṭhapi disā asammohato jānitabbā .

2932. Aññavattaṃ dassetumāha ‘‘ vaccapassāvatitthānī ’’ tiādi .

Paṭipāṭiyā bhavantīti gatānukkamena sevitabbā bhavanti .

Yathāha –

‘‘ vaccakuṭiyaṃ , passāvaṭṭhāne , nhānatittheti tīsupi āgatapaṭipāṭiyeva pamāṇan ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .373).

Yathāvuḍḍhaṃ karontassāti gatapaṭipāṭiṃ vinā vuḍḍhapaṭipāṭiyā karontassa .

2933. VaccakuṭiṃM2.325 pavisanto sahasā na paviseyya .

Ubbhajitvāti cīvaraṃ ukkhipitvā .

2934. Nitthunantena bhikkhunā vaccaṃ na kātabbanti yojanā .

‘‘ Vaccassa dunniggamanena upahato hutvā nitthunati ce , na doso ’’ ti sikkhābhājanavinicchaye vuttaṃ .

Daṇḍakaṭṭhaṃ khādato vaccaṃ karoto bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti yojanā .

2936. Kharenāti pharusena vā phālitakaṭṭhena vā gaṇṭhikena vā kaṇṭakena vā susirenaV2.255 vā pūtinā vā daṇḍena na avalekheyya na puñcheyya .

Na kaṭṭhaṃ vaccakūpake chaḍḍeyyāti taṃ kaṭṭhaṃ vaccakūpe na chaḍḍeyya .

Passāvadoṇiyā kheḷaṃ na pāteyyāti yojanā .

2937. Pādukāsūti vaccapassāvapādukāsu .

Nikkhamane nikkhamanakāle .

Tatthevāti vaccapassāvapādukāsveva .

Paṭicchādeyyāti ukkhittaṃ cīvaraṃ otāretvā sarīraṃ paṭicchādeyya .

2938. Yo vaccaṃ katvā salile sati sace nācameyya udakakiccaṃ na kareyya , tassa dukkaṭaṃ uddiṭṭhanti yojanā .

Mohanāsināti savāsanassa mohassa , tena sahajekaṭṭhapahānekaṭṭhānaṃ sakalasaṃkilesānañca pahāyinā āsavakkhayañāṇena samucchindatā muninā sabbaññunā sammāsambuddhena .

‘‘ Salile satī ’’ ti iminā asati niddosataṃ dīpeti .

Yathāha –

‘‘ Sati udaketi ettha sace udakaṃ atthi , paṭicchannaṭṭhānaṃ pana natthi , bhājanena nīharitvā ācamitabbaṃ .

Bhājane asati pattena nīharitabbaṃ .

Pattepi asati asantaṃ nāma hoti .

‘ Idaṃ ativivaṭaṃ , purato aññaṃM2.326 udakaṃ bhavissatī ’ ti gatassa udakaṃ alabhantasseva bhikkhācāravelā hoti , kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ , bhuñjitumpi anumodanampi kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .373).

2939. Sasaddan ti udakasaddaṃ katvā .

‘‘ Pāsāṇādiṭṭhāne paharitvā udakaṃ saddāyati ce , na doso ’’ ti sikkhābhājanavinicchaye vuttaṃ .

Capu capūti cāti tādisaṃ anukaraṇaṃ katvā nācametabbanti yojanā .

Ācamitvāti udakakiccaṃ katvā .

Sarāve ācamanabhājane udakaṃ na sesetabbanti yojanā , idaṃ pana sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ .

Yathāha aṭṭhakathāyaṃ –

‘‘ Ācamanasarāvaketi sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Tatra hi aññe aññe āgacchanti , tasmā udakaṃ na sesetabbaṃ .

Yaṃ pana saṅghikepi vihāre ekadese nibaddhagamanatthāya kataṃ ṭhānaṃ hoti puggalikaṭṭhānaṃ vā , tasmiṃ vaṭṭati .

Virecanaṃ pivitvā punappunaṃ pavisantassāpi vaṭṭatiyevā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .374).

2940. Ūhatampīti aññena vā attanā vā asañcicca ūhataṃ malena dūsitaṭṭhānaṃ .

AdhovitvātiV2.256 jale sati asodhetvā jale asati kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ .

Yathāha –

‘‘ udakaṃ atthi bhājanaṃ natthi , asantaṃ nāma hoti , bhājanaṃ atthi udakaṃ natthi , etampi asantaṃ , ubhaye pana asati asantameva , kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabban ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .374).

Uklāpāpi sace hontīti vaccapassāvaṭṭhānāni sace kacavarākiṇṇāni honti .

‘‘ Asesato sodhetabban ’’ ti iminā tato kassaci kacavarassaM2.327 apanayanaṃ sodhanaṃ nāma na hoti , nissesakacavarāpanayanameva sodhananti dīpeti .

2941. Piṭharoti avalekhanakaṭṭhanikkhepanabhājanaṃ .

Kumbhī ce rittāti ācamanakumbhī sace tucchā .

2942. Evaṃ vaccakuṭivattaṃ dassetvā senāsanavattaṃ dassetumāha ‘‘ anajjhiṭṭho ’’ tiādi .

Anajjhiṭṭhoti ananuññāto .

2943. Vuḍḍhaṃ āpucchitvā kathentassāti yojanā .

Vuḍḍhatarāgameti yaṃ āpucchitvā kathetumāraddho , tatopi vuḍḍhatarassa bhikkhuno āgame sati .

2944. Ekavihārasmin ti ekasmiṃ gehe .

‘‘ Anāpucchā ’’ ti idaṃ vakkhamānehi yathārahaṃ yojetabbaṃ .

2945. Paṭhamaṃ yattha katthaci vuḍḍhānaṃ sannidhāne kattabbavattaṃ niddiṭṭhanti idāni ekavihāre vasantenāpi tassa kātabbataṃ dassetuṃ punapi ‘‘ na ca dhammo kathetabbo ’’ ti āha .

Dhammacakkhunāti dhammalocanena dhammagarukena , iminā atādisassa kato vāro niratthakoti dīpeti .

2946. Kātabboti jāletabbo .

Soti dīpo .

‘‘ Dvāraṃ nāma yasmā mahāvaḷañjaṃ , tasmā tattha āpucchanakiccaṃ natthī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .369) vacanato taṃ avatvā āpattikkhettameva dassetumāha ‘‘ vātapānakavāṭāni , thakeyya vivareyya no ’’ ti .

2947. VuḍḍhatoV2.257 parivattayeti yena vuḍḍho , tato parivattaye , piṭṭhiṃ adassetvā vuḍḍhābhimukho tena parivattayeti attho .

Cīvarakaṇṇena vā kāyena vā taṃ vuḍḍhaṃ na ca ghaṭṭaye .

2948. EvaṃM2.328 senāsanavattaṃ dassetvā jantāgharavattaṃ dassetumāha ‘‘ purato ’’ tiādi .

Therānaṃ purato neva nhāyeyya , upari paṭisote na ca nhāyeyya , otarantānaṃ vuḍḍhānaṃ uttaraṃ uttaranto maggaṃ dadeyya , na ghaṭṭaye kāyena vā cīvarena vā na ghaṭṭayeyyāti yojanā .

‘‘ Timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā ’’ tiādinā ( cūḷava .364) nayena vuttānaṃ bhattaggavattānaṃ sekhiyakathāya vuttattā ca upajjhāyavattādīnaṃ mahākhandhakakathāya vuttattā ca anumodanavattānaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , bhattagge catūhi pañcahi therānutherehi bhikkhūhi āgametun ’’ tiādinā ( cūḷava .362) nayena bhattaggavatteyeva antogadhabhāvena vuttattā ca niddese tāni na vuttāni , tathāpi tesu anumodanavattaṃ evaṃ veditabbaṃ ( cūḷava . aṭṭha .362)– saṅghatthere anumodanatthāya nisinne heṭṭhā paṭipāṭiyā catūhi nisīditabbaṃ .

Anuthere nisinne mahātherena ca heṭṭhā ca tīhi nisīditabbaṃ .

Pañcame nisinne upari catūhi nisīditabbaṃ .

Saṅghattherena heṭṭhā daharabhikkhusmiṃ ajjhiṭṭhepi saṅghattherato paṭṭhāya catūhi nisīditabbameva .

Sace pana anumodako bhikkhu ‘‘ gacchatha , bhante , āgametabbakiccaṃ natthī ’’ ti vadati , gantuṃ vaṭṭati .

Mahātherena ‘‘ gacchāma , āvuso ’’ ti vutte ‘‘ gacchathā ’’ ti vadati , evampi vaṭṭati .

‘‘ Bahigāme āgamessāmā ’’ ti ābhogaṃ katvāpi bahigāmaṃ gantvā attano nissitake ‘‘ tumhe tassa āgamanaṃ āgamethā ’’ ti vatvāpi gantuṃ vaṭṭatiyeva .

Sace pana manussā attano rucitena ekena anumodanaṃ kārenti , neva tassa anumodato āpatti , na ca mahātherassa bhāro hoti .

Upanisinnakathāyameva hi manussesu kathāpentesuM2.329 mahāthero āpucchitabbo , mahātherena ca anumodanāya ajjhiṭṭhova āgametabboti idamettha lakkhaṇanti .

2949. Vattan ti yathāvuttaṃ ābhisamācārikavattaṃ .

Yathāha –

‘‘ ābhisamācārikaṃ aparipūretvā sīlaṃ paripūressatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’’ ti .

Na vindatīti na labhati .

2950. AnekaggotiV2.258 vikkhittattāyeva asamāhitacitto .

Na ca passatīti ñāṇacakkhunā na passati , daṭṭhuṃ samattho na hotīti attho .

Dukkhāti jātidukkhādidukkhato .

2951. Tasmāti yasmā dukkhā na parimuccati , tasmā .

Ovādaṃ katvā kiṃ visesaṃ pāpuṇātīti āha ‘‘ ovādaṃ buddhaseṭṭhassa , katvā nibbānamehitī ’’ ti .

Ehiti pāpuṇissati .

Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā .

Issues

Vinayavinicchayaṭīkā

Vinayavinicchayaṭīkā