Khuddakavatthukkhandhakakathāvaṇṇanā

2783. Kuṭṭeti iṭṭhakāsilādārukuṭṭānaṃ aññatarasmiṃ .

Aṭṭāneti ettha aṭṭānaṃ nāma rukkhe phalakaṃ viya tacchetvā aṭṭhapadākārena rājiyo chinditvā nahānatitthe nikhaṇanti , tattha cuṇṇāni ākiritvā manussā kāyaṃ ghaṃsanti .

2784. Gandhabbahatthenāti nahānatitthe ṭhapitena dārumayahatthena .

Tena kira cuṇṇāni gahetvā manussā sarīraṃ ghaṃsanti .

Kuruvindakasuttiyāti kuruvindakapāsāṇacuṇṇāni lākhāya bandhitvā kataguḷikakalāpako vuccati , taṃ ubhosu antesu gahetvā sarīraṃ ghaṃsanti .

Mallakenāti makaradantakaṃ chinditvā mallakamūlasaṇṭhānena katena mallakena , idaṃ gilānassāpi na vaṭṭati .

Aññamaññañca kāyatoti aññamaññaṃ sarīrena ghaṃseyya .

2785. Akataṃ mallakaṃ nāma makaradante acchinditvā kataṃ , idaṃ agilānassa na vaṭṭati .

2786. Kapāliṭṭhakakhaṇḍānīti kapālakhaṇḍaiṭṭhakakhaṇḍāni .

Sabbassāti gilānāgilānassaV2.222 sarīre ghaṃsitvā ubbaṭṭetuṃ vaṭṭati .

‘‘ Puthupāṇikan ’’ ti hatthaparikammaṃ vuccati , tasmā sabbassa hatthena piṭṭhiparikammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

‘‘ Vatthavaṭṭī ’’ ti idaṃ pāḷiyaṃ vuttaukkāsikassaM2.282 pariyāyaṃ , tasmā nahāyantassa yassa kassaci nahānasāṭakavaṭṭiyāpi ghaṃsituṃ vaṭṭati .

2787. Pheṇakaṃ nāma samuddapheṇaṃ .

Kathalan ti kapālakhaṇḍaṃ .

Pādaghaṃsane vuttā anuññātā .

Katakaṃ nāma padumakaṇṇikākāraṃ pādaghaṃsanatthaṃ kaṇṭake uṭṭhāpetvā kataṃ , etaṃ neva paṭiggahetuṃ , na paribhuñjituṃ vaṭṭati .

2788. Yaṃ kiñcipi alaṅkāran ti hatthūpagādialaṅkāresu yaṃ kiñci alaṅkāraṃ .

2789. Osaṇṭheyyāti alaṅkāratthaṃ saṅkharonto nameyya .

Hatthaphaṇakenāti hattheneva phaṇakiccaṃ karontā aṅgulīhi osaṇṭhenti .

Phaṇakenāti dantamayādīsu yena kenaci .

Kocchenāti usiramayena vā muñjapabbajamayena vā kocchena .

2790. Sitthatelodatelehīti sitthatelañca udakatelañcāti viggaho , tehi .

Tattha sitthatelaṃ nāma madhusitthakaniyyāsādi yaṃ kiñci cikkaṇaṃ .

Cikkaṇaṃ nāma niyyāsaṃ .

Udakatelaṃ nāma udakamissakaṃ telaṃ .

Katthaci potthakesu ‘‘ siṭṭhā ’’ ti pāṭho , soyevattho .

Anulomanipātatthan ti nalāṭābhimukhaṃ anulomena pātanatthaṃ .

Uddhalomenāti uddhaggaṃ hutvā ṭhitalomena .

2791. Hatthaṃ telena temetvāti karatalaṃ telena makkhetvā .

Siroruhā kesā .

Uṇhābhitattassāti uṇhābhitattarajasirassa .

Allahatthena siroruhe puñchituṃ vaṭṭatīti yojanā .

2792. ĀdāseM2.283 udapatte vāti ettha kaṃsapattādīnipi , yesu mukhanimittaṃ paññāyati , sabbāni ādāsasaṅkhameva gacchanti , kañjiyādīnipi ca udapattasaṅkhameva , tasmā yattha katthaci olokentassa dukkaṭaṃ .

2793. YenaV2.223 hetunā mukhaṃ olokentassa anāpatti , taṃ dassetumāha ‘‘ sañchavin ’’ tiādi .

Ābādhapaccayā ‘‘ me mukhe vaṇo sañchavi nu kho , udāhu na sañchavī ’’ ti mukhaṃ daṭṭhuñca ‘‘ ahaṃ jiṇṇo nu kho , udāhu no ’’ ti attano āyusaṅkhārajānanatthañca mukhaṃ daṭṭhuṃ vaṭṭatīti yojanā .

2794. Naccaṃ vāti yaṃ kiñci naccaṃ antamaso moranaccampi .

Gītan ti yaṃ kiñci naṭagītaṃ vā sādhugītaṃ vā antamaso dantagītampi , yaṃ ‘‘ gāyissāmā ’’ ti pubbabhāge okūjantā karonti , etampi na vaṭṭati .

Vāditan ti yaṃ kiñci vāditaṃ .

Daṭṭhuṃ vā pana sotuṃ vāti naccaṃ daṭṭhuṃ vā gītaṃ vāditaṃ sotuṃ vā .

2795. Sayaṃ naccantassa vā naccāpentassa vā gāyantassa vā gāyāpentassa vā vādentassa vā vādāpentassa vā dukkaṭameva aṭṭhakathāya ( cūḷava . aṭṭha .248) vuttanti tadekadesaṃ dassetumāha ‘‘ daṭṭhumantamaso ’’ tiādi .

2796. Suṇātīti gītaṃ vā vāditaṃ vā .

Passatīti naccaṃ passati .

2797. Passissāmīti ettha ‘‘ suṇissāmī ’’ ti seso .

‘‘ Naccaṃ passissāmi , gītaṃ , vāditaṃ vā suṇissāmī ’’ ti vihārato vihāraṃ gacchato vāpi dukkaṭaṃ hotīti yojanā .

2798. Uṭṭhahitvāna gacchatoti ‘‘ naccaṃ passissāmī ’’ ti ,‘‘ gītaṃ , vāditaṃ vā suṇissāmī ’’ ti nisinnaṭṭhānato uṭṭhahitvā antovihārepiM2.284 taṃ taṃ disaṃ gacchato āpatti hotīti yojanā .

Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ pasāretvā passatopi ca āpattīti yojanā .

2799. Dīghāti dvaṅgulato dīghā .

Na dhāreyyāti na dhāretabbā .

Dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vāti ettha dve aṅgulāni parimāṇaṃ etassāti dvaṅgulo , keso .

Dve māsā ukkaṭṭhaparicchedo assāti dumāso .

Kesaṃ dhārento dvaṅgulaṃ vā dhāreyya dumāsaṃ vā .

Tato uddhaṃ na vaṭṭatīti tato dvaṅgulato vā dumāsato vā kesato uddhaṃ kesaṃ dhāretuṃ na vaṭṭati .

AthaV2.224 vā dve aṅgulāni samāhaṭāni dvaṅgulaṃ , dve māsā samāhaṭā dumāsaṃ , ubhayattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ .

Kese dhārento dvaṅgulamattaṃ vā dhāreyya dumāsamattaṃ vā , tato kālaparimāṇato uddhaṃ kese dhāretuṃ na vaṭṭatīti attho .

Sace kese antodvemāse dvaṅgule pāpuṇanti , antodvemāseyeva chinditabbā .

Dvaṅgule hi atikkametuṃ na vaṭṭati .

Sacepi na dīghā , dvemāsato ekadivasampi atikkametuṃ na labhatiyeva .

Evamayaṃ ubhayenapi ukkaṭṭhaparicchedeneva vutto , tato oraṃ pana navaṭṭanabhāvo nāma natthi .

2800. Dīghe nakhe , dīghāni nāsikalomāni ca na dhārayeti yojanā , na dhāreyya , chindeyyāti attho .

Vīsatimaṭṭhan ti vīsatiyā nakhānaṃ maṭṭhaṃ likhitamaṭṭhabhāvaṃ kātuṃ bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā .

Satthakena tacchetvā cuṇṇakena pamajjitvā phalikamaṇīnaṃ viya ujjalakaraṇaṃ likhitamaṭṭhaṃ nāma .

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , malamattaṃ apakaḍḍhitun ’’ ti ( cūḷava .274) anuññātattā muggaphalatacādīhi nakhamalaṃ apanetuṃ vaṭṭati .

2801. KappāpeyyaM2.285 visuṃ massun ti yo kesacchinno visuṃ massuṃ kappāpeyya .

Dāṭhikaṃ ṭhapeyyāti kese chindāpetvā massuṃ akappāpetvā visuṃ ṭhapeyya .

Sambādheti upakacchakamuttakaraṇasaṅkhāte sambādhaṭṭhāne .

Lomaṃ saṃharāpeyyavāti satthena vā saṇḍāsena vā aññena yena kenaci parena chindāpeyya , sayaṃ vā chindeyya .

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , ābādhapaccayā sambādhe lomaṃ saṃharāpetun ’’ ti ( cūḷava .275) anuññātattā yathāvuttasambādhe gaṇḍapiḷakavaṇādike ābādhe sati lomaṃ saṃharāpetuṃ vaṭṭati .

2802. Agilānassa chindato dukkaṭaṃ vuttaṃ .

Aññena vā puggalena tathā kattariyā chindāpentassa dukkaṭaṃ vuttanti sambandho .

2803. Sesaṅgachedaneti aṅguliyādiavasesasarīrāvayavānaṃ chedane .

Attavadheti attupakkamena vā āṇattiyā upakkamena vā attano jīvitanāse .

2804. Aṅgan ti aṅgajātato avasesaṃ sarīrāvayavaṃ .

Ahikīṭādidaṭṭhassa tappaṭikāravasenaV2.225 aṅgaṃ chindato na doso .

Tādisābādhapaccayā tappaṭikāravasena aṅgaṃ chindato na doso .

Lohitaṃ mocentassāpi na dosoti yojanā .

2805. Aparissāvano bhikkhu sace maggaṃ gacchati , dukkaṭaṃ .

Magge addhāne taṃ parissāvanaṃ yācamānassa yo na dadāti , tassa adadato adentassāpi tatheva dukkaṭamevāti yojanā .

Yo pana attano hatthe parissāvane vijjamānepi yācati , tassa na akāmā dātabbaṃ .

2806.‘‘ Naggo ’’ tiM2.286 padaṃ ‘‘ na bhuñje ’’ tiādi kiriyāpadehi paccekaṃ yojetabbaṃ .

Na bhuñjeti bhattādiṃ bhuñjitabbaṃ na bhuñjeyya .

Na piveti yāguādiṃ pātabbaṃ na piveyya .

Na ca khādeti mūlakhādanīyādikaṃ khādanīyaṃ na khādeyya .

Na sāyayeti phāṇitādikaṃ sāyitabbañca na sāyeyya na liheyya .

Na dadeti aññassa bhattādiṃ kiñci na dadeyya .

Na gaṇheyyāti tathā sayaṃ naggo hutvā na paṭiggaṇheyya .

Añjasaṃ maggaṃ .

2807. Parikammaṃ na kātabban ti piṭṭhiparikammādiparikammaṃ na kātabbaṃ .

Kārayeti sayaṃ naggo hutvā aññena piṭṭhiparikammādiparikammaṃ na kārāpeyyāti attho .

2808. Piṭṭhikammādike parikamme jantāgharādikā tisso paṭicchādī vuttā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , tisso paṭicchādiyo jantāgharapaṭicchādiṃ udakapaṭicchādiṃ vatthapaṭicchādin ’’ ti ( cūḷava .261) anuññātāti yojanā .

Paṭicchādeti hirikopinanti paṭicchādi , jantāgharameva paṭicchādi jantāgharapaṭicchādi .

Udakameva paṭicchādi udakapaṭicchādi .

Vatthameva paṭicchādi vatthapaṭicchādi .

‘‘ Sabbattha pana vaṭṭatī ’’ ti iminā itarapaṭicchādidvayaṃ parikammeyeva vaṭṭatīti dīpeti .

Sabbatthāti bhojanādisabbakiccesu .

2809. Yattha katthaci peḷāyan ti tambalohavaṭṭalohakaṃsalohakāḷalohasuvaṇṇarajatādīhi katāya vā dārumayāya vā yāya kāyaci peḷāya āsittakūpadhāne .

Bhuñjituṃ na ca vaṭṭatīti bhājanaṃ ṭhapetvā bhuñjituṃ na vaṭṭati .

Yathāha –

‘‘ āsittakūpadhānaṃ nāma tambalohena vā rajatena vā katāya peḷāya etaṃ adhivacanaṃ ,‘ na bhikkhave āsittakūpadhāne bhuñjitabban ’ ti sāmaññena paṭikkhittattāV2.226 panaM2.287 dārumayāpi na vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .264).

‘‘ Anujānāmi bhikkhave maḷorikan ’’ ti ( cūḷava .264) anuññātattā maḷorikāya ṭhapetvā bhuñjituṃ vaṭṭati .

‘‘ Maḷorikā ’’ ti ca daṇḍādhārako vuccati , yaṃ tayo , cattāro , bahū vā daṇḍake upari ca heṭṭhā ca vitthataṃ majjhe saṅkucitaṃ katvā bandhitvā ādhārakaṃ karonti .

Yaṭṭhiādhārakapaṇṇādhārakapacchikapiṭṭhaghaṭakakavāṭakādibhājanamukhaudukkhalādīnipi ettheva saṅgahaṃ gacchanti .

Yaṭṭhiādhārakoti yaṭṭhiṃyeva ujukaṃ ṭhapetvā bandhīkataādhārako .

Ekabhājane visuṃ visuṃ bhojanassāpi sambhavato ‘‘ bhuñjato ekabhājane ’’ ti ettakeyeva vutte tassāpi pasaṅgo siyāti tannivattanatthamāha ‘‘ ekato ’’ ti .

‘‘ Bhuñjato ’’ ti idaṃ upalakkhaṇaṃ .

Ekato ekabhājane yāguādipānampi na vaṭṭati .

Yathāha –

‘‘ na , bhikkhave , ekathālake pātabban ’’ ti ( cūḷava .264).

Atha vā bhuñjatoti ajjhohārasāmaññena pānampi saṅgahitanti veditabbaṃ .

Ayamettha vinicchayo – sace eko bhikkhu bhājanato phalaṃ vā pūvaṃ vā gahetvā gacchati , tasmiṃ apagate itarassa sesakaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati .

Itarassāpi tasmiṃ khaṇe puna gahetuṃ vaṭṭatīti .

2810. Ye dve vā tayo vā bhikkhū ekapāvuraṇā vā ekattharaṇā vā ekattharaṇapāvuraṇā vā nipajjanti , tesañca , ye ekamañcepi ekato nipajjanti , tesañca āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā .

2811. Saṅghāṭipallatthikamupāgatoti ettha saṅghāṭīti saṅghāṭināmena adhiṭṭhitacīvaramāha .

Saṅghāṭipallatthikaṃ upagatena yutto hutvāti attho .

Na nisīdeyyāti vihāreM2.288 vā antaraghare vā yattha katthaci na nisīdeyya .

‘‘ Saṅghāṭīti nāmena adhiṭṭhitacīvaravohārappattamadhiṭṭhitacīvaraṃ ‘ saṅghāṭī ’ ti vuttan ’’ ti nissandehe , khuddasikkhāvaṇṇanāyampi ‘‘ saṅghāṭiyā na pallattheti adhiṭṭhitacīvarena vihāre vā antaraghare vā pallatthiko na kātabbo ’’ ti vuttaṃ .

Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ antogāme vāsatthāya upagatena adhiṭṭhitaṃ saṅghāṭiṃ vinā sesacīvarehi pallatthikāya nisīdituṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .

KiñciV2.227 kīḷaṃ na kīḷeyyāti jutakīḷādikaṃ yaṃ kiñci kāyikavācasikakīḷikaṃ na kīḷeyya .

Na ca gāhayeti na ca gāhāpeyya , na harāpeyyāti attho .

2812. Dāṭhikāyapīti massumhi .

Uggatan ti ettha ‘‘ bībhacchan ’’ ti seso .

Aññan ti apalitaṃ .

Tādisan ti bībhacchaṃ .

2813.‘‘ Agilāno ’’ ti iminā gilānassa anāpattibhāvaṃ dīpeti .

‘‘ Dhāreyyā ’’ ti iminā suddhakattuniddesena agilānassapi paraṃ dhārāpane , parassa dhāraṇasādiyane ca anāpattīti viññāyatīti .

Attano guttatthaṃ , cīvarādīnaṃ guttatthañca vaṭṭatīti yojanā .

Tatrāyaṃ vinicchayo ( cūḷava . aṭṭha .270)– yassa kāyadāho vā pittakopo vā hoti , cakkhu vā dubbalaṃ , añño vā koci ābādho vinā chattena uppajjati , tassa gāme vā araññe vā chattaṃ vaṭṭati .

Vāḷamigacorabhayesu attaguttatthaṃ , vasse pana cīvaraguttatthampi vaṭṭati .

Ekapaṇṇacchattaṃ pana sabbattheva vaṭṭati .

‘‘ Ekapaṇṇacchattaṃ nāma tālapattan ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttanti .

2814. Hatthisoṇḍākāro abhedopacārena ‘‘ hatthisoṇḍan ’’ ti vutto .

Evamuparipi .

Cīvarassa nāmadheyyaṃ ‘‘ vasanan ’’ tiM2.289 idaṃ .

‘‘ Nivāsentassa dukkaṭan ’’ ti padadvayañca ‘‘ hatthisoṇḍan ’’ tiādīhi sabbapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ .

Velliyan ti ettha gāthābandhavasena saṃ-saddalopo , saṃvelliyanti attho .

Ettha hatthisoṇḍaṃ ( cūḷava . aṭṭha .280) nāma nābhimūlato hatthisoṇḍasaṇṭhānaṃ olambakaṃ katvā nivatthaṃ coḷikitthīnaṃ nivāsanaṃ viya .

Catukkaṇṇaṃ nāma uparito dve , heṭṭhato dveti evaṃ cattāro kaṇṇe dassetvā nivatthaṃ .

Macchavāḷakaṃ nāma ekato dasantaṃ ekato pāsantaṃ olambetvā nivatthaṃ .

Saṃvelliyan ti mallakammakārādayo viya kacchaṃ bandhitvā nivāsanaṃ .

Tālavaṇṭakaṃ nāma tālavaṇṭākārena sāṭakaṃ olambetvā nivāsanaṃ .

Ca -saddena satavalikaṃ saṅgaṇhāti .

Satavalikaṃ nāma dīghasāṭakaṃ anekakkhattuṃ obhañjitvā ovaṭṭikaṃ karontena nivatthaṃ , vāmadakkhiṇapassesu vā nirantaraṃ valiyo dassetvā nivatthaṃ .

Sace pana jāṇuto paṭṭhāya ekā vā dve vā valiyo paññāyanti , vaṭṭati .

Evaṃ nivāsetuṃ gilānassapi maggapaṭipannassapi na vaṭṭati .

YampiV2.228 maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā koṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari laggenti , anto vā ekaṃ kāsāvaṃ tathā nivāsetvā bahi aparaṃ nivāsenti , sabbaṃ na vaṭṭati .

Gilāno pana antokāsāvassa ovaṭṭikaṃ dassetvā aparaṃ upari nivāsetuṃ labhati .

Agilānena dve nivāsentena saguṇaṃ katvā nivāsetabbāni .

Iti yañca idha paṭikkhittaṃ , yañca sekhiyavaṇṇanāyaṃ , taṃ sabbaṃ vajjetvā nibbikāraṃ timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetabbaṃ .

Yaṃ kiñci vikāraṃ karonto dukkaṭā na muccati .

2815. Gihipārupanan tiM2.290 ‘‘ setapaṭapārutaṃ ( cūḷava . aṭṭha .280) paribbājakapārutaṃ ekasāṭakapārutaṃ soṇḍapārutaṃ antepurikapārutaṃ mahājeṭṭhakapārutaṃ kuṭipavesakapārutaṃ brāhmaṇapārutaṃ pāḷikārakapārutan ’’ ti evamādiparimaṇḍalalakkhaṇato aññathā pārutaṃ , sabbametaṃ gihipārutaṃ nāma .

Tasmā yathā setapaṭā aḍḍhapālakanigaṇṭhā pārupanti , yathā ca ekacce paribbājakā uraṃ vivaritvā dvīsu aṃsakūṭesu pāvuraṇaṃ ṭhapenti , yathā ca ekasāṭakā manussā nivatthasāṭakassa ekenantena piṭṭhiṃ pārupitvā ubho kaṇṇe ubhosu aṃsakūṭesu ṭhapenti , yathā ca surāsoṇḍādayo sāṭakena gīvaṃ parikkhipantā ubho ante udare vā olambenti , piṭṭhiyaṃ vā khipanti , yathā ca antepurikāyo akkhitārakamattaṃ dassetvā oguṇṭhikaṃ pārupanti , yathā ca mahājeṭṭhā dīghasāṭakaṃ nivāsetvā tasseva ekenantena sakalasarīraṃ pārupanti , yathā ca kassakā khettakuṭiṃ pavisantā sāṭakaṃ paliveṭhetvā upakacchake pakkhipitvā tasseva ekenantena sarīraṃ pārupanti , yathā ca brāhmaṇā ubhinnaṃ upakacchakānaṃ antarena sāṭakaṃ pavesetvā aṃsakūṭesu pakkhipanti , yathā ca pāḷikārako bhikkhu ekaṃsapārupanena pārutaṃ vāmabāhaṃ vivaritvā cīvaraṃ aṃsakūṭaṃ āropeti , evaṃ apārupitvā sabbepi ete , aññe ca evarūpe pārupanadose vajjetvā nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ .

Tathā apārupitvā ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃ kiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ .

Parimaṇḍalato vimuttalakkhaṇanivāsanapārupanadose vajjetvā parimaṇḍalabhāvoyeva vuttalakkhaṇo adhippetoti attho .

2816. Lokāyataṃ na vāceyyāti ‘‘ sabbaṃ ucchiṭṭhaṃ , sabbaṃ anucchiṭṭhaṃ , seto kāko , kāḷo bako iminā ca iminā ca kāraṇenā ’’ ti evamādiniratthakakāraṇapaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃM2.291 aññesaṃ na vāceyya .

Na ca taṃ pariyāpuṇeti taṃ lokāyataṃ na ca pariyāpuṇeyya naV2.229 uggaṇheyya .

Tiracchānavijjāti hatthisippaassasippadhanusippādikā paropaghātakarā vijjā ca .

Bhikkhunā na pariyāpuṇitabbā , na vācetabbāti yojanā .

2817. Sabbācāmaribījanīti setādivaṇṇehi sabbehi camaravālehi katā bījanī .

Na cālimpeyya dāyaṃ vāti davaḍāhādiupaddavanivāraṇāya anuññātaṃ paṭaggidānakāraṇaṃ vinā araññaṃ agginā na ālimpeyya .

Davaḍāhe pana āgacchante anupasampanne asati paṭaggiṃ dātuṃ , appaharitakaraṇena vā parikhākhaṇanena vā parittāṇaṃ kātuṃ , senāsanaṃ pattaṃ vā appattaṃ vā aggiṃ allasākhaṃ bhañjitvā nibbāpetuñca labhati .

Udakena pana kappiyeneva labhati , netarena .

Anupasampanne pana sati teneva kappiyavohārena kārāpetabbaṃ .

Mukhaṃ na ca lañjeti manosilādinā mukhaṃ na limpeyya , tilakena aṅgaṃ na kareyyāti attho .

2818. Ubhatokājan ti ubhatokoṭiyā bhāravahanakoṭikājaṃ .

Antarakājakan ti ubhayakoṭiyā ṭhitavāhakehi vahitabbaṃ majjhebhārayuttakājaṃ .

Sīsakkhandhakaṭibhārādayo heṭṭhā vuttalakkhaṇāva .

2819. Yo bhikkhu vaḍḍhakiaṅgulena aṭṭhaṅgulādhikaṃ vā teneva aṅgulena caturaṅgulapacchimaṃ vā dantakaṭṭhaṃ khādati , evaṃ khādato tassa āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā .

2820. Kicce satipīti sukkhakaṭṭhādiggahaṇakicce pana sati .

Porisan ti purisappamāṇaṃ , byāmamattanti vuttaṃ hoti .

Āpadāsūti vāḷamigādayo vā disvā maggamūḷho vā disā oloketukāmo hutvā davaḍāhaṃ vā udakoghaṃ vā āgacchantaṃM2.292 disvā vā evarūpāsu āpadāsu .

Vaṭṭatevābhirūhitun ti atiuccampi rukkhaṃ ārohituṃ vaṭṭati eva .

2821. Sace akallako gilāno na siyā , lasuṇaṃ māgadhaṃ āmakaṃ bhaṇḍikalasuṇaṃ na ca khādeyya neva paribhuñjeyyāti yojanā .

Bhaṇḍikalasuṇaṃ nāma catumiñjato paṭṭhāya bahumiñjaṃ .

Palaṇḍukabhañjanakādilasuṇe magadhesu jātattepi na doso .

Lasuṇavibhāgo heṭṭhā dassitoyeva .

Gilānassa pana lasuṇaṃ khādituṃ vaṭṭati .

Yathāha –

‘‘ anujānāmi , bhikkhave , ābādhapaccayā lasuṇaṃ khāditun ’’ ti ( cūḷava .289).

Ābādhapaccayāti yassa ābādhassa lasuṇaṃV2.230 bhesajjaṃ hoti , tappaccayāti attho .

Buddhavacanan ti saṅgītittayāruḷhā piṭakattayapāḷi .

Aññathāti sakkaṭādikhalitavacanamayaṃ vācanāmaggaṃ na ropetabbaṃ , tathā na ṭhapetabbanti vuttaṃ hoti .

2822. Khipiteti yena kenaci khipite .

‘‘ Jīvā ’’ ti na vattabbanti yojanā .

Bhikkhunā khipite gihinā ‘‘ jīvathā ’’ ti vuttena puna ‘‘ ciraṃ jīvā ’’ ti vattuṃ vaṭṭatīti yojanā .

‘‘ Ciran ’’ ti pade satipi vaṭṭati .

2823. Ākoṭentassāti kāyena vā kāyapaṭibaddhādīhi vā paharantassa .

Pupphasaṃkiṇṇeti pupphasanthate .

2824. Nhāpitā pubbakā etassāti nhāpitapubbako , nhāpitajātikoti attho .

Khurabhaṇḍan ti nhāpitaparikkhāraṃ .

Na gaṇheyyāti na parihareyya .

Sace yo nhāpitajātiko hoti , so khurabhaṇḍaṃ gahetvā na hareyyāti attho .

Aññassa hatthato gahetvā kesacchedādi kātuṃ vaṭṭati .

Uṇṇīti kesakambalaṃ vinā uṇṇamayā pāvuraṇajāti .

‘‘ GonakaṃM2.293 kuttakaṃ cittaka ’’ miccādinā vuttabhedavantatāya āha ‘‘ sabbā ’’ ti .

Uṇṇamayaṃ antokaritvā pārupituṃ vaṭṭatīti āha ‘‘ bāhiralomikā ’’ ti .

Yathāha –

‘‘ na , bhikkhave , bāhiralomī uṇṇīdhāretabbā ’’ ti ( cūḷava .249).

Sikkhāpadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ uṇṇalomāni bahi katvā uṇṇapāvāraṃ pārupanti , tathā dhārentassa dukkaṭaṃ .

Lomāni anto katvā pārupituṃ vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .249).

2825. Aṅgarāgaṃ nāma kuṅkumādi .

Karontassāti abbhañjantassa .

Akāyabandhanassa gāmaṃ pavisatopi dukkaṭaṃ samudīritanti yojanā .

Ettha ca asatiyā abandhitvā nikkhantena yattha sarati , tattha bandhitabbaṃ .

‘‘ Āsanasālāya bandhissāmī ’’ ti gantuṃ vaṭṭati .

Saritvā yāva na bandhati , na tāva piṇḍāya caritabbaṃ .

2826. Sabbaṃ āyudhaṃ vinā sabbaṃ lohajaṃ lohamayabhaṇḍañca pattaṃ , saṅkamanīyapādukaṃ , yathāvuttalakkhaṇaṃ pallaṅkaṃ , āsandiñca vinā sabbaṃ dārujaṃ dārumayabhaṇḍañca vuttalakkhaṇameva katakaṃV2.231 , kumbhakārikaṃ dhaniyasseva sabbamattikāmayaṃ kuṭiñca vinā sabbaṃ mattikāmayaṃ bhaṇḍañca kappiyanti yojanā .

Khuddakavatthukkhandhakakathāvaṇṇanā .

Issues

Vinayavinicchayaṭīkā

Vinayavinicchayaṭīkā