Nissaggiyakathāvaṇṇanā
2094-5.
Evaṃ sattarasasaṅghādisese dassetvā idāni tadanantarāni nissaggiyāni dassetumāha ‘‘ adhiṭṭhānupagaṃ pattan ’’ tiādi .
‘‘ Adhiṭṭhānupagaṃ pattan ’’ ti iminā padena kenaci kāraṇena anadhiṭṭhānupage patte anāpattibhāvaṃ dīpeti .
‘‘ Tassā ’’ ti ta-saddāpekkhāya bhikkhunīti ettha ‘‘ yā ’’ ti labbhati .
Pattasannidhikāraṇāti anadhiṭṭhāya , avikappetvā ekarattampi pattassa nikkhittakāraṇā .
2096. Idha imasmiṃ sikkhāpade seso sabbo vinicchayo kathāmaggoti yojanā , avasesasabbavinicchayakathāmaggoti attho .
Pattasikkhāpadeti mahāvibhaṅgapaṭhamapattasikkhāpade .
2097. Visesova visesatā .
Paṭhamaṃ .
2098. Akāleti ‘‘ anatthatakathine vihāre ekādasa māsā , atthatakathine vihāre satta māsā ’’ ti ( pāci .740 atthato samānaṃ ) evaṃ
M2.54 vutte akāle .Vikappantaraṃ dassetumāha ‘‘ dinnaṃ kālepi kenacī ’’ tiādi .
Vuttavipariyāyena kālaniyamo veditabbo .
Kenaci akāle yaṃ cīvaraṃ dinnaṃ , kālepi yaṃ cīvaraṃ ādissa dinnaṃ , taṃ akālacīvaraṃ nāmāti yojanā .
Ādissa dānappakāraṃ dassetumāha ‘‘ sampattā bhājentū ’’ ti .
Niyāmitan ti ‘‘ sampattā bhājentū ’’ ti evaṃ vatvā dinnañca ‘‘ idaṃ gaṇassa , idaṃ tuyhaṃ dammī ’’ ti vatvā vā dātukāmatāya pādamūle ṭhapetvā vā dinnañca ādissa dinnaṃ nāmāti attho .
Yathāha ‘‘ sampattā bhājentū ’ ti vatvā vā ‘ idaṃ
V2.45 gaṇassa , idaṃ tumhākaṃ dammī ’ ti vatvā vā dātukamyatāya pādamūle ṭhapetvā vā dinnampi ādissa dinnaṃ nāma hotī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .740). 2099. Akālacīvaran ti vuttappakāraṃ akālacīvaraṃ .
2100. Attanā paṭiladdhan ti tato yaṃ cīvaraṃ attanā vassaggena paṭiladdhaṃ .
Nissajjitvā paṭiladdhakāle kattabbavidhiṃ dassetumāha ‘‘ labhitvā … pe … niyojaye ’’ ti .
Yathādāne niyojayeti yathā dāyakena dinnaṃ , tathā upanetabbaṃ , akālacīvarapakkheyeva ṭhapetabbanti vuttaṃ hoti .
2101. Tassāti ‘‘ yathādāne niyojaye ’’ ti vacanassa .
Vinayakammaṃ katvā paṭiladdhampi taṃ puna sevituṃ na ca vaṭṭatīti ayamadhippāyoti yojanā .
2102. Kālacīvare akālavatthasaññāya dukkaṭanti yojanā .
Ubhayatthapīti akālacīvarepi kālacīvarepi .
Vematikāya tathā dukkaṭanti yojanā .
2103. Ubhayatthapi
M2.55 cīvare kālacīvare ca akālacīvare cāti ubhayacīvarepi kālacīvarasaññāya bhājāpentiyā nadosoti yojanā .Sacittakasamuṭṭhānattayaṃ sandhāyāha ‘‘ tisamuṭṭhānatā ’’ ti .
Dutiyaṃ .
2104. Sace sayaṃ acchindati aññāya bhikkhuniyā saddhiṃ cīvaraṃ parivattetvā pacchā ‘‘ tuyhaṃ cīvaraṃ tvameva gaṇha , mayhaṃ cīvaraṃ dehī ’’ ti evaṃ yadi sayaṃ acchindati .
Ettha ‘‘ sakasaññāyā ’’ ti seso .
Sakasaññāya gahitattā pācittiyaṃ , dukkaṭañca vuttaṃ , itarathā bhaṇḍagghena kāretabbo .
2105. Itaresūti abandhanañca āṇattibahuttañca saṅgaṇhāti .
Tenāha ‘‘ vatthūnaṃ payogassa vasā siyā ’’ ti .
2106.‘‘ Tikapācittī ’’ ti
V2.46 idamapekkhitvā ‘‘ uddiṭṭhā ’’ ti sambandhanīyaṃ , upasampannāya upasampannasaññā , vematikā , anupasampannasaññāti etāsaṃ vasena tikapācitti vuttāti attho .Aññasmiṃ parikkhāreti upasampannānupasampannānaṃ aññasmiṃ parikkhāre .
Itarissāti anupasampannāya .
Tikadukkaṭan ti anupasampannāya upasampannasaññāvematikāanupasampannasaññānaṃ vasena tikadukkaṭaṃ uddiṭṭhaṃ .
2107. Tāya vā dīyamānaṃ tāya aññāya bhikkhuniyā duṭṭhāya vā tuṭṭhāya vā dīyamānaṃ gaṇhantiyā , tassā vissāsameva vā gaṇhantiyā anāpattīti yojanā .
‘‘ Tisamuṭṭhānatā matā ’’ ti idaṃ vuttatthameva .
Tatiyaṃ .
2108. Yā
M2.56 pana bhikkhunī ‘‘ kiṃ te , ayye , aphāsu , kiṃ āharīyatū ’’ ti vuttā aññaṃ viññāpetvā taṃ āhaṭaṃ paṭikkhipitvā tañca aññañca gaṇhitukāmā sace aññaṃ viññāpeti , tassā viññattidukkaṭaṃ , lābhā nissaggiyaṃ siyāti sādhippāyayojanā .Viññattiyā dukkaṭaṃ viññattidukkaṭaṃ .
2109-11.
Tikapācittiyaṃ vuttan ti ‘‘ aññe aññasaññā , aññe vematikā , aññe anaññasaññā aññaṃ viññāpetvā aññaṃ viññāpeti , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti ( pāci .751) tikapācittiyaṃ vuttaṃ .
Anaññe dvikadukkaṭan ti anaññe aññasaññāya , vematikāya ca vasena dvikadukkaṭaṃ .
‘‘ Anaññenaññasaññāyā ’’ tiādinā anāpattivisayo dassito .
‘‘ Anaññe anaññasaññāyā ’’ ti padacchedo .
Anaññe anaññasaññāya viññāpentiyā anāpatti .
Tasmiṃ paṭhamaviññāpite appahonte vā taññeva vā viññāpentiyā anāpatti .
Aññenapi atthe sati tena saddhiṃ aññaṃ viññāpentiyā anāpatti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – sace paṭhamaṃ sappi viññattaṃ ,‘‘ āmakamaṃsaṃ pacitabban ’’ ti ca vejjena vuttattā telena attho hoti , tato ‘‘ telenāpi me attho ’’ ti evaṃ aññañca viññāpetīti .
Ānisaṃsañca dassetvā tato aññaṃ viññāpentiyāpi anāpattīti ñātabbanti yojanā .
Idaṃ vuttaṃ hoti – sace kahāpaṇassa
V2.47 sappi ābhataṃ hoti , iminā mūlena diguṇaṃ telaṃ labbhati , telenāpi ca idaṃ kiccaṃ nippajjati , tasmā telamāharāti evaṃ ānisaṃsaṃ dassetvā viññāpetīti .Catutthaṃ .
2112-3.
Pubbaṃ
M2.57 aññaṃ cetāpetvāti yojanā , attano kappiyabhaṇḍena ‘‘ idaṃ nāma āharā ’’ ti pubbaṃ aññaṃ parivattāpetvāti attho .Evan ti ettha ‘‘ vutte ’’ ti seso .
Dhanena nibbattaṃ dhaññaṃ , attano dhanena nipphāditattā telādi idha ‘‘ dhaññan ’’ ti adhippetaṃ , na vīhādi .
Evaṃ vutte mayhaṃ aññaṃ dhaññaṃ ānetvā deti iti saññāya pacchā aññaṃ cetāpeyyāti yojanā , na me iminā attho , aññaṃ āharāti vutte idañca datvā aññañca āharitvā detīti saññāya ‘‘ na me idaṃ ruccati , aññaṃ āharā ’’ ti pacchā aññaṃ parivattāpeyyāti attho .
Cetāpanapayogenāti āṇattāya cetāpanavasena .
Mūlaṭṭhāyāti āṇāpikāya .
Tena ca aññena vā mūlena ābhataṃ hotu , tassa lābhe nissaggiyaṃ hotīti yojanā .
2114. Sesan ti tikapācittiyādikaṃ vinicchayavisesaṃ .
Pañcamaṃ .
2115-6.
Aññadatthāya dinnenāti upāsakehi ‘‘ evarūpaṃ gahetvā bhājetvā paribhuñjathā ’’ ti aññassatthāya dinnena .
‘‘ Saṅghikena parikkhārenā ’’ ti iminā sambandho .
Parikkhārenāti kappiyabhaṇḍena .
Saṅghikenāti saṅghassa pariccattena .
Idhāti imasmiṃ sāsane .
Tassāti yāya cetāpitaṃ .
Nissaggiyaṃ siyāti ettha nissaṭṭhapaṭiladdhaṃ yathādāne upanetabbanti vattabbaṃ .
Yathāha ‘‘ nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvā yathādāne upanetabban ’’ ti ( pāci .761).
Idaṃ heṭṭhā vuttatthādhippāyameva .
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade .
‘‘ Anaññadatthike aññadatthikasaññā , āpatti dukkaṭassa .
Anaññadatthike vematikā , āpatti dukkaṭassā ’’ ti vuttattā āha ‘‘ anaññadatthike niddiṭṭhaṃ
M2.58 dvikadukkaṭan ’’ ti .Iminā ca ‘‘ aññadatthike tikapācittiyan ’’ ti idaṃ vuttameva .
‘‘ Aññadatthike aññadatthikasaññā , vematikā , anaññadatthikasaññā aññaṃ cetāpeti , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti ( pāci .761) hi vuttaṃ .
2117. Sesakan ti
V2.48 yadatthāya dinnaṃ , taṃ cetāpetvā āharitvā atirittaṃ mūlaṃ aññadatthāya upanentiyā anāpattīti yojetabbaṃ .Sāmike pucchitvāti ‘‘ tumhehi cīvaratthāya dinnaṃ , amhākañca cīvaraṃ saṃvijjati , telādīhi pana attho ’’ ti evaṃ sāmike pucchitvā .
Tan ti taṃ cetāpannaṃ .
Āpadāsūti bhikkhunīhi vihāraṃ pahāya gamanārahamupaddavo gahito .
Yathāha ‘‘ āpadāsūti tathārūpesu upaddavesu bhikkhuniyo vihāraṃ chaḍḍetvā pakkamanti , evarūpāsu āpadāsu yaṃ vā taṃ vā cetāpetuṃ vaṭṭatī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .762).
2118. Sayaṃ yācitakaṃ vināti ‘‘ saṃyācitakan ’’ ti padaṃ vinā , ettakameva visadisanti vuttaṃ hoti .
Chaṭṭhasattamāni .
2119. Adhikavacanaṃ dassetumāha ‘‘ mahājanikasaññācikenā ’’ ti .
Padatādhikāti padameva padatā .
Mahājanikenāti gaṇassa pariccattena .
Saññācikenāti sayaṃ yācitakena .
2120. Anantarasamā matāti idha ‘‘ puggalikenā ’’ ti padaṃ vinā samuṭṭhānādinā saddhiṃ sabbe vinicchayā anantarasikkhāpadasadisā matāti attho .
‘‘ Yā pana bhikkhunī aññadatthikena parikkhārena aññuddisikena puggalikenā ’’ ti hi
M2.59 sikkhāpadaṃ .Puggalikenāti ekabhikkhuniyā pariccattena .
‘‘ Kiñcipī ’’ ti likhanti .
‘‘ Kocipī ’’ ti pāṭho sundaro ‘‘ viseso ’’ ti iminā tulyādhikaraṇattā .
Aṭṭhamanavamadasamāni .
Paṭhamo vaggo .
2121-2.
Cattāri kaṃsāni samāhaṭāni , catunnaṃ kaṃsānaṃ samāhāro vā catukkaṃsaṃ , catukkaṃsato atirekaṃ atirekacatukkaṃsaṃ , tena atirekacatukkaṃsagghanakaṃ pāvuraṇamāha , upacārena ‘‘ atirekacatukkaṃsan ’’ ti vuttaṃ .
Kaṃsaparimāṇaṃ panettha sayameva vakkhati ‘‘ kahāpaṇacatukkaṃ tu , kaṃso nāma pavuccatī ’’ ti .
Tasmā atirekasoḷasakahāpaṇagghanakanti attho .
Garupāvuraṇan ti sītakāle pārupitabbapāvuraṇaṃ .
Cetāpeyyāti viññāpeyya .
Cattāri saccāni
V2.49 samāhaṭāni , catunnaṃ vā saccānaṃ samāhāro catusaccaṃ , taṃ pakāseti sīlenāti catusaccappakāsī , tena , catunnaṃ ariyasaccānaṃ niddisakena sammāsambuddhena .Payogeti ‘‘ dehī ’’ ti evaṃ viññāpanapayoge .
Lābheti paṭilābhe .
Catunnaṃ samūho catukkaṃ , kahāpaṇānaṃ catukkaṃ kahāpaṇacatukkaṃ .
Kahāpaṇo cettha taṃtaṃkāle , taṃtaṃpadese ca vohārūpago gahetabbo .
Imā vuttappakārā nissaggiyāvasānāpattiyo ‘‘ ñātakānañca santake ’’ ti anāpattivisaye vakkhamānattā ‘‘ yadā yena attho , tadā taṃ vadeyyāthā ’’ ti evaṃ niccapavāraṇaṃ akatvā tasmiṃ kāle kismiñci guṇe pasīditvā ‘‘ vadeyyātha yena attho ’’ ti evaṃ pavāritaṭṭhāne sambhavantīti daṭṭhabbā .
2123-5.
Ūnakacatukkaṃse
M2.60 atirekasaññā , āpatti dukkaṭassa .Ūnakacatukkaṃse vematikā , āpatti dukkaṭassā ’’ ti vuttattā āha ‘‘ ūnake tu catukkaṃse , uddiṭṭhaṃ dvikadukkaṭan ’’ ti .
Iminā ‘‘ atirekacatukkaṃse atirekasaññā , vematikā , ūnakasaññā cetāpeti , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ ti tikapācittiyañca dassitaṃ hoti .
Garukan ti garupāvuraṇaṃ .
Tadūnaṃ vāti catukkaṃsato ūnakaṃ vā .
Ñātakānañcāti ettha ca -saddena pavāritānaṃ saṅgaho .
Yathāha anāpattivāre ‘‘ ñātakānaṃ , pavāritānan ’’ ti ( pāci .787).
Ettha ca ‘‘ atirekacatukkaṃsampī ’’ ti vattabbaṃ ‘‘ tadūnaṃ vā ’’ ti iminā catukkaṃsūnassa vuttattā .
‘‘ Appameva vā ’’ ti iminā atirekacatukkaṃsepi mahagghataraṃ vuttanti veditabbaṃ .
Ekādasamaṃ .
2126-7.
‘‘ Lahupāvuraṇaṃ pana bhikkhuniyā cetāpentiyā aḍḍhateyyakaṃsaparamaṃ cetāpetabban ’’ ti ( pāci .789) vacanato lahupāvuraṇan ti ettha ‘‘ cetāpentiyā bhikkhuniyā ’’ ti ca aḍḍhateyyakaṃsagghanan ti ettha ‘‘ cetāpetabban ’’ ti ca seso .
Lahupāvuraṇan ti uṇhakāle pāvuraṇaṃ .
Tiṇṇaṃ pūraṇo teyyo , aḍḍho teyyo assāti aḍḍhateyyo , aḍḍhateyyo ca so kaṃso cāti aḍḍhateyyakaṃso , taṃ agghatīti aḍḍhateyyakaṃsagghanaṃ , dasakahāpaṇagghanakanti attho .
Tatoti aḍḍhateyyakaṃsagghanakato .
Yaṃ pana pāvuraṇaṃ aḍḍhateyyakaṃsagghanakaṃ , taṃ lahupāvuraṇaṃ
V2.50 .Tato aḍḍhateyyakaṃsagghanakato lahupāvuraṇato .
Uttarin ti atirekaṃ .
Aḍḍhateyyakaṃsagghanakaṃ yaṃ pāvuraṇaṃ yā bhikkhunī cetāpeti
M2.61 , tassa pāvuraṇassa paṭilābhe tassā bhikkhuniyā nissaggiyapācittiyā vuttāti yojanā .‘‘ Anantarasamaṃ sesan ’’ ti idaṃ samatthetumāha ‘‘ natthi kāci visesatā ’’ ti .
Visesoyeva visesatā .
Dvādasamaṃ .
2128. Idāni pātimokkhuddese āgatesu samatiṃsanissaggiyesu kesañci attano avacane kāraṇañca avuttehi saddhiṃ vuttānaṃ gahaṇañca dassetumāha ‘‘ sādhāraṇānī ’’ tiādi .
Hi yasmā bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi sādhāraṇāni yāni sikkhāpadāni sesāni idha vuttehi aññāni , tāni aṭṭhārasa sikkhāpadāni ceva idha vuttasarūpāni dvādasa sikkhāpadāni ceti iccevaṃ nissaggiyapācittiyasikkhāpadāni samatiṃseva hontīti yojanā .
Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya
Nissaggiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .