Sekhiyakathāvaṇṇanā

1870. Evaṃ pāṭidesanīyavinicchayaṃ dassetvā tadanantaraṃ uddiṭṭhānaṃ sekhiyānaṃ vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ yo anādariyenevā ’’ tiādi .

Yoti thero vā navo vā majjhimo vā .

Ettha anādariyaṃ nāma sañcicca āpattiāpajjanaṃ , nivāsanādivatthassa uggahaṇe nirussāhañca .

Pacchatopi vāti ettha vā -saddena ‘‘ passatopi vā ’’ ti idaṃ saṅgaṇhāti .

Tassa cāti ettha ca -saddo vakkhamānasamuccayo .

1871. Na kevalaṃ vuttanayena nivāsentasseva hoti , khandhakā gatahatthisoṇḍādiākārenāpi nivāsentassa dukkaṭaṃ hotīti āha ‘‘ hatthisoṇḍādī ’’ tiādi .

Hatthisoṇḍādinivāsanaṃ parato khuddakavatthukkhandhake ( cūḷava .280) āviM2.9 bhavissati .

Parimaṇḍalan ti samantato maṇḍalaṃ katvā .

Vatthabban ti nivatthabbaṃ nivāsetabbanti attho .

1872. JāṇumaṇḍalatoV2.8 heṭṭhāti ettha ‘‘ jaṅghaṭṭhisīsato paṭṭhāyā ’’ ti seso .

Aṭṭhaṅgulappamāṇakan ti vaḍḍhakiaṅgulena aṭṭhaṅgulamattanti ācariyā .

‘‘ Yo pana sukkhajaṅgho vā mahāpiṇḍikamaṃso vā hoti , tassa sāruppatthāya jāṇumaṇḍalato aṭṭhaṅgulādhikampi otāretvā nivāsetuṃ vaṭṭatī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .576) aṭṭhakathaṃ saṅgaṇhitumāha ‘‘ tato ūnaṃ na vaṭṭatī ’’ ti .

1873. Asañcicca aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpattīti yojanā .

Evamuparipi .

Asañciccāti ‘‘ aparimaṇḍalaṃ nivāsessāmī ’’ ti evaṃ asañcicca , atha kho ‘‘ parimaṇḍalaṃyeva nivāsessāmī ’’ ti virajjhitvā aparimaṇḍalaṃ nivāsentassa anāpatti .

Asatissāpīti aññavihitassāpi tathā nivāsentassa anāpatti .

Ajānantassāti kevalaṃ parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti .

Apica nivāsanavattaṃ uggahetabbaṃ .

Uggahitavattopi sace ‘‘ āruḷhan ’’ ti vā ‘‘ oruḷhan ’’ ti vā na jānāti , tassāpi anāpattiyeva .

Gilānassāti yassa jaṅghāya vā pāde vā vaṇo hoti , tassa ukkhipitvā vā otāretvā vā nivāsentassa anāpatti .

Pādoti cettha pādasamīpaṃ adhippetaṃ .

Āpadāsūti vāḷā vā corā vā anubandhanti , evarūpāsu āpadāsu anāpatti .

Parimaṇḍalakathāvaṇṇanā .

1874. Ubho koṇe samaṃ katvāti pārupanassa ekaṃse katassa piṭṭhipasse , udarapasse ca olambamāne ubhoM2.10 kaṇṇe hatthipiṭṭhe gaṇḍā viya samaṃ katvā .

Parimaṇḍalaṃ katvāti etasseva atthapadaṃ .

Sādaran ti bhāvanapuṃsakaniddeso .

Sādaraṃ vā pārupitabbanti yojanā , sādaraṃ pārupanaṃ kattabbanti attho .

Evaṃ akarontassāti pārupanavatte ādaraṃ janetvā evaṃ apārupantassa .

1875.‘‘ Parimaṇḍalaṃ nivāsessāmīti sikkhā karaṇīyā ’’ ti ( pāci .576) vā ‘‘ parimaṇḍalaṃ pārupissāmīti sikkhā karaṇīyā ’’ ti ( pāci .577) vā ‘‘ antaraghare ’’ ti avisesetvā vuttattā āha ‘‘ avisesena vuttan ’’ ti .

Idaṃ sikkhāpadadvayaṃ yasmā avisesena vuttaṃ , tasmā ghare , vihāre vā kātabbaṃ parimaṇḍalanti yojanā .

Ghareti antaraghare .

Vihāre vāti buddhupaṭṭhānādikālaṃV2.9 sandhāya vuttaṃ .

Parimaṇḍalaṃ kattabban ti parimaṇḍalameva nivāsetabbaṃ pārupitabbanti attho .

Dutiyaṃ .

1876. Ubho koṇe samaṃ katvāti sambandho .

Gīvameva ca anuvātena chādetvāti yojanā .

1877. Tathā akatvāti yathāvuttavidhānaṃ akatvā .

Jattūnipīti ubho aṃsakūṭānipi .

Urampi cāti hadayampi .

Vivaritvāti appaṭicchādetvā .

Yathākāman ti icchānurūpaṃ .

Gacchatoti ettha ‘‘ antaraghare ’’ ti seso .

Antaragharaṃ nāma gāme vā hotu vihāre vā , pacitvā bhuñjitvā gihīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ .

Tatiyaṃ .

1878-9.

‘‘ Maṇibandhato ’’ ti imināpi ‘‘ heṭṭhā ’’ ti yojetabbaṃ .

Vāsūpagassāti ettha ‘‘ kāyaṃ vivaritvā nisīdato ’’ tiM2.11 seso .

Vāsūpago nāma rattivāsatthāya upagato , etena vāsatthāya antaragharaṃ upagacchantena suppaṭicchanneneva upagantabbanti dīpitaṃ hoti , eteneva vāsūpagatassa santikaṃ upagatassa yathākāmaṃ gamane na dosoti ca vuttameva hoti .

Tenāha gaṇṭhipade ‘‘ ekadivasampi vāsūpagatassa santikaṃ yathāsukhaṃ gantuṃ vaṭṭati , ko pana vādo catupañcāhaṃ vāsamadhiṭṭhāya vasitabhikkhūnaṃ santikan ’’ ti .

Catutthaṃ .

1880. Suvinītenāti hatthapādānaṃ akīḷāpaneneva suṭṭhu vinītena .

Pañcamaṃ .

1881. Gāthābandhavasena ‘‘ satīmatā ’’ ti dīgho kato .

Avikārenāti taṃtadavalokāsahitenaV2.10 .

Yugaṃ mattā pamāṇaṃ etassāti yugamattaṃ , rathayugaṃ catuhatthappamāṇaṃ , tattakaṃ padesaṃ .

Pekkhināti olokentena .

‘‘ Bhikkhunā okkhittacakkhunā ’’ ti padacchedo .

1882. Antaraghare yattha katthacipi ekasmimpi ṭhāne ṭhatvāti yojanā .

Evaṃ vuttepi tathārūpe antarāye sati gacchatopi oloketuṃ labbhati .

Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvāti ettha gacchantopi parissayābhāvaṃ oloketuṃ labbhatiyeva .

‘‘ Tathā gāme pūjan ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Pi -saddo pana-saddattho , oloketuṃ pana vaṭṭatīti vuttaṃ hoti .

1883. Olokento tahaṃ tahan ti yo anādariyaṃ paṭicca taṃ taṃ disābhāgaṃ pāsādaṃ kūṭāgāraṃ vīthiṃ olokento .

Sattamaṃ .

1884. EkatoM2.12 vāpīti ekaaṃsakūṭato vā .

Ubhato vāpīti ubhayaṃsakūṭato vā .

Indakhīlakato antoti gāmadvārindakhīlato anto , ghareti vuttaṃ hoti .

Navamaṃ .

1885. Tathā nisinnakālepīti indakhīlassa anto nisinnakālepi .

Kuṇḍikaṃ nīharantena ca cīvaraṃ anukkhipitvā dātabbā kuṇḍikāti yojanā .

Kuṇḍikan ti ca upalakkhaṇamattaṃ .

Dhammakaraṇādīsupi eseva nayo .

Dasamaṃ .

Paṭhamo vaggo .

1886. Gantuñceva nisīdituñca na vaṭṭatīti yojanā .

Ca -saddo kiriyāsamuccayo .

Hasanīyasmiṃ vatthusmin ti hāsajanake kāraṇe .

Sitamattan ti mandahāsaṃ .

Paṭhamadutiyāni .

1887. AppasaddenātiV2.11 ‘‘ kittāvatā appasaddo hoti ?

Dvādasahatthe gehe ādimhi saṅghatthero , majjhe dutiyatthero , ante tatiyattheroti evaṃ nisinnesuyaṃ saṅghatthero dutiyattherena saddhiṃ manteti , dutiyatthero tassa saddañceva suṇāti , kathañca vavatthapeti .

Tatiyatthero pana saddameva suṇāti , kathaṃ na vavatthapeti .

Ettāvatā appasaddo hotī ’’ ti ( pāci .588) vuttaappasaddayuttena .

SaceM2.13 pana tatiyatthero kathañca vavatthapeti , mahāsaddo nāma hotīti .

Tatiyaṃ .

1888. Kāyappacālakaṃ katvāti kāyaṃ cāletvā cāletvā .

Uparipi eseva nayo .

Hatthassa vuttalakkhaṇattā ‘‘ bāhū ’’ ti maṇibandhato yāva aṃsakūṭā gahetabbā .

1889. Ujuṃ paggahetvāti ujuṃ ṭhapetvā .

Āsitabban ti nisīditabbaṃ .

‘‘ Samena iriyāpathena tū ’’ ti padacchedo .

1890. Itthambhūte karaṇavacanaṃ .

Gamanapaṭisaṃyuttesu sikkhāpadesu gamanassa asambhavoti āha ‘‘ nisīdanena yuttesū ’’ ti .

Pañcamachaṭṭhasattamaṭṭhamanavamāni .

Dutiyo vaggo .

1891. Khambhaṃ katvāti kaṭiyā ekapasse vā dvīsu vā passesu kapparasandhito ābhujitvā hatthaṃ ṭhapetvā .

Yathāha –

‘‘ khambhakato nāma kaṭiyaṃ hatthaṃ ṭhapetvā katakhambho ’’ ti ( pāci . aṭṭha .596).

Ukkuṭikāya vā gacchatoti yojanā .

Ukkuṭikā vuccati paṇhiyo ukkhipitvā aggapādehi vā aggapāde ukkhipitvā paṇhīhi eva vā bhūmiṃ phusantassa gamanaṃ .

1892. Dussapallatthikāyāti āyogapallatthikāya .

Antaraghare nisīdantassa tassa dukkaṭaṃ hotīti yojanā .

1893. DutiyeV2.12 cāti ‘‘ na khambhakato antaraghare nisīdissāmī ’’ ti ( pāci .597) sikkhāpade ca .

Catutthe cāti ‘‘ na oguṇṭhitoM2.14 antaraghare nisīdissāmī ’’ ti ( pāci .599) sikkhāpade ca .

Chaṭṭheti ‘‘ na pallatthikāya antaraghare ’’ iccādi ( pāci .601) sikkhāpade ca .

Iti evaṃ sāruppā samaṇācārānucchavikā chabbīsati sikkhāpadāni pakāsitāni .

Paṭhamadutiyatatiyacatutthapañcamachaṭṭhāni .

1894. Viññunā bhikkhunā sakkaccaṃ satiyuttena , pattasaññinā ca hutvā samasūpova piṇḍapāto gahetabboti yojanā .

Evaṃ etāya gāthāya sikkhāpadattayaṃ saṅgahitaṃ .

Sakkaccan ti satiṃ upaṭṭhapetvā .

‘‘ Satiyuttenā ’’ ti idaṃ ‘‘ sakkaccan ’’ ti etassa atthapadaṃ .

‘‘ Satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .602) hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .

Patte saññā pattasaññā , sā assa atthīti pattasaññī , anaññavihitena attano bhājaneyeva upanibaddhasaññināti attho .

1895. Bhattacatubbhāgoti bhattassa catubbhāgappamāṇo .

Tato adhikaṃ gaṇhato dukkaṭaṃ .

1896.‘‘ Rasarase ’’ ti vattabbe ‘‘ raserase ’’ ti gāthābandhavasena vuttaṃ .

Dve sūpe ṭhapetvā avasesāni oloṇisākasūpeyyamaccharasamaṃsarasādīni rasarasāti veditabbāni .

Ettha ca ‘‘ oloṇīti dadhikataṃ gorasan ’’ ti keci .

‘‘ Ekā byañjanavikatī ’’ ti apare .

‘‘ Yo koci suddho kañjikatakkādiraso ’’ ti aññe .

Sākasūpeyya ggahaṇena yā kāci sūpeyyasākehi katā byañjanavikati vuttā .

Maṃsarasādīnīti ādi -saddena avasesā sabbāpi byañjanavikati saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ .

Ñātakādīnan ti ettha ‘‘ santakaṃ gaṇhantassā ’’ ti seso .

Aññatthāyāti ettha ‘‘ kataṃ gaṇhantassā ’’ ti seso .

Dhanenāti ettha ‘‘ attano ’’ ti caM2.15 ‘‘ kītan ’’ ti ca ‘‘ gaṇhantassā ’’ ti ca seso .

Ñātakādīnaṃ santakaṃ gaṇhantassa , aññatthāya kataṃ gaṇhantassa , attano dhanena kītaṃ gaṇhantassa anāpattīti attho .

Sattamaṭṭhamanavamāni .

1897. AdhiṭṭhānūpagassaV2.13 pattassa mukhavaṭṭiyā antolekhāpamāṇena pūritova gahetabboti yojanā .

1898. Anāpattivisayaṃ dassetvā āpattivisayaṃ dassetumāha ‘‘ tatthā ’’ tiādi .

Tatthāti adhiṭṭhānūpage patte .

Thūpīkataṃ katvāti ettha ‘‘ diyyamānan ’’ ti seso .

Yathāvuttalekhātikkamo yathā hoti , evaṃ thūpīkataṃ diyyamānaṃ gaṇhato āpatti dukkaṭanti sambandho .

Iminā paṭhamaṃ thūpīkatassa adhiṭṭhānūpagapattassa pacchā paṭiggahaṇañca paṭhamapaṭiggahitapatte pacchā bhojanassa thūpīkatassa paṭiggahaṇañca nivāritanti veditabbaṃ .

1899. Kālikattayameva ca thūpīkataṃ vaṭṭatevāti yojanā .

Seseti anadhiṭṭhānūpage patte .

Sabban ti catubbidhaṃ kālikaṃ thūpīkataṃ vaṭṭatīti yojanā .

1900. Pesetīti ettha ‘‘ bhikkhū ’’ ti seso .

Bhikkhu bhikkhūnaṃ yadi pesetīti yojanā .

‘‘ Vihāraṃ pesetuṃ vaṭṭatī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .605) aṭṭhakathāya adhippāyaṃ dassetuṃ ‘‘ bhikkhūnan ’’ ti vacanena paṭiggahaṇaṃ avijahitvā bhikkhunā eva pesitaṃ gaṇhantānaṃ bhikkhūnaṃ anāpattīti dīpitaṃ hoti .

Aññathā ‘‘ pūretuṃ vaṭṭatī ’’ ti ettakameva vattabbanti viññāyati .

1901. Pakkhippamānan ti mukhavaṭṭito uccaṃ katvā majjhe pakkhipiyamānaṃ .

Phalādikan ti ādi -saddena odanādimpi saṅgaṇhāti .

HeṭṭhāM2.16 orohatīti samantā okāsasambhavato cāliyamānaṃ mukhavaṭṭippamāṇato heṭṭhā bhassati .

1902. Takkolakādīnan ti ettha ādi -saddena pūgaphalādīnaṃ saṅgaho .

Ṭhapetvāti bhattamatthake nikkhipitvā .

Vaṭaṃsakan ti avaṭaṃsakaṃ .

1903. Pūvassāti vikārasambandhe sāmivacanaṃ , pūvavaṭaṃsakanti vuttaṃ hoti .

Pūvassa yāvakālikattā āha ‘‘ idaṃ thūpīkataṃ siyā ’’ ti .

1904. Paṇṇānaṃ visuṃ bhājanattā āha ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti .

1905. AssātiV2.14 bhikkhussa .

Taṃ tu sabban ti ‘‘ thūpīkatattā na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ taṃ pana sabbaṃ .

Gahitaṃ sugahitan ti virādhetvā paṭiggahitaṃ ce , suppaṭiggahitaṃ .

Dasamaṃ .

Tatiyo vaggo .

1906.‘‘ Upari odhin ’’ ti padacchedo .

Uparīti bhattassa upari .

Odhin ti paricchedaṃ .

Paṭipāṭiyāti attano disāya pariyantato paṭṭhāya anukkamena .

1907. Aññesan ti ettha ‘‘ dento ’’ ti seso .

Attano bhattaṃ aññesaṃ dento aññassa bhājane ākiraṃ ākiranto pana paṭipāṭiṃ vināpi tahiṃ tahiṃ omasati ce , natthi dosoti yojanā .

Uttaribhaṅgakaṃ tathā ākiranto tattha tattha omasati , natthi dosoti yojanāM2.17 .

Bhuñjanatthāya gaṇhantopi cettha vattabbo .

Uttaribhaṅgaṃ nāma byañjanaṃ .

Tatiyaṃ .

1908. Matthakaṃ omadditvā paribhuñjato dosoti yojanā .

‘‘ Thūpakatoti matthakato , vemajjhato ’’ ti ( pāci . aṭṭha .610) aṭṭhakathā vacanato matthakan ti ettha bhattamatthakamāha .

Omadditvāti hatthena bhattaṃ avamadditvā .

1909. Sesake parittepi cāti avasiṭṭhe appakepi ca .

Saṃkaḍḍhitvānāti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ saṃharitvā .

Ekato pana madditvā bhuñjato anāpattīti yojanā .

Pañcamaṃ .

1910. Bhiyyokamyatāhetūti puna gaṇhitukāmatāhetu .

Sūpaṃ vāti muggādisūpaṃ vā .

Byañjanaṃ vāti uttaribhaṅgaṃ vā .

Chaṭṭhaṃ .

1911. Viññattiyan tiV2.15 sūpodanaviññattiyaṃ .

‘‘ Ñātakānaṃ vā pavāritānaṃ vā aññassa atthāya vā attano dhanena vā ’’ ti idaṃ anāpattiyaṃ adhikaṃ .

Gilānopi hutvā paresaṃ pattaṃ ujjhānasaññāya olokentassa āpatti hotīti āha ‘‘ ujjhāne gilānopi na muccatī ’’ ti .

Ujjhāneti nimittatthe bhummaṃ .

1912. Dassāmīti imassa bhattaṃ oloketvā ‘‘ yaṃ tattha natthi , taṃ dassāmī ’’ ti vā ‘‘ dāpessāmī ’’ ti vā .

Avamaññitvā ujjhāyanacittaṃ ujjhānaṃ , ujjhāne saññā ujjhānasaññā , sāM2.18 assa atthīti viggaho .

Naujjhānasaññino ca anāpattīti ñātabbanti yojanā .

Sattamaṭṭhamāni .

1913.‘‘ Tesaṃ majjhappamāṇenā ’’ ti iminā asāruppavasena khuddakapaṭikkhepo katoti veditabbo .

‘‘ Nātimahantan ’’ ti ca atimahantasseva paṭikkhittattā khuddake āpatti na dissatīti .

Kabaḷoti ālopo .

1914. Mūlakhādanīyādike sabbattha khajjake panāti yojanā .

Phalāphaleti khuddake , mahante ca phale .

Navamaṃ .

1915. Dasame natthi kiñci vattabbaṃ .

Dasamaṃ .

Catuttho vaggo .

1916.‘‘ Anāhaṭe ’’ ti etassa atthapadaṃ ‘‘ mukhadvāraṃ appatte ’’ ti .

Yathāha ‘‘ anāhaṭeti anāharite , mukhadvāraṃ asampāpiteti attho ’’ ti ( pāci . aṭṭha .617).

‘‘ Mukhadvāraṃ vivarantassā ’’ ti ettake vutte mukhadvāra -saddassa sambandhisaddattā kassāti apekkhāya ‘‘ mukhadvāraṃ vivarissāmī ’’ tiV2.16 attanopadekavacanena byañjitamevatthaṃ pakāsetuṃ attano -gahaṇaṃ katanti veditabbaṃ .

Ca -saddo evakārattho , appatte vāti yojetabbo , asampatteyevāti attho .

Paṭhamaṃ .

1917. SakalaṃM2.19 hatthan ti ettha hattha -saddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo .

‘‘ Hatthamuddā ’’ tiādīsu viya samudāye pavattavohārassa avayavepi pavattanato ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati .

1918. Assāti bhikkhuno .

Byāharantassāti kathentassa .

Dutiyatatiyāni .

1920. Piṇḍukkhepakan ti piṇḍaṃ ukkhipitvā ukkhipitvā .

Idhāpi khajjakaphalāphalesu anāpatti .

Kabaḷacchedakampi vāti kabaḷaṃ chinditvā .

Idha khajjakaphalāphalehi saddhiṃ uttaribhaṅgepi anāpatti .

Gaṇḍe katvāti ettha phalāphalamatteyeva anāpatti .

Catutthapañcamachaṭṭhāni .

1921-2.

Hatthaṃ niddhunitvānāti hatthaṃ niddhunitvā bhattaṃ bhuñjatoti ca sambandho .

Sitthāvakārakan ti sitthāni avakiritvā avakiritvā .

Jivhānicchārakaṃ vāpīti jivhaṃ nicchāretvā nicchāretvā .

Capu capūti vāti ‘‘ capu capū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvā .

Sattameti ‘‘ na hatthaniddhunakan ’’ ti sikkhāpade .

Aṭṭhameti ‘‘ na sitthāvakārakan ’’ ti sikkhāpade .

Kacavarujjhaneti kacavarāpanayane .

Sattamaṭṭhamanavamadasamāni .

Pañcamo vaggo .

1923.‘‘ SuruV2.17 surū ’’ ti evaṃ saddaṃ katvā na bhottabbanti yojanā .

Hatthanillehakaṃ vāpīti hatthaṃ nillehitvā nillehitvā .

1924. PhāṇitaṃM2.20 , ghanayāguṃ vā aṅgulīhi gahetvā aṅguliyo mukhe pavesetvāpi taṃ bhottuṃ vaṭṭatīti yojanā .

1925. Ekāya aṅgulikāyapi patto na lehitabbova .

Jivhāya ekaoṭṭhopi na nillehitabbakoti yojanā .

Bahi oṭṭhañca jivhāya na lehitabbaṃ .

Oṭṭhe laggaṃ sitthādiṃ yaṃ kiñci ubhohi oṭṭhamaṃsehiyeva gahetvā anto kātuṃ vaṭṭati .

Paṭhamadutiyatatiyacatutthāni .

1926-8.

Na ca gahetabbaṃ , paṭikkūlavasena paṭikkhittanti yojanā .

Hi -iti ‘‘ yasmā ’’ ti etassa atthe , teneva vakkhati ‘‘ tasmā ’’ ti .

‘‘ Pānīyathālakan ’’ ti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ saṅkhādīnampi tathā nagahetabbattā .

Sarāvaṃ vāti taṭṭakaṃ vā .

Anāmisena hatthenāti āmisarahitena hatthekadesena .

Yathāha ‘‘ sace pana hatthassa

Ekadeso āmisamakkhito na hoti , tena padesena gahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .631).

Āmisamakkhiteneva hatthena ‘‘ dhovissāmī ’’ ti vā ‘‘ dhovāpessāmī ’’ ti vā gaṇhantassa pana anāpatti .

Pañcamaṃ .

1929. Uddharitvāti sasitthakā pattadhovanā sitthakāni uddharitvā taṃ pattadhovanodakaṃ gharā bahi antaraghare chaḍḍentassa anāpatti .

Bhinditvāti sasitthake pattadhovane sitthakāni madditvā udakena sambhinditvā udakagatikāneva katvā taṃ udakaṃ gharā bahi antaraghare chaḍḍentassa anāpatti .

Gahetvāti sasitthakaṃ pattadhovanodakaṃ gahetvā paṭiggahe chaḍḍentassa anāpatti .

Sasitthakaṃ pattadhovanodakaṃ gharāM2.21 bahi nīharitvā antaraghare chaḍḍentassa anāpattīti ajjhāhārayojanāV2.18 veditabbā .

Ettha paṭiggaho nāma kheḷamallādiko ucchiṭṭhahatthadhovanabhājanaviseso .

Chaṭṭhaṃ .

1930. Chattaṃ yaṃ kiñcīti ‘‘ chattaṃ nāma tīṇi chattāni setacchattaṃ kilañjacchattaṃ paṇṇacchattaṃ maṇḍalabaddhaṃ salākabaddhan ’’ ti ( pāci .634) vuttesu tīsu chattesu aññataraṃ .

Ettha ca setacchattan ti vatthapaliguṇṭhitaṃ paṇḍaracchattaṃ .

Kilañjacchattan ti vilīvacchattaṃ .

Paṇṇacchattan ti tālapaṇṇādīhi yehi kehici kataṃ .

‘‘ Maṇḍalabaddhaṃ salākabaddhan ’’ ti idaṃ pana tiṇṇampi chattānaṃ pañjaradassanatthaṃ vuttaṃ .

Tāni hi maṇḍalabaddhāni ceva honti salākabaddhāni ca .

‘‘ Yaṃ kiñcī ’’ ti anavasesapariggahavacanena ‘‘ yampi ca tatthajātadaṇḍena kataṃ ekapaṇṇacchattaṃ hoti , tampi chattamevā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .634) aṭṭhakathāya vuttaṃ chattavisesaṃ gaṇhāti .

Hatthenāti ettha ‘‘ amuñcitvā ’’ ti seso .

Sarīrāvayavenāti ettha ‘‘ gahetvā ’’ ti seso .

Vā -saddo api-saddattho .

Aṃsakūṭādisarīrāvayavena gahetvāpi hatthena amuñcitvā dhārentassāti attho .

Sace panassa añño chattaṃ dhāreti , chattapādukāya vā ṭhitaṃ hoti , passe vā ṭhitaṃ hoti ,

Hatthato apagatamatte chattapāṇi nāma na hoti , tassa dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati .

‘‘ Na chattapāṇissa agilānassā ’’ ti vacanato , idha ‘‘ sabbattha agilānassā ’’ ti vakkhamānattā ca ettha ‘‘ agilānassā ’’ ti labbhati .

Dhammaparicchedo cettha padasodhamme vuttanayeneva veditabbo .

Evamuparipi .

Sattamaṃ .

1931. DaṇḍapāṇimhītiM2.22 ettha daṇḍo pāṇimhi assāti viggaho .

Kittakappamāṇo daṇḍoti āha ‘‘ catuhatthappamāṇo ’’ tiādi .

Majjhimahatthatoti pamāṇamajjhimassa purisassa hatthato , yo ‘‘ vaḍḍhakihattho ’’ ti vuccati .

Aṭṭhamaṃ .

1932. SatthapāṇissātiV2.19 etthāpi viggaho vuttanayova .

Vakkhamānaṃ sakalaṃ dhanuvikatiṃ , saravikatiñca ṭhapetvā avasesaṃ khaggādi satthaṃ nāma .

Khaggaṃ sannahitvā ṭhitopi satthapāṇi nu khoti āsaṅkāya nivattanatthamāha ‘‘ satthapāṇī ’’ tiādi .

‘‘ Na hoti asin ’’ ti padacchedo .

Navamaṃ .

1933-5.

Sarena saddhiṃ dhanuṃ vā suddhadhanuṃ vā suddhasaraṃ vā sajiyaṃ dhanudaṇḍaṃ vā nijiyaṃ dhanudaṇḍaṃ vā gahetvā ṭhitassāpi vā nisinnassāpi vā nipannassāpi vā sace yo tathā padasodhamme vuttalakkhaṇaṃ saddhammaṃ deseti , tassa āpatti dukkaṭaṃ hotīti yojanā .

Sace panassa dhanu khandhe paṭimukkaṃ hoti , yāva na gaṇhāti , tāva vaṭṭati .

Jiyāya saha vattatīti sajiyaṃ .

Dasamaṃ .

Chaṭṭho vaggo .

1936. Pādukāruḷhakassāti pādukaṃ āruḷho pādukāruḷho , soyeva pādukāruḷhako , tassa .

Kathaṃ āruḷhassāti āha ‘‘ akkamitvā ’’ tiādi .

Akkamitvā ṭhitassātiM2.23 chattadaṇḍake aṅgulantaraṃ appavesetvā kevalaṃ pādukaṃ akkamitvā ṭhitassa .

Paṭimukkassa vāti paṭimuñcitvā ṭhitassa .

Etaṃ dvayampi ‘‘ pādukāruḷhakassā ’’ ti etassa atthapadaṃ .

Yathāha ‘‘ na pādukāruḷhassa agilānassa dhammo desetabbo .

Yo anādariyaṃ paṭicca akkantassa vā paṭimukkassa vā omukkassa vā agilānassa dhammaṃ deseti , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pāci .638).

Paṭhamaṃ .

1937-40.

Upāhanagatassāpīti akkantādiākārena upāhanāruḷhassa ca .

Yathāha ‘‘ akkantassa vā paṭimukkassa vā ’’ ti .

Sabbatthāti chattapāṇiādīsu sabbasikkhāpadesu .

Agilānassāti idaṃ yojetabbanti seso .

Yāne vā gatassa agilānassa dhammaṃ deseti , dukkaṭanti yojanā .

Tattha yāne vā gatassāti sace dvīhi janehi hatthasaṅghātena gahito , sāṭakeV2.20 vā ṭhapetvā vaṃsena vayhati , ayutte vā vayhādike yāne , visaṅkharitvā vā ṭhapite cakkamattepi nisinno hoti , yānagatotveva saṅkhyaṃ gacchati .

Sayanepi vā antamaso kaṭasārake vā chamāya vā nipannassāpi agilānassāti yojanā .

Yathāha ‘‘ sayanagatassāti antamaso kaṭasārakepi pakatibhūmiyampi nipannassā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .641).

Ucce pīṭhe vā ucce mañcepi vā nisinnena , ṭhitena vā nipannassa desetuṃ na vaṭṭatīti yojanā .

‘‘ Ṭhatvā ’’ ti iminā ‘‘ nisīditvā ’’ ti idañca saṅgahitameva .

Sayanesu gatassa ca desentena sayanesu gatenāpi samāne vāpi ucce vā nipanneneva vaṭṭatīti yojanā .

1941.‘‘ TathevaM2.24 cā ’’ ti iminā ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti idaṃ gahitaṃ .

Dutiyatatiyacatutthāni .

1942.‘‘ Pallatthikāya nisinnassā ’’ ti vattabbe gāthābandhavasena yakārassa lopaṃ katvā ‘‘ pallatthikā nisinnassā ’’ ti vuttaṃ , āyogapallatthikāya vā hatthapallatthikāya vā dussapallatthikāya vā yāya kāyaci pallatthikāya nisinnassāti attho .

Veṭhitasīsassāti dussaveṭhanena vā moliādīhi vā yathā kesanto na dissati , evaṃ veṭhitasīsassa .

1943. Yadi kesantaṃ vivarāpetvā deseti , vaṭṭatīti yojanā .

‘‘ Ayameva vinicchayo ’’ ti iminā ‘‘ sīsaṃ vivarāpetvā deseti , vaṭṭatī ’’ ti anāpattivāropi vutto hoti .

Pañcamachaṭṭhasattamāni .

1944-5.

Aṭṭhame ‘‘ āsane nisinnassāti antamaso vatthampi tiṇānipi santharitvā nisinnassā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .645) idañca navame ‘‘ ucce āsaneti antamaso bhūmippadesepi unnate ṭhāne nisinnassa desetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .647) idañca dasame ‘‘ sacepī ’’ tiādinā vakkhamānavinicchayañca ṭhapetvā vattabbavisesābhāvā āha ‘‘ aṭṭhame navameV2.21 vāpi , dasame natthi kiñcipī ’’ ti .

Ettha ‘‘ vattabban ’’ ti seso .

Therupaṭṭhānaṃ gantvāna ṭhitaṃ daharaṃ āsane nisinno thero ce pañhaṃ pucchatīti ajjhāhārayojanā .

Kathetabbamupāyaṃ dassetumāha ‘‘ tassa passe panaññassa , kathetabbaṃ vijānatā ’’ ti .

Ettha ‘‘ ṭhitassā ’’ ti sesoM2.25 .

Tassa samīpavattino kassaci abhāve sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāpi vattuṃ vaṭṭati .

Aṭṭhamanavamadasamāni .

Sattamo vaggo .

1946. Gacchato puratoti ettha ‘‘ pacchato gacchantenā ’’ ti seso .

Pacchato gacchantena purato gacchato pañhaṃ na vattabbanti yojanā .

Sace purato gacchanto pañhaṃ pucchati , kiṃ kātabbanti āha ‘‘ pacchimassā ’’ tiādi .

1947. Uggahitaṃ dhammaṃ purato gacchantena saddhiṃ pacchato gacchanto sajjhāyati , vaṭṭatīti yojanā .

Samameva gacchato yugaggāhaṃ kathetuṃ vaṭṭatīti yojanā .

Yugaggāhan ti aññamaññaṃ .

Aññamañña-saddapariyāyo hi yugaggāha -saddo .

Paṭhamaṃ .

1948. Sakaṭamagge ekekassa cakkassa pathena gacchanto ekekassa cakkassa pathena samaṃ gacchato dhammaṃ desetuṃ vaṭṭati .

Uppathenāpi gacchanto uppathena samaṃ gacchantassa dhammaṃ desetuṃ vaṭṭatīti ajjhāhārayojanā .

Uppathenāti amaggena .

Evaṃ anāpattivisaye dassite tabbipariyāyato āpattivisayo dassitoyevāti veditabbo .

Dutiyaṃ .

1949. Tatiye natthi vattabban ti ‘‘ na ṭhito agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā karissāmī ’’ ti ( pāci .651) etassa vinicchayo yathārutavasenaM2.26 suviññeyyoti katvā vuttaṃ .

Sace paṭicchannaṃ ṭhānaṃ gacchantassa sahasā uccāro vā passāvo vā nikkhamati , asañciccaV2.22 kato nāma , anāpatti .

Ayamettha viseso daṭṭhabbo .

Siṅghāṇikāya kheḷeneva saṅgahitattepi bāttiṃsakoṭṭhāsesu visuṃyeva dassito eko koṭṭhāsoti sikkhāpadesu avuttampi saṅgahetvā āha ‘‘ uccārādicatukkan ’’ ti .

1950. Ettha haritaṃ nāma idanti dassetumāha ‘‘ jīvarukkhassā ’’ tiādi .

Rukkhassāti upalakkhaṇaṃ jīvamānakatiṇalatādīnampi hariteyeva saṅgahitattā .

‘‘ Dissamānaṃ gacchatī ’’ ti vacaneneva adissamānagataṃ aharitanti byatirekato viññāyati .

Sākhā vā bhūmilaggā dissamānā gacchati , taṃ sabbaṃ haritamevāti yojanā .

1951. Sahasā vaccaṃ nikkhamatevāti sambandho .

Assa bhikkhuno .

Vaccan ti upalakkhaṇaṃ passāvādīnampi dassitattā .

Vaṭṭatīti ettha ‘‘ gilānaṭṭhāne ṭhitattā ’’ ti seso .

1952. Palālaṇḍupake vāpīti palālacumbaṭakepi .

Ettha ‘‘ appaharitaṃ alabhantenā ’’ ti seso .

Kismiñcīti sukkhatiṇādimhi kismiñci .

Taṃ vaccaṃ pacchā haritaṃ ottharati , vaṭṭatīti yojanā .

1953. Etīti pavisati .

Etthāti imasmiṃ sikkhāpade .

‘‘ Kheḷena eva cā ’’ ti padacchedo .

Tatiyacatutthāni .

1954. Vaccakuṭisamuddādiudakesūti ettha ādi -saddena sabbaṃ aparibhogajalaṃ saṅgaṇhāti .

Teneva ‘‘ tesaṃ aparibhogattā ’’ ti aparibhogattameva kāraṇamāha .

1955. UdakoghetiM2.27 ettha ‘‘ jāte ’’ ti seso .

Ajalan ti ajalaṭṭhānaṃ .

Jaleti paribhogārahajale .

Idhāpi thalakato udakaṃ ottharati , anāpatti .

Pañcamaṃ .

Aṭṭhamo vaggo .

1956-7.

PakiṇṇakavinicchayaṃV2.23 dassetumāha ‘‘ samuṭṭhānādayo ’’ tiādi .

Ñeyyāti vakkhamānanayena veditabbā .

Etthāti etesu sekhiyesu .

Ujjagghikā ādi yesanti viggaho , tagguṇasaṃviññāṇoyaṃ bāhiratthasamāso , ujjagghikāappasaddapaṭisaṃyuttāni cattāri sikkhāpadānīti attho .

Chamā ca nīcāsanañca ṭhānañca pacchā ca uppatho ca chamānīcāsanaṭṭhānapacchāuppathā , te saddā etesaṃ sikkhāpadānaṃ atthīti tappaṭisaṃyuttāni sikkhāpadāni chamā … pe … uppathavā , chamādipadavantāni pañca sikkhāpadānīti attho .

Ettha ṭhāna -saddena ṭhā-dhātusseva rūpattā sikkhāpadāgato ṭhita-saddo gahito .

‘‘ Dasasū ’’ ti vattabbe vaṇṇalopena , vibhattivipallāsena vā ‘‘ dasā ’’ ti vuttaṃ .

Samanubhāsane samuṭṭhānādīhi etesu dasasu sikkhāpadesu samuṭṭhānādayo tulyā vuttāti yojanā .

Kiṃ vuttaṃ hoti ?

Imāni dasa sikkhāpadāni samanubhāsanasamuṭṭhānāni , ekekamettha kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , akusalacittaṃ , dukkhavedananti vuttaṃ hoti .

1958-9.

‘‘ Chattan ’’ tiādīni sikkhāpadānaṃ upalakkhaṇapadāni .

Etāni ekādasa sikkhāpadāni samuṭṭhānādinā pana dhammadesanena tulyāva sadisā evāti yojanā .

Idaṃ vuttaṃM2.28 hoti – imāni ekādasa sikkhāpadāni dhammadesanāsamuṭṭhānāni , kiriyākiriyāni , saññāvimokkhāni , sacittakāni , lokavajjāni , vacīkammāni , akusalacittāni , dukkhavedanānīti .

Sūpodanena viññattīti sūpodana -saddena lakkhitaṃ viññattisikkhāpadaṃ .

Viññattisikkhāpadānaṃ bahuttā idameva visesitaṃ .

Theyyasatthasamaṃ matan ti samuṭṭhānādīhi theyyasatthasikkhāpadena samānaṃ matanti attho .

Idaṃ vuttaṃ hoti – sūpodanaviññattisikkhāpadaṃ theyyasatthasamuṭṭhānaṃ , kiriyaṃ , saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , akusalacittaṃ , dukkhavedananti .

1960. Avasesā tipaññāsāti avasesāni tepaññāsasikkhāpadāni .

Samānā paṭhamena tūti paṭhamena pārājikena samuṭṭhānādito samānānīti attho , paṭhamapārājikasadisasamuṭṭhānānītiV2.24 vuttaṃ hoti .

‘‘ Anāpatti āpadāsū ’’ ti padacchedo .

Parimaṇḍalaṃ nivāsetvā , pārupitvā carantānaṃ corupaddavādi āpadā nāma .

Api -saddena nadisantaraṇādiṃ saṅgaṇhāti .

Sekhiyesu sabbesūti yebhuyyavasena vuttaṃ .

1961.‘‘ Na ujjhānasaññī paresaṃ pattaṃ olokessāmī ’’ tiādīnaṃ ( pāci .614) imassa anāpattivārassa asambhavato na panāgatoti pāḷiyaṃ na vutto .

Tassāpi yathāvatthukāva āpattiyo daṭṭhabbā .

Iti vinayatthasārasandīpaniyā

Vinayavinicchayavaṇṇanāya

Sekhiyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

1962. YoM2.29 imaṃ vinicchayaṃ viditvā ṭhito , so hi yasmā vinaye visārado hoti , vinītamānaso ca hoti , parehi duppadhaṃsiyo ca hoti , tato tasmā kāraṇā samāhito satataṃ imaṃ vinayavinicchayaṃ sikkheyyāti yojanā .

Tattha imaṃ vinicchayaṃ viditvāti sabbalokiyalokuttaraguṇasampattinidānaṃ imaṃ vinayavinicchayaṃ atthato , ganthato , vinicchayato ca sakkaccaṃ ñatvā .

Visāradoti sārajjanaṃ sārado , vigato sārado assāti visārado , vinayapariyattiyā , āpattādivibhāge ca nibbhayo nirāsaṅkoti vuttaṃ hoti .

Na kevalaṃ imassa jānane esova ānisaṃso , atha kho vinītamānaso ca hoti , saṃyatacitto hotīti attho .

Soti imaṃ vinicchayaṃ sakkaccaṃ viditvā ṭhito bhikkhu .

Parehīti imaṃ ajānantehi aññehi .

Duppadhaṃsiyo ca hotīti anabhibhavanīyo ca hoti .

Tatoti tasmā vinaye visāradatādisabbaguṇasampannahetuttā .

Hīti yasmāti attho .

Sikkheti sajjhāyanasavanādivasena sikkheyya , uggaṇheyyāti attho .

‘‘ Satatan ’’ ti iminā sabbatthakakammaṭṭhāne viya etthāpi satatābhiyogo kātabboti dasseti .

Vikkhittassa yathābhūtapaṭivedhābhāvato tappaṭipakkhāya ekaggatāya niyojento āha ‘‘ samāhito ’’ ti , sammā vinayavinicchayeV2.25 āhito patiṭṭhito ekaggacittoti vuttaṃ hoti .

Yathāha ‘‘ avikkhittassāyaṃ dhammo , nāyaṃ dhammo vikkhittassā ’’ ti .

1963. Evaṃ imāya gāthāya vuttamevatthaṃ pakārantarenāpi dassetumāha ‘‘ iman ’’ tiādi .

Teti apekkhitvā ‘‘ ye ’’ tiM2.30 labbhati .

Ye therā vā navā vā majjhimā vā .

Paraman ti amatamahānibbānappattiyā mūlakāraṇassa sīlassa pakāsanato uttamaṃ .

Asaṃkaran ti nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ .

Saṃkaran ti vuttappakāraguṇopetattā kāyacittasukhakāraṇaṃ sammukhaṃ karotīti saṃkaraṃ .

Savanāmatan ti saddarasādiyogena kaṇṇarasāyanaṃ .

Amatan ti tatoyeva amataṃ sumadhuraṃ .

Amatamahānibbānāvahattā vā phalūpacārena amataṃ .

Imaṃ vinayavinicchayaṃ .

Aveccāti sakkaccaṃ viditvā .

Adhiketi adhisīlādisikkhattayappakāsanena ukkaṭṭhe .

Hiteti lokiyalokuttarasukhahetuttena hite .

Hinoti attano phalanti ‘‘ hitan ’’ ti sukhahetu vuccati .

Kalisāsaneti lobhādikilesaviddhaṃsane .

Sāsaneti vinayapariyattisaṅkhātasāsanekadese .

Paṭuttan ti byattabhāvaṃ .

Na yanti na gacchanti .

Ke teti katame te .

‘‘ Na keci santi cā ’’ ti nissandehe imissā gāthāya attho likhito .

Evaṃ ettha atthayojanā veditabbā – paramaṃ uttamaṃ asaṃkaraṃ nikāyantaraladdhīhi asammissaṃ saṃkaraṃ sakalalokiyalokuttarasukhābhinipphādakaṃ savanāmataṃ sotarasāyanaṃ imaṃ vinicchayappakaraṇaṃ avecca sakkaccaṃ viditvā adhike adhisīlādisikkhattayappakāsanena ukkaṭṭhe hite lokiyalokuttarasukhahetubhūte kalisāsane sakalasaṃkilesaviddhaṃsake sāsane vinayapiṭakasaṅkhāte pariyattisāsane ye paṭuttaṃ na yanti , te ke nāmāti yojanā , ye imaṃ pakaraṇaṃ avecca viditvā ṭhitā , te ekaṃsato vinayapiṭake paṭuttaṃ pāpuṇanti yevāti adhippāyo .

Iti vinayatthasārasandīpaniyā

Vinayavinicchayavaṇṇanāya

Bhikkhuvibhaṅgakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Vinayavinicchayaṭīkā

Vinayavinicchayaṭīkā