Senāsanakkhandhakakathāvaṇṇanā

2827. Āsandikoti caturassapīṭhaṃ .

Atikkantapamāṇoti heṭṭhā aṭaniyā vaḍḍhakihatthato uccatarappamāṇapādako .

Ekapassato dīgho pana uccapādako na vaṭṭati .

YathāhaM2.294 –

‘‘ uccakampi āsandikanti vacanato ekatobhāgena dīghapīṭhameva hi aṭṭhaṅgulādhikapādakaṃ na vaṭṭati , caturassaāsandiko pana pamāṇātikkantopi vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .297).

Tathāti iminā ‘‘ atikkantapamāṇo ’’ ti idaṃ paccāmasati .

Pañcaṅgapīṭhan ti cattāro pādā , apassenanti imehi pañcaṅgehi yuttapīṭhaṃ .

Sattaṅgan ti tīsu disāsu apassaye yojetvā kataṃ .

Tañhi catūhi pādehi , tīhi apassehi ca yuttattā ‘‘ sattaṅgapīṭhan ’’ ti vuttaṃ .

Esa nayo mañcepi .

Yathāha –

‘‘ sattaṅgo nāma tīsu disāsu apassayaṃ katvā katamañco , ayampi pamāṇātikkanto vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .297).

2828. Tūlonaddhāti upari tūlaṃ pakkhipitvā baddhā .

Ghareyevāti gihīnaṃ geheyeva nisīdituṃ vaṭṭatīti sambandho .

‘‘ Nisīditun ’’ ti imināva sayanaṃ paṭikkhittaṃ .

Sīsapādūpadhānan ti sīsūpadhānañceva pādūpadhānañca .

Ca -saddo pi-saddatthe so ‘‘ agilānassā ’’ ti ettha ānetvā sambandhitabbo , tena agilānassāpi tāva vaṭṭati , pageva gilānassāti dīpeti .

2829. Na kevalaṃ gilānassa sīsapādūpadhānameva vaṭṭati , atha kho idampīti dassetumāha ‘‘ santharitvā ’’ tiādi .

Upadhānāni santharitvāti bahū upadhānāni attharitvā .

Tattha cāti tasmiṃ upadhānasanthare .

Paccattharaṇakaṃ datvāti upari paccattharaṇakaṃ attharitvā .

2830. Tiriyan tiV2.232 vitthārato .

Muṭṭhiratanan ti pākatikamuṭṭhikaratanaṃ .

Taṃ pana vaḍḍhakīnaṃ vidatthimattaṃ .

Mitan ti pākaṭitaṃ pamāṇayuttaṃ hotīti yojanā .

Katthaci potthakesu ‘‘ matan ’’ tiM2.295 pāṭho dissati , so na gahetabbo .

Dīghatoti bimbohanassa dīghato .

Diyaḍḍhan ti diyaḍḍhahatthaṃ vā dvihatthaṃ vā hotīti kurundiyaṃ vuttanti sambandho .

Idameva hi ‘‘ sīsappamāṇabimbohanan ’’ ti adhippetaṃ .

Yathāha –

‘‘ Sīsappamāṇaṃ nāma yassa vitthārato tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānaṃ antaraṃ miniyamānaṃ vidatthi ceva caturaṅgulañca hoti , majjhaṭṭhānaṃ muṭṭhiratanaṃ hoti .

Dīghato pana diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vāti kurundiyaṃ vuttaṃ .

Ayaṃ sīsappamāṇassa ukkaṭṭhaparicchedo , ito uddhaṃ na vaṭṭati , heṭṭhā pana vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .297).

2831. Coḷan ti pilotikā .

Paṇṇan ti rukkhalatānaṃ paṇṇaṃ .

Uṇṇāti eḷakādīnaṃ lomaṃ .

Tiṇan ti dabbatiṇādi yaṃ kiñci tiṇaṃ .

Vākan ti kadaliakkamakacivākādikaṃ .

Etehi pañcahi pūritā bhisiyo tūlānaṃ gaṇanāvasā hetugabbhānaṃ etesaṃ pañcannaṃ gabbhānaṃ gaṇanāvasena pañca bhāsitāti yojanā .

2832. Bimbohanagabbhaṃ dassetumāha ‘‘ bhisī ’’ tiādi .

Pañcevāti yathāvuttacoḷādipañceva .

Tathā tūlāni tīṇipīti ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , tīṇi tūlāni rukkhatūlaṃ latātūlaṃ poṭakitūlan ’’ ti ( cūḷava .297) anuññātāni tīṇipi tūlāni .

Ettha ca rukkhatūlaṃ nāma simbalirukkhādīnaṃ yesaṃ kesañci rukkhānaṃ tūlaṃ .

Latātūlaṃ nāma khīravalliādīnaṃ yāsaṃ kāsañci vallīnaṃ tūlaṃ .

Poṭakitūlaṃ nāma poṭakitiṇādīnaṃ yesaṃ kesañci tiṇajātikānaṃ antamaso ucchunaḷādīnampi tūlaṃ .

Lomāni migapakkhīnan ti sīhādicatuppadānaṃ , morādipakkhīnaṃ lomāni .

Imeti bhisigabbhādayo ime dasa bimbohanassa gabbhāti sambandho .

2833. EvaṃM2.296 kappiyaṃ bhisibimbohanagabbhaṃ dassetvā idāni akappiyaṃ dassetumāha ‘‘ manussaloman ’’ tiādi .

Lomesu manussalomañca pupphesu bakulapiyaṅgupupphādikaṃ sabbaṃ pupphañca paṇṇesuV2.233 ca suddhaṃ kevalaṃ tamālapattañca na vaṭṭatīti yojanā .

‘‘ Suddhan ’’ ti iminā tamālapattaṃ sesagabbhehi missaṃ vaṭṭatīti byatirekato dīpeti .

2834. Masūraketi cammachavibhisibimbohane .

2835.‘‘ Suddhan ’’ ti iminā byatirekato dassitamevatthaṃ sarūpato vibhāvetumāha ‘‘ missan ’’ tiādi .

2836. Tiracchānagatassa vāti antamaso gaṇḍuppādassāpi .

Kārentassāti cittakammakaṭṭhakammādivasena kārāpentassa vā karontassa vā .

2837. Jātakan ti apaṇṇakajātakādijātakañca .

Vatthun ti vimānavatthuādikaṃ pasādajanakaṃ vā petavatthuādikaṃ saṃvegajanakaṃ vā vatthuṃ .

Vā -saddena aṭṭhakathāgataṃ idha dassitapakaraṇaṃ saṅgaṇhāti .

Parehi vāti ettha vā -saddo avadhāraṇe , tena parehi kārāpetumeva vaṭṭati , na sayaṃ kātunti dīpeti .

Sayaṃ kātumpīti ettha api -saddo pageva kārāpetunti dīpeti .

2838. Yo pana bhikkhu dvīhi vassehi vā ekena vā vassena yassa bhikkhuno vuḍḍhataro vā hoti daharataro vā , so tena bhikkhunā samānāsaniko nāma hotīti yojanā .

2839.‘‘ Sattavassena pañcavasso ’’ ti idaṃ dvīhi vassehi vuḍḍhanavakānaṃ samānāsanikatte udāharaṇaṃ .

‘‘ ChaM2.297 vassena pañcavasso ’’ ti idaṃ ekavassena vuḍḍhanavakānaṃ samānāsanikatte udāharaṇaṃ .

2840. Yaṃ tiṇṇaṃ nisīdituṃ pahoti , taṃ heṭṭhā dīghāsanaṃ nāmāti yojanā .

‘‘ Samānāsanikā mañce nisīditvā mañcaṃ bhindiṃsu , pīṭhe nisīditvā pīṭhaṃ bhindiṃsū ’’ ti ( cūḷava .320) āropite vatthumhi ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , duvaggassa mañcaṃ duvaggassa pīṭhan ’’ ti ( cūḷava .320) anuññātattā ‘‘ dve ’’ ti samānāsanike dve sandhāya vuttaṃ .

2841. UbhatobyañjanaṃV2.234 , itthiṃ , paṇḍakaṃ ṭhapetvā sabbehipi gahaṭṭhehi , pabbajitehi vā purisehi saha dīghāsane nisīdituṃ anuññātanti yojanā .

Potthakesu pana katthaci ‘‘ sabbesan ’’ ti sāmivacananto pāṭho dissati , tato ‘‘ sabbehipī ’’ ti karaṇavacanantova pāṭho yuttataro .

Karaṇavacanappasaṅge vā sāmivacananiddesoti veditabbaṃ .

Yathāha ‘‘ yaṃ tiṇṇaṃ pahoti , taṃ saṃhārimaṃ vā hotu asaṃhārimaṃ vā , tathārūpe api phalakakhaṇḍe anupasampannenāpi saddhiṃ nisīdituṃ vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .320).

2842. Purimikoti ñattidutiyāya kammavācāya sammatena ‘‘ na chandāgatiṃ gaccheyya … pe … gahitāgahitañca jāneyyā ’’ ti ( cūḷava .317) vuttehi pañcahi aṅgehi samannāgatena bhikkhunā purimavassūpanāyikadivase ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , paṭhamaṃ bhikkhū gaṇetuṃ , paṭhamaṃ bhikkhū gaṇetvā seyyā gaṇetuṃ , seyyā gaṇetvā seyyaggena gāhetun ’’ tiādinā ( cūḷava .318) nayena anuññātaniyāmeneva senāsanaggāhāpanaṃ purimiko nāma senāsanaggāho .

Evameva pacchimikāyaM2.298 vassūpanāyikadivase senāsanaggāhāpanaṃ pacchimiko nāma .

Evameva mahāpavāraṇādivasassa anantaradivase ‘‘ bhante , antarāmuttakaṃ senāsanaṃ gaṇhathā ’’ ti vatvā vuḍḍhapaṭipāṭiyā senāsanaggāhāpanaṃ antarāmuttako nāma .

Pakāsito ‘‘ aparajjugatāya āsāḷhiyāpurimiko gāhāpetabbo , māsagatāya āsāḷhiyā pacchimiko gāhetabbo , aparajjugatāya pavāraṇāya āyatiṃ vassāvāsatthāya antarāmuttako gāhetabbo ’’ ti ( cūḷava .318) vutto .

2843. Vuttamevatthaṃ niyametvā dassetumāha ‘‘ pubbāruṇā ’’ tiādi .

Idha pāṭipadā nāma dve vassūpanāyikadivasā ceva mahāpavāraṇāya anantaradivaso ca .

Imesaṃ tiṇṇaṃ pāṭipadadivasānaṃ aruṇo pubbāruṇo nāma .

Te divase atikkamma dutiyatithipaṭibaddho aruṇo punāruṇo nāma .

Idan ti ubhayāruṇānantaraṃ .

Senāsanagāhakassāti ettha sakatthe ka-paccayo , senāsanaggāhassāti attho .

Yathāha –

‘‘ idañhi senāsanaggāhassa khettan ’’ ti .

Vassūpagate vassūpagame kātabbe sati , sādhetabbapayojane bhummaṃ .

Vassūpagateti vā nimittatthe bhummaṃ .

Purimikāya , hi pacchimikāya ca vassūpagamanassa taṃ tadahu senāsanaggāho nimittaṃ , antarāmuttako pana āgamino vassūpagamanassāti evaṃ tividhopi senāsanaggāho vassūpagamanassa nimittaṃ hoti .

2844. PāṭipadadivasassaV2.235 aruṇe uggateyeva senāsane pana gāhite añño bhikkhu āgantvā sace senāsanapaññāpakaṃ senāsanaṃ yācati , so bhikkhu senāsanapaññāpakenaM2.299 ‘‘ senāsanaṃ gāhitan ’’ ti vattabboti yojanā .

2845. Vassāvāsassa idaṃ vassāvāsikaṃ , vassaṃvutthānaṃ dātabbacīvaraṃ , gāthābandhavasena ‘‘ vassavāsikan ’’ ti rassattaṃ .

Saṅghikaṃ apaloketvā gahitaṃ vassāvāsikaṃ cīvaraṃ sace tatrajaṃ tatruppādaṃ hoti , antovasse vibbhantopi labhateti yojanā .

‘‘ Tatrajaṃ sace ’’ ti iminā cassa dāyakānaṃ vassāvāsikapaccayavasena gāhitaṃ pana na labhatīti dīpeti .

Yathāha –

‘‘ paccayavasena gāhitaṃ pana na labhatīti vadantī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .318).

2846-8.

Sace vutthavasso yo bhikkhu āvāsikahatthato kiñci ticīvarādikaṃ kappiyabhaṇḍaṃ attano gahetvā ‘‘ asukasmiṃ kule mayhaṃ gahitaṃ vassāvāsikacīvaraṃ gaṇha ’’ iti evaṃ vatvā tassa āvāsikassa datvā disaṃ gacchati pakkamati , so tattha gataṭṭhāne sace uppabbajati gihī hoti , tassa disaṃgatassa sampattaṃ taṃ vassāvāsikaṃ tena tathā dinnampi āvāsiko bhikkhu gahetuṃ na labhati , tassa pāpitaṃ vassāvāsikacīvaraṃ saṅghikaṃyeva siyāti yojanā .

Yathāha –

‘‘ idha , bhikkhave , vassaṃvuttho bhikkhu vibbhamati , saṅghassevetan ’’ ti .

2849. Tasmiṃ kule dāyake manusse sammukhā ce paṭicchāpeti , tassa disaṃgamissa sampattaṃ vassāvāsikacīvaraṃ āvāsiko labhatīti yojanā .

2850. Tattha ārāmo nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā .

Vihāro nāma yaṃ kiñci pāsādādisenāsanaṃ .

Vatthūni duvidhassapīti ārāmavatthu , vihāravatthūti duvidhassa vatthūniM2.300 ca .

Ārāmavatthu nāma tesaṃyeva ārāmānaṃ atthāya paricchinditvā ṭhapitokāso , tesu vā ārāmesu vinaṭṭhesu tesaṃ porāṇakabhūmibhāgo .

Vihāravatthu nāma tassa patiṭṭhānokāso .

Bhisi nāma uṇṇabhisiādīnaṃ pañcannaṃ aññatarā .

Bimbohanaṃ nāma vuttappakārānaṃ bimbohanānaṃ aññataraṃ .

Mañcaṃ nāma masārako bundikābaddho , kuḷīrapādako , āhaccapādakoti imesaṃ pubbe vuttānaṃ catunnaṃ mañcānaṃ aññataraṃ .

Pīṭhaṃ nāma masārakādīnaṃyeva catunnaṃ pīṭhānaṃ aññataraṃ .

2851. LohakumbhīV2.236 nāma kāḷalohena vā tambalohena vā yena kenaci lohena katā kumbhī .

Kaṭāho pākaṭova .

‘‘ Bhāṇakan ’’ ti alañjaro vuccati .

Alañjaroti ca bahuudakagaṇhanikā mahācāṭi , jalaṃ gaṇhituṃ alanti alañjaro .

‘‘ Vaṭṭacāṭi viya hutvā thokaṃ dīghamukho majjhe paricchedaṃ dassetvā kato ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .

Vārakoti ghaṭo .

Ku vuccati pathavī , tassā dālanato vidāraṇato ‘‘ kudālo ’’ ti ayomayaupakaraṇaviseso vuccati .

2852. Valliveḷu ādīsu veḷūti mahāveṇu .

Tiṇan ti gehacchādanaṃ tiṇaṃ .

Paṇṇaṃ tālapaṇṇādikaṃ .

Muñjan ti muñjatiṇaṃ .

Pabbajan ti pabbajatiṇaṃ , mattikā pakatimattikā vā gerukādipañcavaṇṇā vā mattikā .

Āha ca aṭṭhakathācariyo .

2853. Dveti paṭhamadutiyagarubhaṇḍāni .

Dvīhi saṅgahitāni ‘‘ āromo , ārāmavatthu , idaṃ paṭhamaṃ .

Vihāro , vihāravatthu , idaṃ dutiyan ’’ ti ( cūḷava .321-322) vuttattā .

Catusaṅgahan ti catūhi bhisiādīhiM2.301 saṅgaho yassāti viggaho .

Navakoṭṭhāsan ti lohakumbhiādayo nava koṭṭhāsā assāti viggaho .

Aṭṭhadhā valliādīhi aṭṭhahi pakārehi .

2854. Itīti nidassanatthe .

Evaṃ vuttanayena pañcahi rāsīhi niddiṭṭhānaṃ garubhaṇḍagaṇanānaṃ piṇḍavasena pañcavīsatividhaṃ garubhaṇḍaṃ pañcanimmalalocano nātho pakāsayīti yojanā .

Pañca nimmalāni locanāni yassāti viggaho , maṃsadibbadhammabuddhasamantacakkhuvasena pañcavidhavippasannalocanoti attho .

2855. Vissajjentoti issaravatāya parassa vissajjento .

Vibhājentoti vassaggena pāpetvā vibhājento .

Idañhi sabbampi garubhaṇḍaṃ senāsanakkhandhake ( cūḷava .321)‘‘ avissajjiyaṃ .

Kiṭāgirivatthumhi ( cūḷava .322) avebhaṅgiyan ’’ ti ca vuttaṃ .

Ubhayattha āgatavohārabhedadassanamukhena tattha vippaṭipajjantassa āpattiṃ dassento āha ‘‘ bhikkhu thullaccayaṃ phuse ’’ ti .

Parivāre pana –

AvissajjiyaṃV2.237 avebhaṅgiyaṃ , pañca vuttā mahesinā ;

Vissajjentassa paribhuñjantassa anāpatti ;

Pañhā mesā kusalehi cintitāti .( pari .479)–

Āgataṃ .

Tasmā mūlacchejjavasena avissajjiyaṃ , avebhaṅgiyañca , parivattanavasena pana vissajjentassa , paribhuñjantassa ca anāpattīti evamettha adhippāyo .

2856. Bhikkhunā puggalena vā saṅghena vā gaṇena vā garubhaṇḍaṃ tu vissajjitaṃ avissaṭṭhameva hoti , vibhattañca avibhājitameva hotīti yojanā .

2857. EtthaM2.302 etesu pañcasu garubhaṇḍesu purimesu tīsu agarubhaṇḍakaṃ kiñci na ca atthīti yojanā .

Catutthe pana garubhaṇḍe aṭṭhakathāya ‘‘ lohakumbhī , lohabhāṇakaṃ , lohakaṭāhanti imāni tīṇi mahantāni vā hontu khuddakāni vā , antamaso pasatamattaudakagaṇhanakānipi garubhaṇḍāniyevā ’’ ti vuttanayaṃ dassetumāha ‘‘ lohakumbhī ’’ tiādi .

2858. Idaṃ tividhanti sambandho .

Pādagaṇhanakoti ettha pādo nāma magadhanāḷiyā pañcanāḷimattagaṇhanako bhājanaviseso .

Bhājanānaṃ pamāṇaṃ karontā sīhaḷadīpe yebhuyyena teneva pādena minanti .

Tasmā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sīhaḷadīpe pādagaṇhanako bhājetabbo ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) vuttaṃ .

Lohavārakoti kāḷalohatambalohavaṭṭalohakaṃsalohānaṃ yena kenaci kato .

Bhājiyoti bhājetabbo .

2859. Tato uddhan ti tato pādagaṇhanakavārakato uddhaṃ adhikaṃ gaṇhanako .

Evaṃ pāḷiāgatānaṃ vinicchayaṃ dassetvā aṭṭhakathā gatānaṃ ( cūḷava . aṭṭha .321) dassetumāha ‘‘ bhiṅgārādīnī ’’ tiādi .

Bhiṅgāro nāma ukkhittahatthisoṇḍākārena katajalaniggamakaṇṇiko uccagīvo mahāmukhaudakabhājanaviseso .

Ādi -saddena aṭṭhakathā gatāni ‘‘ paṭiggahauḷuṅkadabbikaṭacchupātitaṭṭakasarakasamuggaaṅgārakapalladhūmakaṭacchuādīni khuddakāni vā mahantāni vā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) vuttāni saṅgaṇhāti .

Sabbānīti khuddakāni vā mahantāni vā .

2860. TambathālakāV2.238 ayathālakā bhājetabbāti yojanā .

Ca -saddena aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ ṭhapetvā pana bhājanavikatiṃM2.303 aññasmimpi kappiyalohabhaṇḍe añjanī añjanisalākā kaṇṇamalaharaṇī sūci paṇṇasūci khuddako pipphalako khuddakaṃ ārakaṇṭakaṃ kuñcikā tāḷaṃ kattarayaṭṭhivedhako natthudānaṃ bhindivālo lohakūṭo lohakuṭṭi lohaguḷo lohapiṇḍi lohaaraṇī cakkalikaṃ aññampi vippakataṃ lohabhaṇḍaṃ bhājiyan ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) vacanaṃ saṅgaṇhāti .

Dhūmanettan ti dhūmanāḷikā .

Ādi -saddena ‘‘ phāladīparukkhadīpakapallakaolambakadīpakaitthipurisatiracchānagatarūpakāni pana aññāni vā bhitticchadanakavāṭādīsu upanetabbāni antamaso lohakhilakaṃ upādāya sabbāni lohabhaṇḍāni garubhaṇḍāniyeva hontī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) vuttaṃ saṅgaṇhāti .

2861. Attanā paṭiladdhan ti ettha pi-saddo luttaniddiṭṭho , attanā paṭiladdhampīti attho .

Bhikkhunā attanā paṭiladdhampi taṃ lohabhaṇḍaṃ kiñcipi puggalikaparibhogena na bhuñjitabbanti yojanā .

2862. Kaṃsavaṭṭalohānaṃ vikārabhūtāni tambamaya bhājanānipi puggalikaparibhogena sabbaso paribhuñjituṃ na vaṭṭantīti yojanā .

2863. Eseva nayoti ‘‘ na puggalikabhogenā ’’ tiādinā dassitanayo .

Saṅghikesu vā gihīnaṃ santakesu vā yathāvuttabhaṇḍesu paribhogapaccayā doso na atthīti yojanā .

‘‘ Kaṃsalohādibhājanaṃ saṅghassa dinnampi pārihāriyaṃ na vaṭṭati , gihivikatanīhāreneva paribhuñjitabban ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .

Ettha ca pārihāriyaṃ na vaṭṭati attano santakaṃ viya gahetvā paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti .

‘‘ GihivikatanīhārenevaM2.304 paribhuñjitabban ’’ ti iminā sace ārāmikādayo paṭisāmetvā paṭidenti , paribhuñjituṃ vaṭṭatīti dasseti .

2864. Khīrapāsāṇan ti mudukā pāṇajāti .

Vuttañhi mātikāṭṭhakathā gaṇṭhipade ‘‘ khīrapāsāṇo nāma muduko pāsāṇo ’’ ti .

Garukan ti garubhaṇḍaṃ .

Taṭṭakādikan ti ādi -saddena sarakādīnaṃV2.239 saṅgaho .

Ghaṭakoti khīrapāsāṇamayoyeva vārako .

‘‘ Pādagaṇhanato uddhan ’’ ti iminā pādagaṇhanako agarubhaṇḍanti dīpeti .

2865.‘‘ Suvaṇṇarajatahārakūṭajātiphalikabhājanāni gihivikatānipi na vaṭṭanti , pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayaṃ dassetumāha ‘‘ siṅgī ’’ tiādi .

Siṅgīti suvaṇṇaṃ .

Sajjhu rajataṃ .

Hārakūṭaṃ nāma suvaṇṇavaṇṇaṃ lohajātaṃ .

Phalikena ubbhavaṃ jātaṃ , phalikamayaṃ bhājananti attho .

Gihīnaṃ santakānipīti api -saddena gihivikataparibhogenāpi tāva na vaṭṭanti , pageva saṅghikaparibhogena vā puggalikaparibhogena vāti dīpeti .

Senāsanaparibhoge pana āmāsampi anāmāsampi sabbaṃ vaṭṭati .

2866. Khuddāti yāya vāsiyā ṭhapetvā dantakaṭṭhacchedanaṃ vā ucchutacchanaṃ vā aññaṃ mahākammaṃ kātuṃ na sakkā , evarūpā khuddakā vāsi bhājanīyā .

Mahattarīti yathāvuttappamāṇāya vāsiyā mahantatarā yena kenaci ākārena katavāsi garubhaṇḍaṃ .

Vejjānaṃ sirāvedhanakampi ca pharasu tathā garubhaṇḍanti yojanā .

2867. KuṭhārītiM2.305 ettha pharasusadisova vinicchayo .

Yā pana āvudhasaṅkhepena katā , ayaṃ anāmāsā .

Kudālo antamaso caturaṅgulamattopi .

Sikharan ti dhanurajjuto nāmetvā dāruādīnaṃ vijjhanakakaṇṭako .

Tenevāti nikhādaneneva .

2868. Nikhādanassa bhedavantatāya taṃ vibhajitvā dassetumāha ‘‘ caturassamukhaṃ doṇimukhan ’’ ti .

Doṇimukhan ti doṇi viya ubhayapassena nāmitamukhaṃ .

Vaṅkan ti aggato nāmetvā katanikhādanaṃ .

Pi -saddena ujukaṃ saṅgaṇhāti .

Tattha cāti tasmiṃ nikhādane .

Sadaṇḍaṃ khuddakañca nikhādanaṃ sabbaṃ garubhaṇḍanti yojanā .

‘‘ Sadaṇḍaṃ khuddakan ’’ ti iminā visesanadvayena adaṇḍaṃ phalamattaṃ sipāṭikāya ṭhapetvā pariharaṇayoggaṃ sammajjanidaṇḍavedhanakaṃ nikhādanaṃ agarubhaṇḍaṃ , tato mahantaṃ nikhādanaṃ adaṇḍampi garubhaṇḍanti dīpeti .

Yehi manussehi vihāre vāsiādīni dinnāni ca honti , te ce ghare daḍḍhe vā corehi vā vilutte ‘‘ detha no , bhante , upakaraṇeV2.240 puna pākatike karissāmā ’’ ti vadanti , dātabbā .

Sace āharanti , na vāretabbā , anāharantāpi na codetabbā .

2869.‘‘ Kammārataṭṭakāracundakāranaḷakāramaṇikārapattabandhakānaṃ adhikaraṇimuṭṭhikasaṇḍāsatulādīni sabbāni lohamayaupakaraṇāni saṅghe dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍāni .

Tipukoṭṭakasuvaṇṇakāracammakāraupakaraṇesupi eseva nayo .

Ayaṃ pana viseso – tipukoṭṭakaupakaraṇesupi tipucchedanasatthakaṃ , suvaṇṇakāraupakaraṇesu suvaṇṇacchedanasatthakaṃ , cammakāraupakaraṇesu kataparikammacammachindanakaṃ khuddakasatthanti imāni bhājanīyabhaṇḍānī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) aṭṭhakathāgataṃ vinicchayekadesaṃ dassetumāha ‘‘ muṭṭhikan ’’ tiādiM2.306 .

Tulādikan ti ettha ādi -saddena kattariādiupakaraṇaṃ saṅgaṇhāti .

2870.‘‘ Nahāpitatunnakārānaṃ upakaraṇesupi ṭhapetvā mahākattariṃ , mahāsaṇḍāsaṃ , mahāpipphalakañca sabbaṃ bhājanīyaṃ .

Mahākattariādīni garubhaṇḍānī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) aṭṭhakathāgataṃ vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ nhāpitakassā ’’ tiādi .

Nhāpitakassa upakaraṇesu saṇḍāso , mahattarī kattarī ca tunnakārānañca upakaraṇesu mahattarī kattarī ca mahāpipphalakañca garubhaṇḍakanti yojanā .

2871. Ettāvatā catutthagarubhaṇḍe vinicchayaṃ dassetvā idāni pañcamagarubhaṇḍe vinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ vallī ’’ tiādi .

Vettalatādikā valli dullabhaṭṭhāne saṅghassa dinnā vā tattha saṅghassa bhūmiyaṃ jātā , rakkhitā gopitā vā aḍḍhabāhuppamāṇā garubhaṇḍaṃ hotīti yojanā .

‘‘ Aḍḍhabāhūti kapparato paṭṭhāya yāva aṃsakūṭan ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .

‘‘ Aḍḍhabāhu nāma vidatthicaturaṅgulan ’’ tipi vadanti .

Sace sā valli saṅghakamme , cetiyakamme ca kate atirekā hoti , puggalikakammepi upanetuṃ vaṭṭati .

Arakkhitā pana garubhaṇḍameva na hoti .

2872. Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ suttamakacivākanāḷikerahīracammamayā rajjukā vā yottāni vā vāke ca nāḷikerahīre ca vaṭṭetvā katā ekavaṭṭā vā dvivaṭṭā vā saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ .

Suttaṃ pana avaṭṭetvā dinnaṃ , makacivākanāḷikerahīrā ca bhājanīyā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) āgatavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ suttavākādinibbattā ’’ tiādi .

VākādītiV2.241 ādi -saddena makacivākanāḷikerahīracammānaṃ gahaṇaṃ .

Nātidīghā rajjukā .

Atidīghaṃ yottakaṃ .

2873. NāḷikerassaM2.307 hīre vā makaci vāke vā vaṭṭetvā katā ekavaṭṭāpi garubhaṇḍakanti yojanā .

Yehi panetāni rajjukayottādīni dinnāni honti , te attano karaṇīyena harantā na vāretabbā .

2874. Vaḍḍhakiaṅgulena aṭṭhaṅgulāyato sūcidaṇḍamatto pariṇāhato sīhaḷadīpe lekhakānaṃ lekhanisūcidaṇḍamatto saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhito gopito veḷu garubhaṇḍaṃ siyāti yojanā .

‘‘ Yaṃ majjhimapurisassa kaniṭṭhaṅguliyā aggappamāṇaṃ , idaṃ sīhaḷadīpe lekhakānaṃ lekhanisūciyā pamāṇan ’’ ti vadanti .

So ca saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atireko puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati .

2875. Daṇḍo ca salākā ca daṇḍasalākā , chattassa daṇḍasalākāti viggaho .

Chattadaṇḍo nāma chattapiṇḍi .

Chattasalākāti chattapañjarasalākā .

Daṇḍoti upāhanadaṇḍako .

‘‘ Daṇḍo ’’ ti sāmaññena vuttepi aṭṭhakathāgatesu sarūpena idhāvutto upāhanadaṇḍoyeva sāmaññavacanena pārisesato gahetabboti .

Daḍḍhagehamanussā gaṇhitvā gacchantā na vāretabbā .

2876. Muñjādīsu gehacchadanārahesu tiṇesu yaṃ kiñci muṭṭhimattaṃ tiṇaṃ vā gehacchadanārahaṃ tālapaṇṇādi ekampi saṅghassa dinnaṃ vā tattha saṅghikabhūmiyaṃ jātaṃ vā garubhaṇḍaṃ siyāti yojetabbā .

Tattha muṭṭhimattaṃ nāma karaḷamattaṃ .

Idañca karaḷaṃ katvā chādentānaṃ chadanakaraḷavasena gahetabbaṃ .

Tālapaṇṇādīti ādi -saddena nāḷikerapaṇṇādigehacchadanapaṇṇānaṃ gahaṇaṃ .

Tampi muñjādi saṅghakamme ca cetiyakamme ca kate atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati .

Daḍḍhagehamanussā gahetvā gacchanti , na vāretabbāti .

2877-8.

AṭṭhaṅgulappamāṇotiM2.308 dīghato aṭṭhaṅgulamatto .

Keci ‘‘ puthulato ’’ ti vadanti .

Rittapotthakoti lekhāhi suññapotthako , na likhitapotthakoti vuttaṃ hoti .

‘‘ Aṭṭhaṅgulappamāṇo ’’ tiV2.242 iminā aṭṭhaṅgulato ūnappamāṇo bhājiyo ,‘‘ rittapotthako ’’ ti iminā aṭṭhaṅgulato atirekappamāṇopi likhitapotthako bhājiyoti dasseti .

‘‘ Mattikā pakatimattikā vā hotu pañcavaṇṇā vā sudhā vā sajjurasakaṅguṭṭhasilesādīsu vā yaṃ kiñci dullabhaṭṭhāne ānetvā vā dinnaṃ tatthajātakaṃ vā rakkhitagopitaṃ tālaphalapakkamattaṃ garubhaṇḍaṃ hotī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) aṭṭhakathā gatavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ mattikā ’’ tiādi .

Pākatikā vā setagerukādi pañcavaṇṇā vāpi mattikāti yojanā .

Sileso nāma kabiṭṭhādisileso .

Ādi -saddena sajjurasakaṅguṭṭhādīnaṃ gahaṇaṃ .

Tālapakkapamāṇan ti ekaṭṭhitālaphalapamāṇāpi .

Tampi mattikādi saṅghakamme , cetiyakamme ca niṭṭhite atirekaṃ puggalikakamme dātuṃ vaṭṭati .

2879-80.

‘‘ Veḷuādikan ’’ ti padacchedo .

Rakkhitaṃ gopitaṃ vāpi gaṇhatā samakaṃ vā atirekaṃ vā thāvaraṃ antamaso taṃagghanakaṃ vālikameva vā datvā gahetabbanti yojanā .

Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ rakkhitagopitaṃ veḷuṃ gaṇhantena samakaṃ vā atirekaṃ vā thāvaraṃ antamaso taṃagghanakavālikāyapi phātikammaṃ katvā gahetabbo .

Phātikammaṃ akatvā gaṇhantena tattheva vaḷañjetabbo , gamanakāle saṅghike āvāse ṭhapetvā gantabbaṃ .

Asatiyā gahetvā gatenaM2.309 pana pahiṇitvā dātabbo .

Desantaragatena sampattavihāre saṅghikāvāse ṭhapetabbo ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) veḷumhiyeva ayaṃ vinicchayo vutto , idha pana ‘‘ valliveḷādikaṃ kiñcī ’’ ti valliādīnampi sāmaññena vuttattā taṃ upalakkhaṇamattaṃ valliādīsupi yathārahaṃ labbhatīti veditabbaṃ .

2881. Añjanan ti silāmayo .

Evaṃ haritālamanosilā pi .

2882. Dārubhaṇḍe ayaṃ vinicchayo – pariṇāhato yathāvutta sūcidaṇḍappamāṇako aṭṭhaṅguladīgho yo koci dārubhaṇḍako dārudullabhaṭṭhāne saṅghassa dinno vā tatthajātako vā rakkhitagopito garubhaṇḍaṃ hotīti yojanā .

2883. EvaṃV2.243 kurundaṭṭhakathāya āgatavinicchayaṃ dassetvā mahāaṭṭhakathāya ( cūḷava . aṭṭha .321) āgataṃ dassetumāha ‘‘ mahāaṭṭhakathāyan ’’ tiādi .

Tattha āsandikasattaṅgā vuttalakkhaṇāva .

‘‘ Bhaddapīṭhan ’’ ti vettamayaṃ pīṭhaṃ vuccati .

Pīṭhikāti pilotikābaddhapīṭhameva .

2884. Eḷakapādapīṭhaṃ nāma dārupaṭṭikāya upari pāde ṭhapetvā bhojanapallaṅkaṃ viya katapīṭhaṃ vuccati .

‘‘ Āmalakavaṭṭakapīṭhan ’’ ti etassa ‘‘ āmaṇḍakavaṭṭakan ’’ ti pariyāyo , tasmā ubhayenāpi āmalakākārena yojitaṃ bahupādakapīṭhaṃ vuccati .

Kesuci potthakesu ‘‘ tathāmaṇḍakapīṭhakan ’’ ti pāṭho .

Gāthābandhavasena maṇḍaka -saddapayogo .

Kocchaṃ bhūtagāmavagge catutthasikkhāpade vuttasarūpaṃ .

Palālapīṭhan ti nipajjanatthāya katā palālabhisi , iminā kadalipattādimayapīṭhampi upalakkhaṇato dassitaṃ .

Yathāha –

‘‘ palālapīṭhena cettha kadalipattādipīṭhānipi saṅgahitānī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321).

DhovaneM2.310 phalakan ti cīvaradhovanaphalakaṃ , dhovanādisaddānaṃ viyettha vibhattialopo .

Imesu tāva yaṃ kiñci khuddakaṃ vā hotu mahantaṃ vā , saṅghassa dinnaṃ garubhaṇḍaṃ hoti .

Byagghacammaonaddhampi vāḷarūpaparikkhittaṃ ratanaparisibbitaṃ kocchaṃ garubhaṇḍameva .

2885. Bhaṇḍikāti daṇḍakaṭṭhacchedanabhaṇḍikā .

Muggaroti daṇḍamuggaro .

Daṇḍamuggaro nāma yena rajitacīvaraṃ pothenti .

Vatthaghaṭṭanamuggaroti cīvaraghaṭṭanamuggaro , yena anuvātādiṃ ghaṭṭenti .

Ambaṇan ti phalakehi pokkharaṇisadisaṃ katapānīyabhājanaṃ .

Mañjūsā nāma doṇipeḷā .

Nāvā poto .

Rajanadoṇikā nāma yattha cīvaraṃ rajanti , pakkarajanaṃ vā ākiranti .

2886. Uḷuṅkoti nāḷikeraphalakaṭāhādimayo uḷuṅko .

Ubhayaṃ pidhānasamako samuggo .

‘‘ Khuddako parividhano karaṇḍan ’’ ti vadanti .

Karaṇḍo ca pādagaṇhanakato atirekappamāṇo idha adhippeto .

Kaṭacchūti dabbi .

Ādi -saddena pānīyasarāvapānīyasaṅkhādīnaṃ gahaṇaṃ .

2887. Gehasambhāran ti gehopakaraṇaṃ .

Thambhatulāsopānaphalakādi dārumayaṃ , pāsāṇamayampi imināva gahitaṃ .

Kappiyacamman ti ‘‘ eḷakājamigānan ’’ tiādinā ( vi . vi .2650) heṭṭhā dassitaṃ kappiyacammaṃ .

Tabbipariyāyaṃ akappiyaṃ .

Abhājiyaṃ garubhaṇḍattā .

Bhūmattharaṇaṃ katvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .

2888. AṭṭhakathāyaṃV2.244 ‘‘ eḷakacammaṃ pana paccattharaṇagatikameva hoti , tampi garubhaṇḍamevā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) vuttattā āha ‘‘ eḷacammaṃ garuṃ vuttan ’’ ti .

Kurundiyaṃ pana ‘‘ sabbaṃ mañcappamāṇaṃ cammaṃ garubhaṇḍan ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321)M2.311 vuttaṃ .

Ettha ca ‘‘ paccattharaṇagatikamevā ’’ ti iminā mañcapīṭhepi attharituṃ vaṭṭatīti dīpeti .

‘‘ Pāvārādipaccattharaṇampi garubhaṇḍan ’’ ti eke ,‘‘ no ’’ ti apare , vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .

Mañcappamāṇan ti ca pamāṇayuttaṃ mañcaṃ .

Pamāṇayuttamañco nāma yassa dīghaso nava vidatthiyo tiriyañca tadupaḍḍhaṃ .

Uddhaṃ mukhamassāti udukkhalaṃ .

Ādi -saddena musalaṃ , suppaṃ , nisadaṃ , nisadapoto , pāsāṇadoṇi , pāsāṇakaṭāhañca saṅgahitaṃ .

Pesakārādīti ādi -saddena cammakārādīnaṃ gahaṇaṃ .

Turivemādi pesakārabhaṇḍañca bhastādi cammakārabhaṇḍañca kasibhaṇḍañca yuganaṅgalādi saṅghikaṃ saṅghasantakaṃ garubhaṇḍanti yojanā .

2889.‘‘ Tathevā ’’ ti iminā ‘‘ saṅghikan ’’ ti idaṃ paccāmasati .

Ādhārakoti pattādhāro .

Tālavaṇṭan ti tālavaṇṭehi kataṃ .

Veḷudantavilīvehi vā morapiñchehi vā cammavikatīhi vā katampi taṃsadisaṃ ‘‘ tālavaṇṭan ’’ teva vuccati .

Vaṭṭavidhūpanānaṃ tālavaṇṭeyeva antogadhattā ‘‘ bījanī ’’ ti caturassavidhūpanañca ketakapārohakuntālapaṇṇādimayadantamayavisāṇamayadaṇḍakamakasabījanī ca vuccati .

Pacchi pākaṭāyeva .

Pacchito khuddako tālapaṇṇādimayo bhājanaviseso caṅkoṭakaṃ .

Sabbā sammajjanīti nāḷikerahīrādīhi baddhā yaṭṭhisammajjanī , muṭṭhisammajjanīti duvidhā pariveṇaṅgaṇādisammajjanī ca tatheva duvidhā khajjūrināḷikerapaṇṇādīhi baddhā gehasammajjanī cāti sabbāpi sammajjanī garubhaṇḍaṃ hoti .

2890. Cakkayuttakayānan ti hatthavaṭṭakasakaṭādiyuttayānañca .

2891. Chattan ti paṇṇakilañjasetacchattavasena tividhaṃ chattaṃ .

Muṭṭhipaṇṇan ti tālapaṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ .

Visāṇabhājanañca tumbabhājanañcātiM2.312 viggaho , ekadesasarūpekaseso , gāthābandhavasena niggahitāgamo ca .

Visāṇamayaṃ , bhājanaṃ tumbamayaṃ bhājanañcāti attho .

Idha ‘‘ pādagaṇhanakato atirittappamāṇan ’’ ti seso .

Araṇī araṇisahitaṃ .

Ādi -saddena āmalakatumbaṃ anuññātavāsiyā daṇḍañca saṅgaṇhāti .

Lahu agarubhaṇḍaṃ , bhājanīyanti attho .

Pādagaṇhanakato atirittappamāṇaṃ garubhaṇḍaṃ .

2892. Visāṇan tiV2.245 govisāṇādi yaṃ kiñci visāṇaṃ .

Atacchitaṃ yathāgatameva bhājanīyaṃ .

Aniṭṭhitaṃ mañcapādādi yaṃ kiñci bhājanīyanti yojanā .

Yathāha –

‘‘ mañcapādo mañcaaṭanī pīṭhapādo pīṭhaaṭanī vāsipharasuādīnaṃ daṇḍoti etesu yaṃ kiñci vippakatatacchanakammaṃ aniṭṭhitameva bhājanīyaṃ , tacchitamaṭṭhaṃ pana garubhaṇḍaṃ hotī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321).

2893. Niṭṭhito tacchito vāpīti tacchitaniṭṭhitopi .

Vidhoti kāyabandhane anuññātavidho .

Hiṅgukaraṇḍakoti hiṅgumayo vā tadādhāro vā karaṇḍako .

Añjanīti añjananāḷikā ca añjanakaraṇḍako ca .

Salākāyoti añjanisalākā .

Udapuñchanīti hatthidantavisāṇādimayā udakapuñchanī .

Idaṃ sabbaṃ bhājanīyameva .

2894. Paribhogārahan ti manussānaṃ upabhogaparibhogayoggaṃ .

Kulālabhaṇḍan ti ghaṭapiṭharādikumbhakārabhaṇḍampi .

Pattaṅgārakaṭāhan ti pattakaṭāhaṃ , aṅgārakaṭāhañca .

Dhūmadānaṃ nāḷikā .

Kapallikāti dīpakapallikā .

2895. Thupikāti pāsādādithupikā .

Dīparukkhoti padīpādhāro .

Cayanacchadaniṭṭhakāti pākāracetiyādīnaṃ cayaniṭṭhakāM2.313 ca gehādīnaṃ chadaniṭṭhakā ca .

Sabbampīti yathāvuttaṃ sabbampi anavasesaṃ parikkhāraṃ .

2896. Kañcanakoti sarako .

Ghaṭakoti pādagaṇhanakato anatirittappamāṇo ghaṭako .

‘‘ Yathā ca mattikābhaṇḍe , evaṃ lohabhaṇḍepi kuṇḍikā bhājanīyakoṭṭhāsameva bhajatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) aṭṭhakathānayaṃ saṅgahetumāha ‘‘ lohabhaṇḍepi kuṇḍikāpi ca bhājiyā ’’ ti .

2897. Garu nāma pacchimaṃ garubhaṇḍattayaṃ .

Thāvaraṃ nāma purimadvayaṃ .

Saṅghassāti saṅghena .

Parivattetvāti puggalikādīhi tādisehi tehi parivattetvā .

Tatrāyaṃ parivattananayo ( cūḷava . aṭṭha .321)– saṅghassa nāḷikerārāmo dūre hoti , kappiyakārakā taṃ bahutaraṃ khādanti , tato sakaṭavetanaṃ datvā appameva āharanti , aññesaṃ pana tassa ārāmassa avidūragāmavāsīnaṃ manussānaṃ vihārassa samīpe ārāmo hoti , te saṅghaṃ upasaṅkamitvā sakena ārāmenaV2.246 taṃ ārāmaṃ yācanti , saṅghena ‘‘ ruccati saṅghassā ’’ ti apaloketvā sampaṭicchitabbo .

Sacepi bhikkhūnaṃ rukkhasahassaṃ hoti , manussānaṃ pañcasatāni ,‘‘ nanu tumhākaṃ ārāmo khuddako ’’ ti na vattabbaṃ .

Kiñcāpi hi ayaṃ khuddako , atha kho itarato bahutaraṃ āyaṃ deti .

Sacepi samakameva deti , evampi icchiticchitakkhaṇe paribhuñjituṃ sakkāti gahetabbameva .

Sace pana manussānaṃ bahutarā rukkhā honti ,‘‘ nanu tumhākaṃ bahutarā rukkhā ’’ ti vattabbaṃ .

Sace ‘‘ atirekaṃ amhākaṃ puññaṃ hotu , saṅghassa demā ’’ ti vadanti , jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati .

Bhikkhūnaṃ rukkhā phaladhārino , manussānaṃ rukkhā na tāva phalaṃ gaṇhanti .

Kiñcāpi na gaṇhanti , naM2.314 cirasseva gaṇhissantīti sampaṭicchitabbameva .

Manussānaṃ rukkhā phaladhārino , bhikkhūnaṃ na tāva phalaṃ gaṇhanti .

‘‘ Nanu tumhākaṃ rukkhā phaladhārino ’’ ti vattabbaṃ .

Sace ‘‘ gaṇhatha , bhante , amhākaṃ puññaṃ bhavissatī ’’ ti vadanti , jānāpetvā sampaṭicchituṃ vaṭṭati .

Evaṃ ārāmena ārāmo parivattetabbo .

Eteneva nayena ārāmavatthupi vihāropi vihāravatthupi ārāmena parivattetabbaṃ .

Ārāmavatthunā ca mahantena vā khuddakena vā ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthūni .

Kathaṃ vihārena vihāro parivattetabbo ?

Saṅghassa antogāme gehaṃ hoti , manussānaṃ vihāramajjhe pāsādo , ubhopi agghena samakā , sace manussā tena pāsādena taṃ gehaṃ yācanti , sampaṭicchituṃ vaṭṭati .

Bhikkhūnaṃ ce mahagghataraṃ gehaṃ hoti ,‘‘ mahagghataraṃ amhākaṃ gehan ’’ ti vutte ca ‘‘ kiñcāpi mahagghataraṃ , pabbajitānaṃ pana asāruppaṃ , na sakkā tattha pabbajitehi vasituṃ , idaṃ pana sāruppaṃ , gaṇhathā ’’ ti vadanti , evampi sampaṭicchituṃ vaṭṭati .

Sace pana manussānaṃ mahagghaṃ hoti ,‘‘ nanu tumhākaṃ gehaṃ mahagghan ’’ ti vattabbaṃ .

‘‘ Hotu , bhante , amhākaṃ puññaṃ bhavissati , gaṇhathā ’’ ti vutte pana sampaṭicchituṃ vaṭṭati .

Evaṃ vihārena vihāro parivattetabbo .

Eteneva nayena vihāravatthupi ārāmopi ārāmavatthupi vihārena parivattetabbaṃ .

Vihāravatthunā ca mahagghena vā appagghena vā vihāravihāravatthuārāmaārāmavatthūni .

Evaṃ tāva thāvarena thāvaraparivattanaṃ veditabbaṃ .

Garubhaṇḍena garubhaṇḍaparivattane pana mañcapīṭhaṃ mahantaṃ vā hotu khuddakaṃ vā , antamaso caturaṅgulapādakaṃV2.247 gāmadārakehi paṃsvāgārakesu kīḷantehi katampi saṅghassa dinnakālato paṭṭhāya garubhaṇḍaṃ hoti .

Sacepi rājarājamahāmattādayo ekappahāreneva mañcasataṃ vā mañcasahassaṃ vāM2.315 denti , sabbe kappiyamañcā sampaṭicchitabbā , sampaṭicchitvā vuḍḍhapaṭipāṭiyā ‘‘ saṅghikaparibhogena paribhuñjathā ’’ ti dātabbā , puggalikavasena na dātabbā .

Atirekamañce bhaṇḍāgārādīsu paññapetvā pattacīvaraṃ nikkhipitumpi vaṭṭati .

Bahisīmāya ‘‘ saṅghassa demā ’’ ti dinnamañco saṅghattherassa vasanaṭṭhāne dātabbo .

Tattha ce bahū mañcā honti , mañcena kammaṃ natthi , yassa vasanaṭṭhāne kammaṃ atthi , tattha ‘‘ saṅghikaparibhogena paribhuñjathā ’’ ti dātabbo .

Mahagghena satagghanakena , sahassagghanakena vā mañcena aññaṃ mañcasataṃ labhati , parivattetvā gahetabbaṃ .

Na kevalaṃ mañcena mañcoyeva , ārāmaārāmavatthuvihāravihāravatthupīṭhabhisibimbohanānipi parivattetuṃ vaṭṭanti .

Esa nayo pīṭhabhisibimbohanesupi etesu hi kappiyākappiyaṃ vuttanayameva .

Tattha akappiyaṃ na paribhuñjitabbaṃ , kappiyaṃ saṅghikaparibhogena paribhuñjitabbaṃ .

Akappiyaṃ vā mahagghaṃ kappiyaṃ vā parivattetvā vuttavatthūni gahetabbāni , agarubhaṇḍupagaṃ pana bhisibimbohanaṃ nāma natthīti .

2898. Bhikkhu adhotena pādena , allapādena vā senāsanaṃ nakkameti sambandho .

Sayanti ettha , āsanti cāti sayanāsanaṃ , parikammakatabhūmattharaṇādi .

Allapādena vāti yena akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati , evarūpena tintapādena .

Yathāha –

‘‘ allehi pādehīti yehi akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati , evarūpehi pādehi paribhaṇḍakatabhūmi vā senāsanaṃ vā na akkamitabbaṃ .

Sace pana udakasinehamattameva paññāyati , na udakaṃ , vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .324).

Saupāhanoti ettha ‘‘ dhotapādakan ’’ ti vattabbaṃ .

Pāde paṭimukkāhi upāhanāhi saupāhano bhikkhu dhotapādakaṃ dhotapādehi akkamitabbaṭṭhānaṃ tatheva na akkameti yojanā .

2899. ParikammakatāyātiM2.316 sudhādiparikammakatāya .

Niṭṭhubhantassāti kheḷaṃ pātentassa .

Parikammakataṃ bhittin ti setabhittiṃ vā cittakammakataṃ vā bhittiṃ .

Na kevalañca bhittimeva , dvārampi vātapānampi apassenaphalakampi pāsāṇatthambhampi rukkhatthambhampi cīvarena vā kenaci vā appaṭicchādetvā apassayituṃ na labhatiyeva .

‘‘ Dvāravātapānādayo pana aparikammakatāpi apaṭicchādetvā na apassayitabbā ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .

2901. NiddāyatoV2.248 tassa koci sarīrāvayavo paccattharaṇe saṅkuṭite sahasā yadi mañcaṃ phusati , dukkaṭanti yojanā .

2902. Lomesu mañcaṃ phusantesu .

Hatthapādānaṃ talena akkamituṃ vaṭṭatīti yojanā .

Mañcapīṭhaṃ nīharantassa kāye paṭihaññati , anāpatti .

‘‘ Dāyakehi ‘ kāyena phusitvā yathāsukhaṃ paribhuñjathā ’ ti dinnasenāsanaṃ , mañcapīṭhādiñca dāyakena vuttaniyāmena paribhuñjantassa doso natthī ’’ ti mātikaṭṭhakathāya sīhaḷagaṇṭhipade vuttattā tathā paribhuñjantassa anāpatti .

‘‘ Imaṃ mañcapīṭhādiṃ saṅghassa dammī ’’ ti vutte garubhaṇḍaṃ hoti , na bhājetabbaṃ saṅghassa parāmaṭṭhattā .

‘‘ Imaṃ mañcapīṭhādiṃ bhadantānaṃ vassaggena gaṇhituṃ dammī ’’ ti vutte satipi garubhaṇḍabhāve kappiyavatthuṃ bhājetvā gaṇhituṃ vaṭṭati , akappiyabhaṇḍameva bhājetvā gahetuṃ na labbhati .

‘‘ Imaṃ mañcapīṭhaṃ vassaggena gahetuṃ saṅghassa dammī ’’ ti vutte vassaggena bhājetvā gahetabbaṃ vassaggena bhājanaṃ paṭhamaṃ vatvā pacchā saṅghassa parāmaṭṭhattā .

‘‘ Saṅghassa imaṃ mañcapīṭhaṃ vassaggena gaṇhituṃ dammī ’’ ti vutte pana garubhaṇḍaṃ hoti paṭhamaṃ saṅghassa parāmaṭṭhattātiM2.317 ayampi viseso mātikaṭṭhakathā gaṇṭhipadeyeva vutto .

2903-4.

Uddesabhattavinicchayekadesaṃ dassetumāha ‘‘ sahassagghanako ’’ tiādi .

Sahassagghanako sacīvaro piṇḍapāto avassikaṃ bhikkhuṃ patto , tasmiṃ vihāre ca ‘‘ evarūpo piṇḍapāto avassikaṃ bhikkhuṃ patto ’’ ti likhitvā ṭhapito pi ca hoti , tato saṭṭhivassānamaccaye tādiso sahassagghanako sacīvaro koci piṇḍapāto sace uppanno hoti , taṃ piṇḍapātaṃ budho vinicchayakusalo bhikkhu avassikaṭṭhitikāya adatvā saṭṭhivassika ṭṭhitikāya dadeyyāti yojanā .

2905. Uddesabhattaṃ bhuñjitvāti upasampannakāle attano vassaggena pattaṃ uddesabhattaṃ paribhuñjitvā .

Jāto ce sāmaṇerakoti sikkhāpaccakkhānādivasena sace sāmaṇero jāto .

Tan ti upasampannakāle gahitaṃ tadeva uddesabhattaṃ .

Sāmaṇerassa pāḷiyāti sāmaṇerapaṭipāṭiyā attano pattaṃ pacchā gahetuṃ labhati .

2906. YoV2.249 sāmaṇero sampuṇṇavīsativasso ‘‘ sve uddesaṃ labhissatī ’’ ti vattabbo , ajja so upasampanno hoti , ṭhitikā atītā siyāti yojanā , sve pāpetabbā sāmaṇeraṭṭhitikā ajja upasampannattā atikkantā hotīti attho , taṃ bhattaṃ na labhatīti vuttaṃ hoti .

2907. Uddesabhattānantaraṃ salākabhattaṃ dassetumāha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .

Sace salākā laddhā , taṃdine bhattaṃ na laddhaṃ , punadine tassa bhattaṃ gahetabbaṃ , na saṃsayo ‘‘ gahetabbaṃM2.318 nu kho , na gahetabban ’’ ti evaṃ saṃsayo na kātabboti yojanā .

2908. Uttari uttaraṃ atirekaṃ bhaṅgaṃ byañjanaṃ etassāti uttaribhaṅgaṃ , tassa , atirekabyañjanassāti attho .

Ekacarassāti ekacārikassa .

Salākāyeva salākikā .

2909. Uttaribhaṅgameva uttaribhaṅgakaṃ .

2910. Yena yena hīti gāhitasalākena yena yena bhikkhunā .

Yaṃ yan ti bhattabyañjanesu yaṃ yaṃ bhattaṃ vā yaṃ yaṃ byañjanaṃ vā .

2911. Saṅghuddesādikan ti saṅghabhattauddesabhattādikaṃ .

Ādi -saddena nimantanaṃ , salākaṃ , pakkhikaṃ , uposathikaṃ , pāṭipadikanti pañca bhattāni gahitāni .

Tattha sabbasaṅghassa dinnaṃ saṅghabhattaṃ nāma .

‘‘ Saṅghato ettake bhikkhū uddisitvā dethā ’’ tiādinā vatvā dinnaṃ uddesabhattaṃ .

‘‘ Saṅghato ettakānaṃ bhikkhūnaṃ bhattaṃ gaṇhathā ’’ tiādinā vatvā dinnaṃ nimantanaṃ nāma .

Attano attano nāmena salākagāhakānaṃ bhikkhūnaṃ dinnaṃ salākabhattaṃ nāma .

Cātuddasiyaṃ dinnaṃ pakkhikaṃ .

Uposathe dinnaṃ uposathikaṃ .

Pāṭipade dinnaṃ pāṭipadikaṃ .

Taṃtaṃnāmena dinnameva tathā tathā voharīyati .

Etesaṃ pana vitthārakathā ‘‘ abhilakkhitesū ’’ tiādinā ( cūḷava . aṭṭha .325 pakkhikabhattādikathā ) aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbā .

Āgantukādīti ettha ādi -saddena gamikabhattaṃ , gilānabhattaṃ , gilānupaṭṭhākabhattantiV2.250 tīṇi gahitāni .

Āgantukānaṃ dinnaṃ bhattaṃ āgantukabhattaṃ .

Eseva nayo sesesu .

2912. Vihāran tiM2.319 vihārabhattaṃ uttarapadalopena , vihāre tatruppādabhattassetaṃ adhivacanaṃ .

Vārabhattan ti dubbhikkhasamaye ‘‘ vārena bhikkhū jaggissāmā ’’ ti dhuragehato paṭṭhāya dinnaṃ .

Niccan ti niccabhattaṃ uttarapadalopena , tañca tathā vatvāva dinnaṃ .

Kuṭibhattaṃ nāma saṅghassa āvāsaṃ katvā ‘‘ amhākaṃ senāsanavāsino amhākaṃ bhattaṃ gaṇhantū ’’ ti dinnaṃ .

Pannarasavidhaṃ sabbameva bhattaṃ idha imasmiṃ senāsanakkhandhake uddiṭṭhaṃ kathitaṃ .

Etesaṃ vitthāravinicchayo atthikehi samantapāsādikāya gahetabbo .

2913. Paccayabhājane micchāpaṭipattiyā mahādīnavattā appamatteneva paṭipajjitabbanti paccayabhājanakaṃ anusāsanto āha ‘‘ pāḷin ’’ tiādi .

Senāsanakkhandhakakathāvaṇṇanā .

Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā

2914-5.

Āgantuko ca āvāsiko ca piṇḍacāriko ca senāsanañca āraññako ca anumodanā cāti viggaho , tāsu vattāni , itarītarayogadvandasamāsassa uttarapadaliṅgattā itthi liṅganiddeso .

Bhatte bhattagge , uttarapadalopo .

‘‘ Bhatte ’’ tiādīhi padehi ‘‘ vattānī ’’ ti paccekaṃ yojetabbaṃ .

Ācariyo ca upajjhāyako ca sisso ca saddhivihāriko ca , tesaṃ vattānīti viggaho .

Sabbasoti sabbāvayavabhedehi .

Catuddasevāti avayavabhedehi bahuvidhānipi vattāni visayabhedena cuddasa eva vuttāni .

Visuddhacittenāti savāsanasakalasaṃkilesappahānato accantaparisuddhacittasantānenaM2.320 .

Vināyakenāti satte vinetīti vināyako , anuttarapurisadammasārathibhāvena dammadevabrahmanāgādike satte nānāvidhena vinayanupāyena dametīti attho .

Atha vā vigato nāyako assāti vināyako , tena .

2916. Ārāman tiV2.251 ettha taṃsamīpe tabbohāro .

Yathāha ‘‘ idāni ‘ ārāmaṃ pavisissāmī ’ ti iminā upacārasīmasamīpaṃ dasseti , tasmā upacārasīmaṃ patvā upāhanāomuñcanādi sabbaṃ kātabban ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .357).

‘‘ Pana apanetabban ’’ ti padacchedo .

Muñcitabbāti upāhanā pādato apanetabbā .

2917. Oguṇṭhanan ti sasīsapārupanaṃ .

Sīse cīvarameva vā na kātabbanti sambandho .

Tenāti āgantukena .

Pānīyavārināti pātabbajalena .

2918. Pucchitvāti vassagaṇanaṃ pucchitvā .

Vihāre vuḍḍhabhikkhuno āgantukena bhikkhunā vanditabbāva .

Kāleti kālasseva .

Tena āgantukena bhikkhunā senāsanaṃ ‘‘ mayhaṃ kataraṃ senāsanaṃ pāpuṇātī ’’ ti pucchitabbañcāti yojanā .

2919.‘‘ Pucchitabban ’’ ti idaṃ ‘‘ vaccaṭṭhānan ’’ tiādikehi sabbehi upayogantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ .

Pānīyameva cāti ‘‘ kiṃ imissā pokkharaṇiyā pānīyameva pivanti , udāhu nahānādiparibhogampi karontī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .357) aṭṭhakathā gatanayena pānīyañca .

Tathā paribhojanīyañca .

Saṅghakatikan ti ‘‘ kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti , tasmā kaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ , kaṃ kālaṃ nikkhamitabban ’’ ti aṭṭhakathā gatanayena saṅghassa katikasaṇṭhānañca .

Gocarādikan tiM2.321 ettha ca ‘‘ gocaro pucchitabboti ‘ gocaragāmo āsanne , udāhu dūre , kālasseva ca piṇḍāya caritabbaṃ , udāhu no ’ ti evaṃ bhikkhācāro pucchitabbo ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .357) vuttanayena gocarañca .

Ādi -saddena agocaraṃ gahitaṃ .

‘‘ Agocaro nāma micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo paricchinnabhikkho vā gāmo , yattha ekassa vā dvinnaṃ vā bhikkhā diyyati , sopi pucchitabbo ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .357) vuttanayena agocarañca .

2920. Evaṃ āgantukavattaṃ dassetvā idāni āvāsikavattaṃ dassetumāha ‘‘ vuḍḍhan ’’ tiādi .

Paccuggantvā pattañca cīvarañca paṭiggahetabbanti yojanā .

Ca-saddo luttaniddiṭṭho .

2921. TassātiV2.252 āgantukassa .

Pādodakañcāti ca -saddena dhotādhotapādā yattha ṭhapīyanti , taṃ pādapīṭhaṃ , pādakathalikañca upanikkhipitabbanti etaṃ gahitaṃ .

Pucchitabbañca vārināti ‘‘ pānīyena pucchantena sace sakiṃ ānītaṃ pānīyaṃ sabbaṃ pivati ,‘ puna ānemī ’ ti pucchitabboyevā ’’ ti vuttanayena pānīyena pucchitabbo .

Idha ca -saddena –

‘‘ Apica bījanenapi bījitabbo , bījantena sakiṃ pādapiṭṭhiyaṃ bījitvā sakiṃ majjhe , sakiṃ sīse bījitabbaṃ ,‘ alaṃ hotū ’ ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ .

Puna ‘ alan ’ ti vuttena tato mandataraṃ bījitabbaṃ .

Tatiyavāraṃ vuttena bījanī ṭhapetabbā .

Pādāpissa dhovitabbā , dhovitvā sace attano telaṃ atthi , tena makkhetabbā .

No ce atthi , tassa santakena makkhetabbā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .359)–

Vuttavattāni saṅgaṇhāti .

2922-3.

VandeyyotiM2.322 vuḍḍhāgantuko vanditabbo .

Paññapetabban ti ‘‘ kattha mayhaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī ’’ ti pucchitena senāsanaṃ paññapetabbaṃ ,‘‘ etaṃ senāsanaṃ tumhākaṃ pāpuṇātī ’’ ti evaṃ ācikkhitabbanti attho .

‘‘ Vattabbo ’’ ti idaṃ ‘‘ ajjhāvutthamavutthan ’’ tiādīhi padehi taṃtaṃliṅgavacanānurūpena parivattetvā paccekaṃ yojetabbaṃ .

Ajjhāvutthan ti paññattasenāsanassa bhikkhūhi paṭhamaṃ vutthabhāvaṃ .

Avutthaṃ vāti cīvarakālaṃ tasmiṃ bhikkhūhi anajjhāvutthabhāvaṃ vā .

Gocarāgocaraṃ vuttameva .

Sekkhakulāni cāti laddhasekkhasammutikāni kulāni ca vattabbāni .

‘‘ Pavese nikkhame kālo ’’ ti idaṃ ‘‘ saṅghakatikan ’’ ti ettha vuttatthameva .

Pānīyādikan ti ādi -saddena paribhojanīyakattarayaṭṭhīnaṃ ācikkhanaṃ saṅgaṇhāti .

2924. Yathānisinnenevāti attanā nisinnaṭṭhāneyeva nisinnena .

Assāti navakassa .

2925.‘‘ Atra pattaṃ ṭhapehi , idamāsanaṃ nisīdāhī ’’ ti iccevaṃ iminā pakārena sabbaṃ vattabbanti yojanā .

Deyyaṃ senāsanampi cāti senāsanañca dātabbaṃ .

Ca -saddena ‘‘ avutthaṃ vā ajjhāvutthaṃV2.253 vā ācikkhitabban ’’ tiādinā vuttaṃ sampiṇḍeti .

Mahāāvāsepi attano santikaṃ sampattassa āgantukassa vattaṃ akātuṃ na labbhati .

2926.‘‘ Mātikāya niddiṭṭhakkameneva vattāni kātabbāni , udāhu yathānuppattivasenā ’’ ti koci maññeyyāti mātikākkameneva kātabbanti niyamo natthi , yathānuppattavaseneva kātabbanti viññāpetuṃ mātikākkamamanādiyitvā gamikavattaṃ āraddhaṃ .

Atha vā vatticchānupubbakattā saddapayogassaM2.323 mātikākkamamanādiyitvā yathicchaṃ niddeso katoti veditabboti .

Dārumattikabhaṇḍānīti mañcapīṭhādīni ceva rajanabhājanāni ca .

Paṭisāmetvāti guttaṭṭhāne ṭhapetvā .

Āvasathampi thaketvāti āvasathe dvārakavāṭādīni ca thaketvā .

2927. Āpucchitvāpīti bhikkhussa vā sāmaṇerassa vā ārāmikassa vā ‘‘ imaṃ paṭijaggāhī ’’ ti niyyādetvā vā .

Pucchitabbe asantepīti ettha pi -saddo pana-saddattho .

Gopetvā vāpi sādhukan ti ‘‘ catūsu pāsāṇesu mañcaṃ paññapetvā mañce mañcaṃ āropetvā ’’ tiādinā ( cūḷava .360) vuttanayena sammā paṭisāmetvā gantabbanti yojanā .

2928. Piṇḍacārikavattaṃ dassetumāha ‘‘ sahasā ’’ tiādi .

Piṇḍacāriko bhikkhu antaragharaṃ pavisanto sahasā na pavise sīghaṃ na paviseyya , nikkhamanto sahasā na nikkhame sīghaṃ na nikkhameyya , bhikkhusāruppena paviseyya , nikkhameyya ca .

Piṇḍacārinā bhikkhunā gehadvāraṃ sampattena atidūre na ṭhātabbaṃ nibbakosato atidūraṭṭhāne na ṭhātabbaṃ .

Accāsanne na ṭhātabbaṃ nibbakosato āsannatare ṭhāne na ṭhātabbaṃ .

2929. Uccāretvāti upanāmetvā .

Bhājanan ti pattaṃ .

Dakkhiṇena paṇāmetvāti dakkhiṇena hatthena upanāmetvā .

Bhikkhaṃ gaṇheyyāti ettha ‘‘ ubhohi hatthehi paṭiggahetvā ’’ ti seso .

Yathāha –

‘‘ ubhohi hatthehi pattaṃ paṭiggahetvā bhikkhā gahetabbā ’’ ti ( cūḷava .366).

2930. Sūpaṃ dātukāmā vā adātukāmā vā iti muhuttakaṃ sallakkheyya tiṭṭheyya .

AntarātiV2.254 bhikkhādānasamaye .

NaM2.324 bhikkhādāyikāti itthī vā hotu puriso vā , bhikkhādānasamaye mukhaṃ na oloketabbanti .

2931. Piṇḍacārikavattaṃ dassetvā āraññikavattaṃ dassetumāha ‘‘ pānīyādī ’’ tiādi .

Pānīyādīti ādi -saddena paribhojanīyaaggiaraṇisahitakattarayaṭṭhīnaṃ gahaṇaṃ .

Tatrāyaṃ vinicchayo – pānīyaṃ upaṭṭhāpetabban ti sace bhājanāni nappahonti , pānīyameva paribhojanīyampi katvā upaṭṭhāpetabbaṃ .

Bhājanaṃ alabhantena veḷunāḷikāyapi upaṭṭhāpetabbaṃ .

Tampi alabhantassa yathā samīpe khuddakaāvāṭo hoti , evaṃ kātabbaṃ .

Araṇisahite asati aggiṃ akātumpi ca vaṭṭati .

Yathā ca āraññikassa , evaṃ kantārapaṭipannassāpi araṇisahitaṃ icchitabbaṃ .

Gaṇavāsino pana tena vināpi vaṭṭatīti .

Nakkhattan ti assayujādisattavīsatividhaṃ nakkhattaṃ jānitabbanti sambandho .

Kathaṃ jānitabbanti āha ‘‘ tena yogo cā ’’ ti , tena nakkhattena candassa yogo ñātabboti attho .

Jānitabbā disāpi cāti araññe viharantena aṭṭhapi disā asammohato jānitabbā .

2932. Aññavattaṃ dassetumāha ‘‘ vaccapassāvatitthānī ’’ tiādi .

Paṭipāṭiyā bhavantīti gatānukkamena sevitabbā bhavanti .

Yathāha –

‘‘ vaccakuṭiyaṃ , passāvaṭṭhāne , nhānatittheti tīsupi āgatapaṭipāṭiyeva pamāṇan ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .373).

Yathāvuḍḍhaṃ karontassāti gatapaṭipāṭiṃ vinā vuḍḍhapaṭipāṭiyā karontassa .

2933. VaccakuṭiṃM2.325 pavisanto sahasā na paviseyya .

Ubbhajitvāti cīvaraṃ ukkhipitvā .

2934. Nitthunantena bhikkhunā vaccaṃ na kātabbanti yojanā .

‘‘ Vaccassa dunniggamanena upahato hutvā nitthunati ce , na doso ’’ ti sikkhābhājanavinicchaye vuttaṃ .

Daṇḍakaṭṭhaṃ khādato vaccaṃ karoto bhikkhuno dukkaṭaṃ hotīti yojanā .

2936. Kharenāti pharusena vā phālitakaṭṭhena vā gaṇṭhikena vā kaṇṭakena vā susirenaV2.255 vā pūtinā vā daṇḍena na avalekheyya na puñcheyya .

Na kaṭṭhaṃ vaccakūpake chaḍḍeyyāti taṃ kaṭṭhaṃ vaccakūpe na chaḍḍeyya .

Passāvadoṇiyā kheḷaṃ na pāteyyāti yojanā .

2937. Pādukāsūti vaccapassāvapādukāsu .

Nikkhamane nikkhamanakāle .

Tatthevāti vaccapassāvapādukāsveva .

Paṭicchādeyyāti ukkhittaṃ cīvaraṃ otāretvā sarīraṃ paṭicchādeyya .

2938. Yo vaccaṃ katvā salile sati sace nācameyya udakakiccaṃ na kareyya , tassa dukkaṭaṃ uddiṭṭhanti yojanā .

Mohanāsināti savāsanassa mohassa , tena sahajekaṭṭhapahānekaṭṭhānaṃ sakalasaṃkilesānañca pahāyinā āsavakkhayañāṇena samucchindatā muninā sabbaññunā sammāsambuddhena .

‘‘ Salile satī ’’ ti iminā asati niddosataṃ dīpeti .

Yathāha –

‘‘ Sati udaketi ettha sace udakaṃ atthi , paṭicchannaṭṭhānaṃ pana natthi , bhājanena nīharitvā ācamitabbaṃ .

Bhājane asati pattena nīharitabbaṃ .

Pattepi asati asantaṃ nāma hoti .

‘ Idaṃ ativivaṭaṃ , purato aññaṃM2.326 udakaṃ bhavissatī ’ ti gatassa udakaṃ alabhantasseva bhikkhācāravelā hoti , kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ , bhuñjitumpi anumodanampi kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .373).

2939. Sasaddan ti udakasaddaṃ katvā .

‘‘ Pāsāṇādiṭṭhāne paharitvā udakaṃ saddāyati ce , na doso ’’ ti sikkhābhājanavinicchaye vuttaṃ .

Capu capūti cāti tādisaṃ anukaraṇaṃ katvā nācametabbanti yojanā .

Ācamitvāti udakakiccaṃ katvā .

Sarāve ācamanabhājane udakaṃ na sesetabbanti yojanā , idaṃ pana sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ .

Yathāha aṭṭhakathāyaṃ –

‘‘ Ācamanasarāvaketi sabbasādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .

Tatra hi aññe aññe āgacchanti , tasmā udakaṃ na sesetabbaṃ .

Yaṃ pana saṅghikepi vihāre ekadese nibaddhagamanatthāya kataṃ ṭhānaṃ hoti puggalikaṭṭhānaṃ vā , tasmiṃ vaṭṭati .

Virecanaṃ pivitvā punappunaṃ pavisantassāpi vaṭṭatiyevā ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .374).

2940. Ūhatampīti aññena vā attanā vā asañcicca ūhataṃ malena dūsitaṭṭhānaṃ .

AdhovitvātiV2.256 jale sati asodhetvā jale asati kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabbaṃ .

Yathāha –

‘‘ udakaṃ atthi bhājanaṃ natthi , asantaṃ nāma hoti , bhājanaṃ atthi udakaṃ natthi , etampi asantaṃ , ubhaye pana asati asantameva , kaṭṭhena vā kenaci vā puñchitvā gantabban ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .374).

Uklāpāpi sace hontīti vaccapassāvaṭṭhānāni sace kacavarākiṇṇāni honti .

‘‘ Asesato sodhetabban ’’ ti iminā tato kassaci kacavarassaM2.327 apanayanaṃ sodhanaṃ nāma na hoti , nissesakacavarāpanayanameva sodhananti dīpeti .

2941. Piṭharoti avalekhanakaṭṭhanikkhepanabhājanaṃ .

Kumbhī ce rittāti ācamanakumbhī sace tucchā .

2942. Evaṃ vaccakuṭivattaṃ dassetvā senāsanavattaṃ dassetumāha ‘‘ anajjhiṭṭho ’’ tiādi .

Anajjhiṭṭhoti ananuññāto .

2943. Vuḍḍhaṃ āpucchitvā kathentassāti yojanā .

Vuḍḍhatarāgameti yaṃ āpucchitvā kathetumāraddho , tatopi vuḍḍhatarassa bhikkhuno āgame sati .

2944. Ekavihārasmin ti ekasmiṃ gehe .

‘‘ Anāpucchā ’’ ti idaṃ vakkhamānehi yathārahaṃ yojetabbaṃ .

2945. Paṭhamaṃ yattha katthaci vuḍḍhānaṃ sannidhāne kattabbavattaṃ niddiṭṭhanti idāni ekavihāre vasantenāpi tassa kātabbataṃ dassetuṃ punapi ‘‘ na ca dhammo kathetabbo ’’ ti āha .

Dhammacakkhunāti dhammalocanena dhammagarukena , iminā atādisassa kato vāro niratthakoti dīpeti .

2946. Kātabboti jāletabbo .

Soti dīpo .

‘‘ Dvāraṃ nāma yasmā mahāvaḷañjaṃ , tasmā tattha āpucchanakiccaṃ natthī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .369) vacanato taṃ avatvā āpattikkhettameva dassetumāha ‘‘ vātapānakavāṭāni , thakeyya vivareyya no ’’ ti .

2947. VuḍḍhatoV2.257 parivattayeti yena vuḍḍho , tato parivattaye , piṭṭhiṃ adassetvā vuḍḍhābhimukho tena parivattayeti attho .

Cīvarakaṇṇena vā kāyena vā taṃ vuḍḍhaṃ na ca ghaṭṭaye .

2948. EvaṃM2.328 senāsanavattaṃ dassetvā jantāgharavattaṃ dassetumāha ‘‘ purato ’’ tiādi .

Therānaṃ purato neva nhāyeyya , upari paṭisote na ca nhāyeyya , otarantānaṃ vuḍḍhānaṃ uttaraṃ uttaranto maggaṃ dadeyya , na ghaṭṭaye kāyena vā cīvarena vā na ghaṭṭayeyyāti yojanā .

‘‘ Timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā ’’ tiādinā ( cūḷava .364) nayena vuttānaṃ bhattaggavattānaṃ sekhiyakathāya vuttattā ca upajjhāyavattādīnaṃ mahākhandhakakathāya vuttattā ca anumodanavattānaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , bhattagge catūhi pañcahi therānutherehi bhikkhūhi āgametun ’’ tiādinā ( cūḷava .362) nayena bhattaggavatteyeva antogadhabhāvena vuttattā ca niddese tāni na vuttāni , tathāpi tesu anumodanavattaṃ evaṃ veditabbaṃ ( cūḷava . aṭṭha .362)– saṅghatthere anumodanatthāya nisinne heṭṭhā paṭipāṭiyā catūhi nisīditabbaṃ .

Anuthere nisinne mahātherena ca heṭṭhā ca tīhi nisīditabbaṃ .

Pañcame nisinne upari catūhi nisīditabbaṃ .

Saṅghattherena heṭṭhā daharabhikkhusmiṃ ajjhiṭṭhepi saṅghattherato paṭṭhāya catūhi nisīditabbameva .

Sace pana anumodako bhikkhu ‘‘ gacchatha , bhante , āgametabbakiccaṃ natthī ’’ ti vadati , gantuṃ vaṭṭati .

Mahātherena ‘‘ gacchāma , āvuso ’’ ti vutte ‘‘ gacchathā ’’ ti vadati , evampi vaṭṭati .

‘‘ Bahigāme āgamessāmā ’’ ti ābhogaṃ katvāpi bahigāmaṃ gantvā attano nissitake ‘‘ tumhe tassa āgamanaṃ āgamethā ’’ ti vatvāpi gantuṃ vaṭṭatiyeva .

Sace pana manussā attano rucitena ekena anumodanaṃ kārenti , neva tassa anumodato āpatti , na ca mahātherassa bhāro hoti .

Upanisinnakathāyameva hi manussesu kathāpentesuM2.329 mahāthero āpucchitabbo , mahātherena ca anumodanāya ajjhiṭṭhova āgametabboti idamettha lakkhaṇanti .

2949. Vattan ti yathāvuttaṃ ābhisamācārikavattaṃ .

Yathāha –

‘‘ ābhisamācārikaṃ aparipūretvā sīlaṃ paripūressatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’’ ti .

Na vindatīti na labhati .

2950. AnekaggotiV2.258 vikkhittattāyeva asamāhitacitto .

Na ca passatīti ñāṇacakkhunā na passati , daṭṭhuṃ samattho na hotīti attho .

Dukkhāti jātidukkhādidukkhato .

2951. Tasmāti yasmā dukkhā na parimuccati , tasmā .

Ovādaṃ katvā kiṃ visesaṃ pāpuṇātīti āha ‘‘ ovādaṃ buddhaseṭṭhassa , katvā nibbānamehitī ’’ ti .

Ehiti pāpuṇissati .

Vattakkhandhakakathāvaṇṇanā .