Bhesajjakkhandhakakathāvaṇṇanā

2665. Gahapatissa bhūmi , sammutibhūmi , ussāvanantikābhūmi , gonisādibhūmīti kappiyabhūmiyo catasso hontīti vuttā bhagavatāti yojanā .

2666. Kathaṃ kappiyaṃ kattabbanti ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , catasso kappiyabhūmiyo ussāvanantikaṃ gonisādikaṃ gahapatiṃ sammutin ’’ ti ( mahāva .295) evaṃ catasso bhūmiyo uddharitvā tāsaṃ sāmaññalakkhaṇaṃ dassetumāha ‘‘ saṅghassā ’’ tiādi .

Saṅghassa santakaṃ vāsatthāya kataṃ gehaṃ vā bhikkhuno santakaṃ vāsatthāya kataṃ gehaṃ vāti yojanā .

Kappiyaṃ kattabban ti kappiyaṭṭhānaṃ kattabbaṃ .

Sahaseyyappahonakan ti sabbacchannaparicchannādilakkhaṇena sahaseyyārahaṃ .

2667. IdāniM2.225 catassopi bhūmiyo sarūpato dassetumāha ‘‘ ṭhapetvā ’’ tiādi .

Bhikkhuṃ ṭhapetvā aññehi kappiyabhūmiyā atthāya dinnaṃ vā tesaṃ santakaṃ vā yaṃ gehaṃ , idaṃ eva gahapati bhūmi nāmāti yojanā .

2668. Yā pana kuṭi saṅghena sammatā ñattidutiyāya kammavācāya , sā sammutikā nāma .

Tassā sammannanakāle kammavācaṃ avatvā apalokanaṃ vā kātuṃ vaṭṭatevāti yojanā .

2669-70.

PaṭhamaiṭṭhakāyaV2.178 vā paṭhamapāsāṇassa vā paṭhamatthambhassa vā ādi -ggahaṇena paṭhamabhittipādassa vā ṭhapane paresu manussesu ukkhipitvā ṭhapentesu samantato parivāretvā ‘‘ kappiyakuṭiṃ karoma , kappiyakuṭiṃ karomā ’’ ti abhikkhaṇaṃ vadantehi āmasitvā vā sayameva ukkhipitvā vā iṭṭhakā ṭhapeyya pāsāṇo vā thambho vā bhittipādo vā ṭhapeyya ṭhapetabbo , ayaṃ ussāvanantikā kuṭīti yojanā .

2671. Iṭṭhakādipatiṭṭhānan ti paṭhamiṭṭhakādīnaṃ bhūmiyaṃ patiṭṭhānaṃ .

Vadatan ti ‘‘ kappiyakuṭiṃ karoma , kappiyakuṭiṃ karomā ’’ ti vadantānaṃ .

Samakālaṃ tu vaṭṭatīti ekakālaṃ vaṭṭati , iminā ‘‘ sace hi aniṭṭhite vacane thambho patiṭṭhāti , appatiṭṭhite vā tasmiṃ vacanaṃ niṭṭhāti , akatā hoti kappiyakuṭī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .295) aṭṭhakathāvinicchayo sūcito .

2672. Ārāmo sakalo aparikkhitto vā yebhuyyato aparikkhitto vāti duvidhopi viññūhi vinayadharehiM2.226 ‘‘ gonisādī ’’ ti vuccati .

Pavesanivāraṇābhāvena paviṭṭhānaṃ gunnaṃ nisajjāyogato tathā vuccatīti yojanā .

2673. Payojanaṃ dassetumāha ‘‘ ettha pakkañcā ’’ tiādi .

Āmisan ti purimakālikadvayaṃ .

‘‘ Āmisan ’’ ti iminā nirāmisaṃ itarakālikadvayaṃ akappiyakuṭiyaṃ vutthampi pakkampi kappatīti dīpeti .

2674-5.

Imā kappiyakuṭiyo kadā jahitavatthukā hontīti āha ‘‘ ussāvanantikā yā sā ’’ tiādi .

Yā ussāvanantikā yesu thambhādīsu adhiṭṭhitā , sā tesu thambhādīsu apanītesu tadaññesupi thambhādīsu tiṭṭhatīti yojanā .

Sabbesu thambhādīsu apanītesu sā jahitavatthukā siyāti yojanā .

Gonisādikuṭi parikkhittā vatiādīhi jahitavatthukā siyā .

Parikkhittāti ca ‘‘ ārāmo pana upaḍḍhaparikkhittopi bahutaraṃ parikkhittopi parikkhittoyeva nāmā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .295) kurundimahāpaccariyādīsu vuttattā na kevalaṃ sabbaparikkhittāva , upaḍḍhaparikkhittāpi yebhuyyaparikkhittāpi gahetabbā .

SesātiV2.179 gahapatisammutikuṭiyo .

Chadananāsato jahitavatthukā siyunti yojanā .

Chadananāsatoti ettha ‘‘ gopānasimattaṃ ṭhapetvā ’’ ti seso .

Sace gopānasīnaṃ upari ekampi pakkhapāsamaṇḍalaṃ atthi , rakkhati .

Yatra panimā catassopi kappiyabhūmiyo natthi , tattha kiṃ kātabbaṃ ?

Anupasampannassa datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjitabbaṃ .

2676. BhikkhuṃM2.227 ṭhapetvā aññesaṃ hatthato paṭiggaho ca tesaṃ sannidhi ca tesaṃ antovutthañca bhikkhussa vaṭṭatīti yojanā .

2677. Bhikkhussa santakaṃ saṅghikampi vā akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe antovutthañca antopakkañca bhikkhussa na vaṭṭati .

Bhikkhuniyā santakaṃ saṅghikampi vā akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe antovutthañca antopakkañca bhikkhuniyā na vaṭṭatīti evaṃ ubhinnaṃ bhikkhubhikkhunīnaṃ na vaṭṭatīti yojanā .

2678. Akappakuṭiyāti akappiyakuṭiyā ,‘‘ akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttāya akappiyabhūmiyāti attho .

Ādi -saddena navanītatelamadhuphāṇitānaṃ gahaṇaṃ .

2679. Teheva antovutthehi sappiādīhi sattāhakālikehi saha bhikkhunā pakkaṃ taṃ yāvajīvikaṃ nirāmisaṃ sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatevāti yojanā .

2680. Pakkaṃ sāmaṃpakkaṃ taṃ yāvajīvikaṃ sace āmisasaṃsaṭṭhaṃ paribhuñjati , antovutthañca bhuñjati , kiñca bhiyyo sāmaṃpakkañca bhuñjatīti yojanā .

Yāvajīvikassa āmisasaṃsaṭṭhassa āmisagatikattā ‘‘ antovutthan ’’ ti vuttaṃ .

2682. Udakaṃ na hoti kālikaṃ catūsu kālikesu asaṅgahitattā .

2683. Tikālikā yāvakālikā yāmakālikā sattāhakālikāti tayo kālikā paṭiggahavasenevaV2.180 attanoM2.228 attano kālaṃ atikkamitvā bhuttā dosakarā honti , tatiyaṃ sattāhātikkame nissaggiyapācittiyavatthuttā abhuttampi dosakaranti yojanā .

‘‘ Bhuttā dosakarā ’’ ti iminā purimakālikadvayaṃ paṭiggahetvā kālātikkamanamattena āpattiyā kāraṇaṃ na hoti , bhuttameva hoti .

Sattāhakālikaṃ kālātikkamena aparibhuttampi āpattiyā kāraṇaṃ hotīti dīpeti .

Tesu sattāhakālikeyeva visesaṃ dassetumāha ‘‘ abhuttaṃ tatiyampi cā ’’ ti .

Ca -saddo tu-saddatthe .

Yāvajīvikaṃ pana paṭiggahetvā yāvajīvaṃ paribhuñjiyamānaṃ itarakālikasaṃsaggaṃ vinā dosakaraṃ na hotīti na gahitaṃ .

2684. Ambādayo saddā rukkhānaṃ nāmabhūtā taṃtaṃphalepi vattamānā idha upacāravasena tajje pānake vuttā , tenevāha ‘‘ pānakaṃ matan ’’ ti .

Cocaṃ aṭṭhikakadalipānaṃ .

Mocaṃ itarakadalipānaṃ .

Madhūti muddikaphalānaṃ rasaṃ .

Muddikāti sītodake madditānaṃ muddikaphalānaṃ pānaṃ .

‘‘ Sālūkapānanti rattuppalanīluppalādīnaṃ sālūke madditvā katapānan ’’ ti pāḷiyaṃ , aṭṭhakathāya ( mahāva . aṭṭha .300) ca sālūka-saddassa dīghavasena saṃyogadassanato ‘‘ sālu phārusakañcā ’’ ti gāthābandhavasena rasso kato .

Sālūkaṃ kumuduppalānaṃ phalarasaṃ .

Khuddasikkhāvaṇṇanāyaṃ pana ‘‘ sālūkapānaṃ nāma rattuppalanīluppalādīnaṃ kiñjakkhareṇūhi katapānan ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Phārusakan ’ tiādīsu eko rukkho ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .

Tassa phalaraso phārusakaṃ nāma .

Etesaṃ aṭṭhannaṃ phalānaṃ raso udakasambhinno vaṭṭati , sītudake maddito pasanno nikkasaṭova vaṭṭati , udakena pana asambhinno raso yāvakāliko .

2685. Phalan tiM2.229 ambādiphalaṃ .

Savatthukapaṭiggahoti pānavatthukānaṃ phalānaṃ paṭiggaho .

Vasati ettha pānanti vatthu , phalaṃ , vatthunā saha vaṭṭatīti savatthukaṃ , pānaṃ , savatthukassa paṭiggaho savatthukapaṭiggaho .

Savatthukassa paṭiggahaṃ nāma vatthupaṭiggahaṇamevāti katvā vuttaṃ ‘‘ pānavatthukānaṃ phalānaṃ paṭiggaho ’’ ti .

2686.‘‘ Sukoṭṭetvā ’’ ti vuccamānattā ‘‘ ambapakkan ’’ ti āmakameva ambaphalaṃ vuccatiV2.181 .

Udaketi sītodake .

Parissavaṃ parissāvitaṃ .

Katvāti madhuādīhi abhisaṅkharitvā .

Yathāha –

‘‘ tadahupaṭiggahitehi madhusakkarakappūrādīhi yojetvā kātabban ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .300).

Pātuṃ vaṭṭatīti ettha vinicchayo ‘‘ evaṃ kataṃ purebhattameva kappati , anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭati , pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena yāva aruṇuggamanā vaṭṭatiyeva .

Esa nayo sabbapānesū ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vutto .

2687. Sesapānakesupīti jambupānakādīsupi .

2688. Ucchuraso antogadhattā idha vutto , na pana yāmakālikattā , so pana sattāhakālikoyeva .

2689. Madhukassa rasan ti madhukapupphassa rasaṃ .

Ettha madhukapuppharaso aggipāko vā hotu ādiccapāko vā , pacchābhattaṃ na vaṭṭati .

Purebhattampi yaṃ pānaṃ gahetvā majjaṃ karonti , so ādito paṭṭhāya na vaṭṭati .

Madhukapupphaṃ pana allaṃ vā sukkhaṃ vā bhajjitaṃ vā tena kataphāṇitaṃ vā yato paṭṭhāya majjaṃ na karonti , taṃ sabbaṃ purebhattaṃ vaṭṭati .

Pakkaḍākarasan tiM2.230 pakkassa yāvakālikassa rasaṃ .

Sabbo pattaraso yāmakāliko vuttoti yojanā .

Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ yāvakālikapattānañhi purebhattaṃyeva raso kappatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .300) imameva sandhāya vuttaṃ .

2690. Sānulomānaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ phalajaṃ rasaṃ ṭhapetvā sabbo phalajo raso vikāle yāmasaññite anulomato paribhuñjituṃ anuññātoti yojanā .

2691. Yāvakālikapattānaṃ sītudake madditvā kato rasopi apakko , ādiccapākopi vikāle pana vaṭṭatīti yojanā .

2692-3.

Sattadhaññānulomāni sarūpato dassetumāha ‘‘ tālañcanāḷikerañcā ’’ tiādi .

AparaṇṇaṃV2.182 muggādi .

‘‘ Sattadhaññānulomikan ’’ ti iminā etesaṃ raso yāvakāliko yāmakālasaṅkhāte vikāle paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti dasseti .

2695. Evamādīnaṃ khuddakānaṃ phalānaṃ raso pana aṭṭhapānānulomattā anulomike yāmakālikānulomike niddiṭṭho kathitoti yojanā .

2696. Idha imasmiṃ loke sānulomassa dhaññassa phalajaṃ rasaṃ ṭhapetvā ayāmakāliko añño phalaraso natthīti yojanā , sabbo yāmakālikoyevāti dīpeti .

Bhesajjakkhandhakakathāvaṇṇanā .

Issues

Vinayavinicchayaṭīkā

Vinayavinicchayaṭīkā