Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā
1830-1.
Evaṃ
M2.1V2.1 nātisaṅkhepavitthāranayena dvenavuti pācittiyāni dassetvā tadanantaraṃ niddiṭṭhe pāṭidesanīye dassetumāha ‘‘ yo cantaragharan ’’ tiādi .Tattha antaragharan ti rathikādimāha .
Yathāha ‘‘ antaragharaṃ nāma rathikā byūhaṃ siṅghāṭakaṃ gharan ’’ ti .
Yo
V2.2 pana bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭhāya aññātikāya bhikkhuniyā hatthato yaṃ kiñci khādanaṃ , bhojanampi vā sahatthā paṭiggaṇheyya , tassa bhikkhuno gahaṇe dukkaṭaṃ , bhoge ajjhohāre pāṭidesanīyaṃ siyāti yojanā .Ito paṭṭhāya catasso gāthā uppaṭipāṭiyā potthakesu likhitā , tāsaṃ ayaṃ paṭipāṭi –
‘‘ etthantaragharan ’’ ti tatiyā ,‘‘ tasmā bhikkhuniyā ’’ ti catutthī ,‘‘ rathikādīsū ’’ ti pañcamī
M2.2 ,‘‘ rathikāyapi vā ’’ ti chaṭṭhī .Paṭipāṭi panāyaṃ mātikaṭṭhakathakkamena veditabbā .
Imāya paṭipāṭiyā tāsaṃ atthavaṇṇanā hoti –
1832-3.
Purimagāthādvayena padabhājanāgatasāmaññavinicchayaṃ dassetvā idāni aṭṭhakathāgataṃ visesaṃ dassetumāha ‘‘ etthā ’’ tiādi .
Tattha etthāti imasmiṃ paṭhamapāṭidesanīyasikkhāpade .
Tassāti aññātikabhikkhuniyā .
Vākyatoti ‘‘ antaragharaṃ paviṭṭhāyā ’’ ti vacanato .
Hi -saddo hetumhi .
Yasmā bhikkhussa ṭhitaṭṭhānaṃ nappamāṇanti aṭṭhakathāya ( pāci . aṭṭha .553) vaṇṇitaṃ , tasmā ārāmādīsu ṭhatvā dentiyā bhikkhuniyā hatthato vīthiādīsu ṭhatvā yo paṭiggaṇheyya ce , evaṃ paṭiggaṇhato tassa bhikkhuno na dosoti yojanā .
Paribhogassa paṭiggahaṇamūlakattā na doso .
‘‘ Paṭiggaṇhato ’’ ti iminā paribhoge pāṭidesanīyābhāvo ca dīpito hoti .
1834. Sace bhikkhunī rathikādīsu ṭhatvā bhojanaṃ deti , bhikkhu antarārāme ṭhatvā paṭiggaṇhāti ce , tassa āpattīti yojanā .
Gāthābandhavasena ‘‘ bhikkhuni bhojanan ’’ ti rassattaṃ .
Āpattīti ca paṭiggahaṇaparibhogesu dukkaṭapāṭidesanīyāpattiyo sandhāya vuttaṃ .
1835. Rathikādīsu ṭhatvā bhikkhunī bhojanaṃ deti ce , taṃ rathikāyapi vā … pe … ayaṃ nayoti yojanā .
Tattha rathikāti racchā .
Byūhan ti anibbijjhitvā ṭhitā gatapaccāgataracchā .
Sandhi nāma gharasandhi .
Siṅghāṭakan ti catukkoṇaṃ vā tikoṇaṃ vā maggasamodhānaṭṭhānaṃ .
Ayaṃ nayoti ‘‘ āpattī ’’ ti anantaragāthāya vuttanayo .
1837. Āmisena
M2.3V2.3 asambhinnarasaṃ sandhāya idaṃ dukkaṭaṃ bhāsitaṃ .Āmisena sambhinne ekarase yāmakālikādimhi paṭiggahetvā ajjhohāre pāṭidesanīyāpatti siyāti yojanā .
1838. Ekatoupasampannahatthatoti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāya hatthato .
Yathāha ‘‘ ekatoupasampannāyāti bhikkhunīnaṃ santike upasampannāyā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .553).
Bhikkhūnaṃ santike upasampannāya pana yathāvatthukamevāti .
1839. Aññātikāya ñātikasaññissa , tatheva vimatissa ca dukkaṭanti yojanā .
1840. Aññātikāya dāpentiyā bhūmiyā nikkhipitvā dadamānāya vā antarārāmādīsu ṭhatvā dentiyā paṭiggaṇhato bhikkhussa anāpattīti yojanā .
Antarārāmādīsūti ettha ādi -saddena bhikkhunupassayatitthiyaseyyāpaṭikkamanādiṃ saṅgaṇhāti .
Paṭikkamanaṃ nāma bhojanasālā .
1841. Gāmato bahi nīharitvā detīti yojanā .
1842. Hatthatoti ettha ‘‘ gahaṇe ’’ ti seso .
Tathāti anāpatti .
Samuṭṭhānaṃ idaṃ sikkhāpadaṃ eḷakalomena samaṃ matanti yojanā .
Paṭhamapāṭidesanīyakathāvaṇṇanā .
1843-4.
Avutteti vakkhamānanayena avutte .
Ekenapi ca bhikkhunāti sambandho .
Apasakkāti apagaccha .
Ādi-atthavācinā iti -saddena ‘‘ apasakka tāva , bhagini , yāva bhikkhū bhuñjantī ’’ ti vākyaseso saṅgahitoti daṭṭhabbo .
Iminā apasādanākāro
M2.4 sandassito .‘‘ Ekenapi ca bhikkhunā ’’ ti iminā avakaṃso dassito .
Ukkaṃso pana ‘‘ tehi bhikkhūhi sā bhikkhunī apasādetabbā ’’ ti pāḷitopi daṭṭhabbo .
‘‘ Āmisan ’’ ti sāmaññavacanepi pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarasseva gahaṇaṃ .
Yathāha ‘‘ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarenā ’’ ti .
Bhogeti ca ekatoupasampannan ti ca vuttatthameva .
1845. Tathevāti
V2.4 dukkaṭaṃ .Tatthāti anupasampannāya .
1846. Attano bhatte dinnepi iminā sikkhāpadena anāpatti , purimasikkhāpadena pana āpattisambhavā ‘‘ na detī ’’ ti vuttaṃ .
Yathāha ‘‘ attano bhattaṃ dāpeti , na detīti ettha sacepi attano bhattaṃ deti , iminā sikkhāpadena anāpattiyeva , purimasikkhāpadena āpattī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .558).
Tathāti anāpatti .
Ubhayasikkhāpadehipi anāpattiṃ dassetumāha ‘‘ padeti ce ’’ ti .
Yathāha ‘‘ aññesaṃ bhattaṃ deti , na dāpetīti ettha pana sacepi dāpeyya , iminā sikkhāpadena āpatti bhaveyya , dentiyā pana neva iminā , na purimena āpattī ’’ ti .
1847. Bhikkhunī yaṃ na dinnaṃ , taṃ dāpeti , yattha vā na dinnaṃ , tattha dāpeti , tampi sabbesaṃ mittāmittānaṃ samaṃ dāpeti , tatthāpi anāpatti .
1848. Sikkhamānā vā sāmaṇerikā vā ‘‘ idha sūpaṃ detha , odanaṃ dethā ’’ ti vosāsantī vidhānaṃ karontī ṭhitā , taṃ anapasādentassa anāpatti .
Pañceva bhojanāni vinā aññaṃ vosāsantiṃ bhikkhuniṃ anapasādentassa anāpatti .
Anapasādentassa ummattakādinopi anāpattīti yojanā .
1849. Samuṭṭhānan ti
M2.5 ettha ‘‘ imassā ’’ ti seso .Bhojanaṃ kiriyaṃ , vosāsantiyā anivāraṇaṃ akiriyanti evamidaṃ kriyākriyaṃ .
Dutiyapāṭidesanīyakathāvaṇṇanā .
1850-1.
Sekkhanti sammateti ‘‘ sekkhasammataṃ nāma kulaṃ yaṃ kulaṃ saddhāya vaḍḍhati , bhogena hāyati , evarūpassa kulassa ñattidutiyena kammena sekkhasammuti dinnā hotī ’’ ti ( pāci .567) vuttaṃ idaṃ kulaṃ sekkhasammataṃ nāma .
Tenāha ‘‘ laddhasammutike kule ’’ ti .
Laddhā sammuti yenāti viggaho .
Gharūpacāraṃ okkante nimantitopi animantitova hotīti āha ‘‘ gharūpacārokkamanā pubbevā ’’ ti .
Yathāha ‘‘ animantito nāma ajjatanāya vā svātanāya
V2.5 vā animantito , gharūpacāraṃ okkamante nimanteti , eso animantito nāmā ’’ ti ( pāci .567).‘‘ Agilāno nāma yo sakkoti piṇḍāya caritun ’’ ti vuttattā bhikkhāya carituṃ samattho agilāno nāma .
Gahetvāti sahatthā paṭiggahetvā .
‘‘ Āmisan ’’ ti iminā sambandho .
Yathāha ‘‘ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sahatthā paṭiggahetvā ’’ ti ( pāci .567).
Gahaṇeti ettha ‘‘ āhāratthāyā ’’ ti seso .
1853. Tatthāti asekkhasammate kule .
Tatheva paridīpitan ti dukkaṭaṃ paridīpitaṃ .
1854. Nimantitassa vāti ettha vā -saddena nimantitassa avasesaṃ gaṇhāti .
Yathāha ‘‘ nimantitassa vā gilānassa vā sesakaṃ bhuñjatī ’’ ti .
Aññesaṃ bhikkhā tattha dīyatīti yojanā .
Tatthāti tasmiṃ sekkhasammate kule .
1855. Yattha
M2.6 katthacīti āsanasālādīsu yattha katthaci .Niccabhattādike vāpīti ettha ādi -saddena salākabhattapakkhikauposathikapāṭipadikabhattānaṃ gahaṇaṃ .
1856. Dvāreti ettha ‘‘ ṭhapetvā ’’ ti seso .
Sampatteti ettha ‘‘ pacchā ’’ ti seso .
Yathāha ‘‘ sacepi anāgate bhikkhumhi paṭhamaṃyeva nīharitvā dvāre ṭhapetvā pacchā sampattassa denti , vaṭṭatī ’’ ti ( pāci . aṭṭha .569).
1857. Mahāpaccariyā ( paāci . aṭṭha .569) gatavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ bhikkhun ’’ tiādi .
Samuṭṭhāneḷakūpaman ti samuṭṭhānato eḷakalomasikkhāpadasadisanti attho .
Tatiyapāṭidesanīyakathāvaṇṇanā .
1858-9.
‘‘ Pañcannaṃ paṭisaṃviditaṃ , etaṃ appaṭisaṃviditaṃ nāmā ’’ ti vacanato ca idhāpi ‘‘ sahadhammikañāpitan ’’ ti vakkhamānattā ca agahaṭṭha -saddena paribbājakānaṃ gahaṇaṃ .
Vuttameva
V2.6 nayaṃ vohārantarena dassetumāha ‘‘ itthiyā purisena vā ’’ ti .‘‘ Yāni kho pana tāni āraññakāni senāsanānī ’’ ti ( pāci .573) vacanato ārāman ti āraññakārāmamāha .
Sace evamārocitaṃ paṭisaṃviditanti hi vuttaṃ padabhājaneti ( pāci .573) yojanā .
Paṭisaṃviditan ti pageva niveditaṃ .
1860. Pacchā yathārocitaṃ tameva vā tassa ca parivāraṃ katvā aññaṃ bahuṃ vā āharīyatu , tampi paṭisaṃveditaṃ nāmāti yojanā .
1861. Yāguyā viditaṃ katvāti ettha ‘‘ taṃ ṭhapetvā ’’ ti idaṃ sāmatthiyā labbhati .
Idampi viditaṃ kurundiyaṃ vaṭṭatīti vuttanti yojanā .
1862. Panāti
M2.7 api-saddattho .Aññānipi kulānīti yojanā .
Ettha ‘‘ asukaṃ nāma kulaṃ paṭisaṃveditaṃ katvā khādanīyādīni gahetvā gacchatīti sutvā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .573) aṭṭhakathā seso .
Tenāti katapaṭisaṃveditena .
Tampi ca sabbaṃ vaṭṭatīti yojanā .
1863. Evaṃ yaṃ anārocitan ti ‘‘ ārāmaṃ vā upacāraṃ vā pavisitvā ’’ tiādinā nayena yaṃ paṭhamaṃ aniveditaṃ .
‘‘ Evan ’’ ti idaṃ ‘‘ yaṃ ārāmamanābhatan ’’ ti imināpi yojetabbaṃ .
Evan ti ‘‘ tassa parivāraṃ katvā ’’ tiādinā pakārena .
‘‘ Taṃ asaṃviditaṃ nāmā ’’ ti idaṃ ‘‘ sahadhammikañāpitan ’’ ti imināpi yojetabbaṃ .
Yathāha ‘‘ pañcannaṃ paṭisaṃviditaṃ , etaṃ appaṭisaṃviditaṃ nāmā ’’ ti ( pāci .573).
Aṭṭhakathāyañca ‘‘ pañcannaṃ paṭisaṃviditanti pañcasu sahadhammikesu yaṃ kiñci pesetvā ‘ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā āharissāmā ’ ti paṭisaṃviditaṃ katampi appaṭisaṃviditamevāti attho ’’ ti ( pāci . aṭṭha .573) vuttaṃ .
1864. Kārāpetvāti ettha ‘‘ paṭisaṃviditan ’’ ti seso .
1865. Bhikkhunā vā gantvā antarāmagge gahetabbanti yojanā .
Evamakatvāti ‘‘ bahiārāmaṃ pesetvā ’’ tiādinā vuttavidhānaṃ akatvā .
Upacāratoti ettha bhummatthe to-paccayo veditabbo .
1868.‘‘ Paṭisaṃvidite ’’ tiādīnaṃ
V2.7 padānaṃ ‘‘ anāpatte vā ’’ ti iminā sambandho .Paṭisaṃviditeti ettha ‘‘ gilānassā ’’ ti seso .
Paṭisaṃvidite anāpatti , gilānassāpi anāpatti , appaṭisaṃviditepi tassa paṭisaṃviditassa avasesake vā gilānassa avasesake vā anāpatti evāti sambandho
M2.8 .Yathāha anāpattivāre ‘‘ paṭisaṃviditassa vā gilānassa vā sesakaṃ bhuñjatī ’’ ti ( pāci .575).
Bahārāme paṭiggahetvā antoyeva bhuñjato assa anāpattīti yojanā .
Gahetvā vāti ettha vā -saddo ‘‘ tassā ’’ tiādīsupi yojetabbo .
1869. Tatthāti tasmiṃ āraññakārāme .
Khādato anāpatti evāti yojanā , tattha ‘‘ aññena kappiyaṃ katvā dinnānī ’’ ti seso .
Catutthapāṭidesanīyakathāvaṇṇanā .
Iti vinayatthasārasandīpaniyā vinayavinicchayavaṇṇanāya
Pāṭidesanīyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .